Ted Etchıson: Bizdiń jetistikterimiz – birlik pen yntymaqtyń nátıjesi

– «Teńizshevroıl» JShS otan­dyq kásipkerliktiń ilgeri­leýine qalaı yqpal etýde? Jer­gi­­likti qam­tý turǵysynan tap­sy­­­rystar kóle­mi búginde qaı deńgeı­de? Bas­tyr­malata saýal­dyń asty­na al­ǵany­myzǵa ǵafý etińiz, jer­gi­­likti kásip­­oryn­darǵa beretin tap­sy­rys­­tardyń kólemi ótken jyl­­dar­­men salystyrǵanda qansha­lyqty art­qanyn nemese kemigenin de aıta ketseńiz.

– Suraqtaryńyz óte oryndy. Al­dy­men «Teńizshevroıldyń» qazaq­­standyq qamtýdy damy­tý stra­te­gııasynyń basty aspek­tisin aı­ta­ıyn. Ol munaı-gaz ın­dýs­trııa­sy­men yntymaq­tas­tyq úshin ózderi jaýap berý­ge tıis halyqaralyq sapa men stan­darttardy túsiný maqsa­tyn­da qazirgi jáne yqtımal jab­dy­qtaýshylarmen jumys jasaý bolyp tabylady. Joǵary halyq­aralyq standarttarǵa jaýap beretin qazaqstandyq taýarlar jáne qyzmetter naryǵyn uda­ıy damytý – kompanııanyń úz­dik­siz damý strategııasynyń irge­tasy jáne bul Qazaqstan úshin mańyzdy qundy­lyqtardy týǵyzady. 

Kompanııa qazaqstandyq qamtý boıynsha mindetterin oryn­­daý úshin taýarlar jáne qyz­met­ter jab­dyq­taýshylary­na uzaq mer­zimdi múmkin­dik­ter berýge tıis. Sol sebepti TShO ınf­ra­qury­lymǵa, qazaq­standyq kadr­­lardy oqytý jáne jumys oryn­daryn ashý­ǵa qajetti ınvestı­sııa­ny tar­tý arqyly qazaqstandyq ja­b­dyq­taý­shylardy turaqty da­my­týdy qoldaýyn jalǵastyra bermek. 

«Teńizshevroıl» el kompanııa­larynyń damýyna únemi qoldaý kórsetip keledi. Osy maqsatta jab­dyq­taýshylardy jetildirý baǵdar­lamasy jasaqtalǵan. Biz­diń maman­darymyz ben sarap­shylarymyz kompanııa­larǵa baryp, olardyń múmkindikteri­men jáne áleýetterimen tanysyp, bilik­tilikterin tekserý kezinde kemshi­likterdiń ornyn tol­tyrý úshin osy baǵdarlamaǵa júgi­nedi. Buǵan qosa TShO-nyń barlyq jabdyqtaýshylary sapany basqarý, adam resýrstaryn je­til­­dirý jáne qaýipsizdik tehnı­kasy negizinde álemdik deń­geı­degi prosestermen jáne prosedýralarmen tanys­tyry­lady. Bul olardyń qyzmet sapa­syn arttyrýmen qatar, olardy tek Qazaq­standa ǵana emes, dúnıe júzi bo­ıyn­sha básekege qabiletti uıymdar qataryna qosady. 

Bıylǵy birinshi jarty­jyl­dyqta ǵana kompanııa qazaq­standyq taýar­lar men qyz­met­terdi paıdalanýǵa 1 mıl­lıard AQSh dollary shamasynda qarjy jumsady, onyń 384 mıllıon dollary KKJ-UEQBJ aıasynda ornyn tapty. Byltyr bul kór­set­kish 1,9 mıllıard AQSh dol­laryn qurap edi. 1993 jyldan bastap TShO qazaq­standyq kom­panııa­lardyń 22,9 mıllıard AQSh dol­laryn quraıtyn taýar­lary men qyzmetterin paıdalandy.

– О́te keremet kórsetkishter eken. Al kásipkerlikti damy­týǵa baılanysty oqý-aǵartý­shy­­lyq nemese daıarlyq sekildi baǵdar­lamalar qarastyrylǵan ba?

– «Teńizshevroıl» qazirgi ýa­qytta Eýropa qaıtý qurý jáne damý bankiniń «Shaǵyn bızneske beriletin keńes» dep atalatyn Qazaqstandaǵy bıznesti damytý baǵdarlamasyn qoldaıdy. «Bul baǵdarlama shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerine ósýge, damýǵa jáne jergilikti jer men aımaqtyń ekonomıkasyna úles qosýlaryna kómektesedi. 

– TShO – Qazaqstandaǵy iri birlesken kompanııalardyń biri. Elimizdegi áleýmettik, rýha­nı baǵdarlamalardyń ory­ndalýy­na qosyp jatqan úlesi qandaı?

– Kompanııamyz ózi qurylǵan kúninen bastap qyzmetkerleri men jergilikti turǵyndardyń ıgi­ligi úshin Atyraý oblysynyń ártúr­li áleýmettik jobalaryna 1,3 mıl­lıard AQSh dollarynan as­tam qarjy jumsady. «Igilik» eri­kti áleýmettik ınfraqurylym baǵ­­dar­lamasynyń bıylǵy bıýd­jeti 25 mıllıon dollardy qura­dy. Atal­mysh qarjynyń negiz­gi úlesi óńir­degi balabaq­shalar, mek­tepter jáne basqa da áleý­met­tik nysandardyń quryly­syna salynýda. Byltyrdan beri 7 bala­b­aqshany, 3 mektepti, 3 máde­nıet úıin, 3 dene shynyqtyrý-saýyq­tan­dyrý keshenin jáne oblys orta­ly­ǵyndaǵy retro-saıabaqty paı­da­­lanýǵa berdik.

Joǵarydaǵy baǵdarlamanyń júzege asyrylýy barysynda 250 mıl­lıon AQSh dollaryna jýyq soma ıgerilip, 130 joba júzege asy­ryl­ǵan eken. Nátıjesinde dári­ger­ler, mu­ǵa­limder jáne tehnı­kalyq qyz­met­­ker­ler úshin myń­nan astam jańa jumys oryn­dary ashylǵanyn aıta keteıin. 

Jyldyq bıýdjeti 1 mıllıon dol­lardy quraıtyn Áleýmettik ın­ves­tı­sııa baǵdarlamasy – TShO-nyń aı­m­aqtyń áleýmettik sala­syn damy­tý­ǵa arnaǵan taǵy bir jar­qyn bas­ta­­masy. Sońǵy kezderi júr­gizil­gen uıym­dastyrý sheshim­deri­niń ná­tı­jesinde kom­pa­nııa álgi baǵ­darla­ma­ny ón­di­ris pen jurtshy­lyq­tyń qa­jet­­tilikteri men maqsattaryna saı jetildirdi. 

Jeti jyl buryn jasalǵan baǵ­dar­lama aıasynda ótken jylǵa de­ıin 50 joba júzege asyryldy. Onyń 6-ýy 2016 jylǵa tıesili. Al bıyl bıýd­jeti 1,2 mln dollardy qura­ǵan baǵ­darlama sheńberinde 7 joba qol­ǵa alynǵan. Jyl ba­syn­da Atyraý obly­synyń den­saý­lyq saqtaý jáne bilim berý salalaryna qoldaý kórsetý maq­satynda TShO Áleýmettik ın­ves­tısııalar baǵdarlamasyna 1 mıl­lıon dollar shamasynda qar­jy bólgen edi. Baǵdarlama iske qosyl­ǵan ýaqyttan beri oǵan quıyl­­ǵan ınvestısııa quny 6 mıl­­lıon dollardan asyp túsedi. Sóz ara­synda aıta keteıin, bizdiń jetis­­tik­terimiz birlik pen ynty­maq­tyń nátıjesinde júzege asyp jatyr.

– Kompanııanyń dál qazirgi kezde jergilikti mamandardy jumyspen qamtý kórsetkishi qandaı? Olardyń áleýmettik jáne medısınalyq qorǵalýy týraly da bilgimiz keledi.

– «Teńizshevroılda» jumys isteıtin qazaqstandyq qyzmet­kerlerdiń úlesi 1993 jyly 50 pa­ıyz bolsa, bul kórsetkish qazir­gi tańda 84 paıyzǵa jetti. Biz­­degi jergilikti ulttyq basshy­lardyń, joǵary jáne orta býyn jetekshileriniń úlesi jalpy basshylyq quramnyń 70 paıyzyn quraıdy. Kadrlardy oqytý jáne shyńdaý jónindegi turaqty baǵdarlamany júzege asyrý nátıjesinde jaýapty basshylyq laýazymdarǵa taǵaıyndalǵan jer­­gilikti qyzmetkerler qa­tary kóbeıe túsýde. TShO óz qyz­metkerlerine áleýmettik baǵ­dar­lamalar men medısınalyq saq­tandyrý sekildi jeńildikter men bastamalardyń keńeıtilgen paketin usynatynyn da aıta ketsem, aıyp bolmas. 

– О́te durys eken. Áńgimemizdiń sońynda kompanııanyń aldaǵy josparlarymen bólisseńiz. 

– 2016 jyly TShO seriktes­teri teńiz munaı-ken ornynyń óndiristik qýattylyǵyn artty­rýdyń kelesi kezeńi bolyp taby­latyn Keleshek keńeıý jobasy – Uńǵy erneýindegi qysymdy basqarý jobasyn (KKJ-UEQBJ) qarjylandyrý jónindegi aqyrǵy sheshimniń qabyldanǵany týraly jarııa­lady. KKJ-UEQBJ nysan­dary­nyń qurylysy barynsha tıim­dilikti arttyryp, qarajatty únem­deý maqsatynda bir ýaqytta oryn­dalyp jatyr.  О́ndiristik qýat­ty arttyrý maqsatynda tabys­ty túrde júzege asyrylǵan TShO-nyń aldyńǵy EBZ/ShGA joba­sy tájirıbesin negizge ala oty­ryp, KKJ óndiris qýatyn jy­ly­­na sha­m­a­men 12 mıllıon ton­na neme­se táý­ligine 260 myń barrel­ge art­­­tyr­­dy. Osylaısha, mu­naı ón­dirisi­niń jyldyq kólemin shama­men 39 mıl­lıon tonnaǵa nemese táýli­gi­ne 850 myń barrelge jetkizý kózdeledi. 

UEQBJ atqylaıtyn uńǵy­lar­­­dyń erneýlik qysymyn tómen­­­detip, qoldanystaǵy alty keshen­­di tehnologııalyq jeliniń kire­be­­ri­sin­degi qysymdy arttyrý arqyly Teńiz ken ornynda ju­mys jasaı­tyn zaýyttardyń tolyq qýatpen jumys isteýin qamtamasyz etedi. 

Qazirgi tańda el aýmaǵyndaǵy joba aıasynda 20 myńnan astam qazaq­­stan­dyq azamat eńbek etedi, bul Qazaq­standaǵy joba qyz­met­kerleri jalpy sanynyń 92 paıyzyn quraıdy.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»