Alaıda qazir jaǵdaı turaqtanǵan. Qaraǵandyda kómir tapshylyǵy degen tyǵyryqtyń bas aýrýy byltyrǵy eski kómirdi alǵysy kelmeıtin aǵaıynnyń ashýy men aqshanyń qunsyzdanýyna baılanysty baǵanyń birshama óskendiginde sııaqty.
«Jalyndy Otannyń» kommersııalyq dırektory Aleksandr Popkovtyń aıtýynsha, kásiporynnyń qoımasynda bes myń tonna kómir bar. Alaıda ony eshkim alǵysy kelmeıdi, barlyǵyna vagonnan jańa túsken iri kómir qajet. Eger biz rezervterden eki saǵattyń kóleminde jeke tulǵalar úshin ózi alyp ketetin júk kólikterin tıeı alsaq, jyljymaly quramnan qatty otyn alǵysy keletinderge kútýge týra keledi. Negizinen ol basqa aımaqtardan kelgen tutynýshylar», deıdi ol.
Eski kómir ekenine eshkimniń kózi jetpegen soń, ol máselege qatysty beıtarap pikir ustanamyz. Qarapaıym buqaraǵa kómirdiń jańa, baǵanyń eski bolǵany jaqsy.
Al endi áńgimeni árlep aıtatyn keıbir áriptesterimizdiń aıtyp jatqan aspandaǵy baǵasyna áli eshkim kómir satyp alǵan joq. Sebebi daý shyqqan bette oblys ákiminiń orynbasary Almas Aıdarov Qaraǵandy oblysynda oryn alǵan kómir máselesine qatysty málimdeme jasaǵan bolatyn. Bul problemaǵa baılanysty ótkizilgen baspasóz konferensııasynda ol kómir tapshylyǵy joq dep atap aıtty. Bar qıyndyqtar jetkizý men túsirýge kelip tirelip turǵan syńaıly. Árıne ol turǵydan bıliktegilerdiń belsendiliginiń tómen bolyp qalǵandyǵy anyq.
Barshańyzǵa belgili, qazirgi ýaqytta halyqqa qajet kómirge suranys joǵarylap ketti. Birinshi kezekte aıtaıyn degenim, oblysymyzda kómir óndirýde problemalar joq. Sońǵy 9 aı qorytyndysy boıynsha bizde kómir óndirisiniń kólemi ótken jylmen salystyrǵanda 1,5 mln tonnaǵa ulǵaıdy. Jylytý maýsymyna qarsy barlyq áleýmettik, mádenı jáne turmystyq nysandar kómirmen qamtamasyz etilgen.
Degenmen oblys ákiminiń orynbasary jeke sektor turǵyndaryn kómirmen qamtamasyz etýde belgili bir qıyndyqtar baryn moıyndaıdy.
– Bıylǵy jyly qyrkúıekte kenetten kún sýytyp ketti. Sondyqtan kómirge degen suranys ta eki-úsh ese ulǵaıdy. Kómirge qatysty dúrbeleń ony satyp alamyn deýshiler qatarynyń qalyńdyǵyna baılanysty týyndap otyr. Nátıjesinde kómir satý núktelerinde júk kólikterinen quralǵan kezek uzaryp ketti. Ol tıeý múmkindikteriniń shektelýine qatysty.
Almas Aıdarovtyń aıtýynsha, qazir kásiporyndar kómir jóneltilimin ulǵaıtqan. Mysaly, «Shubarkól Kómir» kompanııasynyń satylym núkteleri eki aýysymmen jumys istep jatyr. Jumyskerler kómirdi kúndiz-túni jóneltýde. Eger osyǵan deıin olar shamamen 50 júk kóligin tıese, qazir bul kórsetkish 150-ge deıin ulǵaıtylǵan. Sonymen qatar «Shubarkól Kómir» kompanııasy kún saıyn Qaraǵandyǵa kómir tıelgen 25 vagon jóneltip otyrady.
– Biz bul jaǵdaı bir apta kóleminde túzeledi dep kútýdemiz, – dedi Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasary. – Oǵan qosa Qaraǵandyda aýa raıy da jylydy. Kómir satý jyl boıy júrgiziledi, bitip qalýy múmkin emes. Qazan, qarasha jáne jeltoqsan aılarynda kómir ádettegi rejimmen qazirgi satylyp jatqan núktelerde satylatyn bolady.
Al endi «Shubarkól Kómir» AQ birinshi vıse-prezıdenti Andreı Safonov kásiporyn kenetten kómir eksportyn ulǵaıtty degen aqparattyń jalǵan ekenin aıtady.
– Buryn Qazaqstannyń ishki naryǵyndaǵy suranys 2 mln 700-2 mln 800 tonnany qurasa, byltyrǵy jyldyń ózinde-aq ol 3 mln tonnadan joǵary bolyp ósip ketken bolatyn, – dep túsindirdi ol. – Aǵymdaǵy jyldyń 9 aıynda ishki naryqta tek qana kommýnaldyq-turmystyq sektordyń ózinde suranys 117 myń tonnaǵa ósip ketken edi. Eksport sol qalpynda qaldy. Biraq biz ony qazir jyljymaly qurammen qıyndyqtar týyndap turǵandyqtan oryndap jatqan joqpyz. Buryn biz óz betinshe shyǵaryp alýshylarǵa táýligine 1600 tonnaǵa deıin júktesek, qazir táýligine 4500-4900 tonna tıeımiz. Muny qadaǵalaý múmkin emes, sebebi adamdar kelip, kezekte turady. Biz olardy úsh táýlik boıy ustap tura almaımyz. Bıylǵy jyly tutynýshylardyń suranysy erekshe ulǵaıyp ketti.
Baspasóz máslıhatynda málimdelgendeı, jeke tulǵalar arasynda kómir satyp alý dúrbeleńi úıler men kásiporyndarda uzaq janatyn peshterdiń ornatylýymen baılanysty bolýy ábden múmkin. Sonymen qatar dúrlikpe yqtımal kommersııalyq paıdamen de baılanysty bolǵanyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Máselen, úlken kesekterdi sál úgitip, tıimdi baǵamen satýǵa bolady.
Kómir baǵasy bıyl tonnasyna 8000-11000 teńgeni quraıdy. Bul baǵa byltyrǵy baǵadan myń teńgege qymbattaǵanyn bildiredi. Al, oblys ortalyǵynan alys aımaqtarǵa kómirdiń tonnasy 16 myńnan jetkizilip jatyr.
Osyǵan deıin habarlanǵandaı, 100-ge jýyq júk kóligi Qaraǵandy oblysynyń kómir satý núktelerinde jınalyp qalǵan bolatyn. О́z kezegin kútip turǵan satyp alýshylardyń 60 paıyzy basqa aımaqtardan: Qostanaı, Astana, Qyzylorda jáne Aqmola oblysynan kelgender. Olarǵa vagondardan túsirilgen iri fraksııaly kómir qajet boldy.
Basqa da kómir óndirýshi kásiporyndarǵa keler bolsaq, munda da olar jumystardy barynsha údetýge tyrysyp jatyr. Mysaly, «Rapıd» JShS qazan aıynyń basynan bastap kómir óndirýdi 18 paıyzǵa ulǵaıtqan.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY
