Buǵan deıin málim bolǵandaı, Qazaqstan Respýblıkasy men QHR arasynda el aýmaǵynda óndirilgen 5 mlrd tekshe metrge deıingi gazdy eksporttaý týraly tarıhı kelisimshartqa qol qoıylǵan bolatyn. «QazTransGaz» AQ pen «Petrochaına» kompanııasy arasynda satyp alý-satý sharty resimdelgen. Gazdyń resýrstyq bazasy retinde Qazaqstannyń batysyndaǵy gaz ken oryndary jáne «QazTransGaz» AQ basqarýyndaǵy jerasty gaz qoımalarynda jınaqtalǵan gaz qory aıqyndalyp otyr. Qytaı tarapynyń kógildir otyndy qabyldaý pýnkti retinde «Qorǵas» shekara beketi belgilengen.
Qazaqstan aýmaǵyndaǵy tabıǵı gazdy eksporttaý marshrýty 3 myń shaqyrymdy quraıdy eken, tasymaldaý prosesine onnan astam qýatty kompressorlyq stansa jumyldyrylǵan. Otandyq gazdy tasymaldaý men eksporttaýdyń jańa dáýirin ashqan tarıhı kelisimge qol jetkizý jolynda elimizdiń gaz tasymaldaý júıesi tolyqtaı tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrýdan ótkizilip, dıplomatııalyq menedjment turǵysynan da orasan jumys atqaryldy.
Ulttyq gaz operatory «QazTransGaz» AQ rekordtyq merzimde eldiń barlyq magıstraldy gaz qubyrlaryn biryńǵaı gaz tasymaldaý júıesine biriktirip, negizgi gaz jelilerin ártaraptandyrýǵa múmkindik beretin jobalardy iske asyrdy. Qýatty gazkompressorlyq jáne syǵymdaý stansalary – «Bozoı», «Qaraózek», «Aqyrtóbe» paıdalanýǵa berildi, «Bozoı» jerasty gaz qoımasy rekonstrýksııalandy, Aqtóbe oblysynda gazdy qurǵatý men tazalaýǵa arnalǵan iri keshen paıdalanýǵa berildi.
Taǵy aıta keterligi, Qazaqstan men О́zbekstannyń arasynda tabıǵı gazdy tasymaldaý jáne tranzıtteý salasyndaǵy ózara tıimdi yntymaqtastyq týraly úkimetaralyq kelisimge qol qoıylǵan. Tashkentte jasalǵan shartqa sáıkes, ózbekstandyq gaz tasymaldaý júıesi arqyly Qazaqstannyń ońtústigine batys ken oryndarynda óndirilgen tabıǵı gaz tasymaldanatyn bolady. Osylaısha, «Gazlı – Shymkent» magıstraldy gaz qubyrymen keletin qosymsha gaz kólemi qys mezgilinde elimizdiń ońtústik óńirlerin kógildir otynmen turaqty qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Qazaqstandyq gazdy Qytaıǵa eksporttaýǵa «Beıneý – Bozoı – Shymkent» MGQ jáne «Ortalyq Azııa – Qytaı» transulttyq gaz qubyrynyń resýrstary paıdalanylady.
Shymkent qalasy mańynda ornalasqan «Aqbulaq» gaz ólsheý stansasymen onlaın-baılanys arqyly ótken jıyn kezinde qazaqstandyq gazdy eksportqa jiberý júzege asyryldy. Tarıhı oqıǵa barysynda Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev sóz sóılep, elimiz óz tarıhynda alǵash ret Qytaıǵa gaz eksporttaı bastaǵanyn jetkizdi. «Qos tarap arasyndaǵy kelisimshart negizinde bir jyldyń ishinde Qytaıǵa 5 mlrd tekshe metr gaz satamyz. «QazTransGaz» kompanııasynyń toby jáne gazdy óndiretin jer qoınaýyn paıdalanýshy kásiporyndar eksportqa shyǵatyn osynsha kógildir otyn úshin qosymsha 900 mıllıon dollar paıda tabady.
Gaz salasyndaǵy orasan jumystyń arqasynda 10 mlrd tekshe metr gazdy eksporttaýǵa tehnıkalyq múmkindik jasaldy. Munyń barlyǵy Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń biregeı saıasatynyń arqasynda júzege asyrylǵanyn aıtý kerek. Eki eldiń ulttyq kompanııalary osy joba boıynsha bir jylǵa tarta eńbektenip, ter tókti. Búginnen bastap Qytaıǵa gaz eksporttaı bastadyq», dedi mınıstr. Qanat Bozymbaevtyń aıtýynsha, bıyl elimizde 40 mıllıard tekshe metrden asa gaz óndiriledi. Onyń 16 mıllıardy eksportqa baǵyttalsa, 13-14 mlrd tekshe metr gaz ishki naryqta paıdalanylady eken. Al qalǵan gazdyń kólemi uńǵymalarǵa qaıta aıdalady.
Qazaqstan kógildir otyndy buǵan deıin Reseı arqyly tek Eýropaǵa eksporttap kelse, endi tikeleı Qytaı naryǵyna shyǵý arqyly gaz naryǵy salasynda óziniń erkindigin alyp otyr.
Saltanatty rásimde «QazMunaıGaz» UK» AQ-tyń basqarma tóraǵasy Saýat Myńbaev otandyq kógildir otyndy Aspanasty eline eksporttaýdy bastaý óte mańyzdy oqıǵa ekenin áńgimeledi. «Osy kúnge deıin bizdiń gaz Qytaıǵa jetkizilgen emes. Tek túrikmen, ózbek gazyn Qytaı Halyq Respýblıkasyna tranzıttep kelgen bolatynbyz. О́tken jyldyń jeltoqsan aıynda «Beıneý – Bozoı – Shymkent» gaz qubyry aıaqtalǵannan keıin óz ónimimizdi Qytaıǵa tasymaldaýǵa múmkindik alyp otyrmyz. Bul úlken jumystardyń barlyǵy Prezıdent tapsyrmasynyń aıasynda júzege asyp, sheshimin tapty. Jáne ýaqytynda atqaryldy», dedi ol.
Aǵymdaǵy jyldyń shilde aıynda Astana qalasyna QHR basshysy Sı Szınpın saparmen kelgeni esimizde. Sol kezde Qazaqstan gazyn Qytaıǵa eksporttaý týraly memorandým resimdelgen eken. «Osy jyldyń 30 qyrkúıeginde kelisimshartqa qol qoıylyp, búginnen bastap gaz tasymaldaý bastaldy. Bul – elimiz, ekonomıkamyz úshin óte mańyzdy oqıǵa. О́ıtkeni osy kúnge deıin Qazaqstannyń gazy Reseı arqyly tek qana Eýropaǵa qaraı tasymaldanatyn. Al ártaraptandyrý jumystary júrgizilgennen keıin qosymsha múmkindikter paıda bolyp, irgeli sharýa atqaryldy», dedi Saýat Myńbaev.
«QazMunaıGaz» UK» AQ gaz tasymaldaý jáne marketıng jónindegi vıse-prezıdenti Qaırat Sháripbaevtyń atap ótýinshe, bul – tek gaz salasynyń damýyna ǵana emes, jalpy elimizdiń ekonomıkasyn damytýǵa da jańa serpin beretin úlken oqıǵa. «Qazaqstandyq gazdyń Qytaı naryǵyna shyǵarylýy Eýrazııalyq óńir elderiniń arasyndaǵy saýda jáne kólik baılanystaryn retteýge, ortaq ınfraqurylym qurýǵa baǵyttalǵan ózara tıimdi qarym-qatynastar ornatýǵa yqpal etetin bolady», degen senimin bildirdi.
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»
