Bıylǵy astyq shyǵymy jaman emes, gektaryna 12,8 sentnerden aınalǵan astyqtyń jalpy kólemi 5,1 mıllıon tonnaǵa jetken. Alaıda, óńirdegi sharýalar astyqtaryn elevatorlarǵa ótkize almaı áýre-sarsańǵa túsip jatqany da ras bolyp shyqty.
«Keshe ǵana elevatorlarǵa baryp, qalyptasqan jaǵdaımen tanysyp qaıttym. Barlyq jerde astyq tasıtyn vagondar jetpeı jatyr. Degenmen, elevatorlar qazirdiń ózinde biraz astyqty qabyldap úlgerdi. Endi on kún ishinde sharýalardaǵy bar astyqty qabyldap alýǵa múmkindik bar. Jalpy, buryndary biz elevatorlardan artyǵymen astyq qabyldaýdy suraıtynbyz, al qazir zań talaby basqasha. Naqty aıtqanda, bul kúnde elektrondy astyq qolhaty boıynsha pasporttyq syıymdylyqqa sáıkes astyq kólemin qabyldaý qolǵa alynǵan. Iаǵnı, pasporttyq syıymdylyqqa sáıkes 100 myń tonna bıdaı qabyldaý kerek bolsa, elevator ózinde bar astyqty basqa jaqqa jóneltpeıinshe artyǵyn qabyldaı almaıdy», deıdi Aqmola oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń eginshilik jáne astyq naryǵyn retteý bóliminiń basshysy Áskerbek Ábýov.
Onyń aıtýynsha elevatorlardan qabyldanǵan aýylsharýashylyq daqyldarynyń sapasy men kólemi, ózge de kórsetkishteri boıynsha árbir úsh kún saıyn basqa aqparat kelip túsedi. Árıne zańdyq normalarmen ómirdiń barlyq qaltarystary men bultarystaryn qamtý múmkin emes. Sondyqtan bul jerde sharýalardyń ózderi durys sheshim qabyldaı bilýi kerek. Mysaly, Atbasardaǵy 140 myń tonna astyq qabyldap alǵan «Lamatız» astyq qabyldaý beketinen artyq kólem áketilmese, beket jumysy ýaqytsha toqtap qalýy múmkin. Al odan 30 shaqyrym qashyqtyqta jatqan «Marınsk» AQB astyq qabyldaýdy áli jalǵastyrýda. Alaıda sharýalar joldyń qashyqtyǵyn alǵa tartyp, kólik tasymaly shyǵyndaryna barǵysy joq. Elevatorlar artyq kólemdi qabyldaı almaıtyn zańdyq talapty alyp tastamasaq, onda astyqty saqtap qalý úshin artyq shyǵynǵa barýǵa týra keledi.
«Elevatorǵa ótkizdim degen aty bolmasa, artyq astyq báribir ashyq aspan astynda jatady. Meniń bilýimshe, astyǵyn ótkize almaı júrgen sharýalar onsha kóp emes. Bul másele boıynsha «Qazaqstan temir joly» AQ birlese astyq tasymalyna qajetti vagondardyń jetispeýshiligi jóninde jıyn da ótkizdik. Tipti oǵan tasymalǵa jaýapty dırektor da shaqyrtyldy. Olar astyq tasymaldaıtyn vagondardyń jetkiziletindigine sendirgenimen, kórip otyrǵanymyzdaı ýáde oryndalmaı jatyr. Árbir elevatorda tapsyrys jetkilikti, biraq vagondarmen qamtamasyz etilýi kóńil kónshitpeıdi», dep otyr Á.Ábýov.
Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń ókili aıtqandaı, buryndary da vagondardyń jetispeýshiligi seziletin, biraq bıyl jaǵdaı kúrdelirek. Bıyl sońǵy on jylda alǵash ret bıdaı qurǵaq kúıinde jınap alynǵan. Basqarma elevatorlarmen kúndelikti habarlasyp otyr. Olar qajetti kólemdegi astyq jınalǵanyn, sondyqtan qabyldaýdy toqtatatyndaryn alǵa tartýda.
Keıbir jer óndeýmen aınalysatyn iri kompanııalardyń óz astyq tasıtyn vagondary bar eken. Biraq olardyń vagondarynyń da keri qaıtýy qıynǵa soǵýda. Iranǵa astyq tıep jóneltilgen vagondar portta qańtarylyp tur. О́ıtkeni astyqty quıyp alatyn jaq keshiktirip jatqanǵa uqsaıdy. Mońǵolııamen de ózara kelisimshart bar, biraq tasymalmen qamtamasyz etý jaǵy aqsap tur. Elevatorlardan artý jaǵynan eshqandaı problema joq, ýaqytty tek vagondar ustap tur. Tasymal vagondary bolmaǵandyqtan kóptegen kelisimsharttar buzylýy da ǵajap emes.
Eginshilik jáne astyq naryǵyn retteý bóliminiń basshysy bul týraly: «Olarǵa meniń tasymal vagondarym bolmaı qaldy dep aqtala almaısyń. Kelisimshart bolǵan soń ony oryndaý shart. Sonyń saldarynan baǵa dempıngi oryn alýy da múmkin. Sebebi qarasha, jeltoqsan aılarynda nesıe qaryzdaryn óteý ýaqyty keledi. Sharýalar qamyrlylyǵy 25-28 paıyz bolatyn astyqty 23-tiń kórsetkishimen satqysy joq. Biraq satýlaryna týra keledi. Bul bizdi alańdatýda. Eger tasymal vagondarymen qamtamasyz etilse, jaǵdaı birshama turaqtanar edi», deıdi.
Jalpy, Aqmola oblysynyń astyq qabyldaý beketterinen eksporttalatyn elderdiń qatary qalypty. Astyqtary eń aldymen Ortalyq Azııa elderine shyǵarylady. Sodan keıin Aýǵanstan, Ázerbaıjan, Iran, Qytaı, Reseı elderine jóneltip jatyr. Eń kóp astyq kólemin, ıaǵnı 279,8 myń tonna bıdaıdy Tájikstan satyp alǵan. Elimizdiń ózge óńirlerine de bıyl 680 myń tonna astyq jiberipti.
Buǵan deıin joǵary sapaly bıdaı Aqmola oblysynda ǵana bolsa, bıyl ózge óńirlerde de ol arta túskenin aıta keteıik. Onyń ústine Reseıde eginniń bitik shyǵýy, sol sııaqty Ýkraınadaǵy jaqsy kórsetkishter básekeni qyzdyra túskeni shyndyq. Sol sebepti satyp alýshy elder men óńirler qatary kemı túskeni ras. Bıyl Aqmola oblysy arpany molynan ekti. Bul Irannyń erkin saýda naryǵynda arpaǵa degen suranys joǵarylaǵanymen baılanysty. О́ndirilgen arpa sonda eksporttalyp jatyr.
«Men kóptegen elevatorlarda boldym. Ondaǵy jınalǵan arpa astyq treıderleri tarapynan tolyǵymen satyp alynǵan desem qatelespeımin. Sol sııaqty raps pen bıdaı boıynsha da kóptegen kelisimsharttar jasalyp qoıylǵan. Bizde joǵary sapaly «haıpo» bıdaıyn satý úshin kelisimshart jasaýda azdaǵan problema bar. Qytaı belgili bir bóligin alyp keledi. Jyl basynan osyndaı joǵary sapaly 10 myń tonna bıdaıdy sata aldyq», deıdi Á.Ábýov.
Jalpy, Aqmola oblysy halqynyń tynys-tirshiligi astyq eksportymen tyǵyz baılanysty. Sońǵy jyldary maıly daqyldar eksporty da jolǵa qoıyla bastady. Úsh-tórt jyldyń kóleminde óńirde eginniń shyǵymy turaqtalyp, ónimniń sapasy artyp kele jatqanyn da aıta ketý kerek. Jyl saıyn jıylǵan ónim kólemi 5 mln tonnadan túspeı kele jatqany qýantarlyq kórsetkish. Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bólim basshysy aıtqandaı, egin shyǵymynyń turaqtalǵany birinshi kezekte, jer óńdeý sapasynyń artqanymen jáne agrotehnıkanyń jetildirilýimen baılanysty. Oǵan qosa, aýylsharýashylyq ónimin óndirýshiler bıdaı tuqymynyń sapasyn arttyrý úshin kóp jumys atqarýda. Sonyń arqasynda bıyl jalpy egistik alqabynyń 5 paıyzyna elıtaly tuqym sebilgen. Degenmen, jıylǵan astyqty kádege jaratýda áli de problemalar bar ekeni baıqalady. Oblys sharýalarynyń alańdaýshylyǵy osyny kórsetip otyr.
Keıbir jer óndeýmen aınalysatyn iri kompanııalardyń óz astyq tasıtyn vagondary bar eken. Biraq olardyń vagondarynyń da keri qaıtýy qıynǵa soǵýda. Iranǵa astyq tıep jóneltilgen vagondar portta qańtarylyp tur. О́ıtkeni astyqty quıyp alatyn jaq keshiktirip jatqanǵa uqsaıdy. Mońǵolııamen de ózara kelisimshart bar, biraq tasymalmen qamtamasyz etý jaǵy aqsap tur. Elevatorlardan artý jaǵynan eshqandaı problema joq, ýaqytty tek vagondar ustap tur. Tasymal vagondary bolmaǵandyqtan kóptegen kelisimsharttar buzylýy da ǵajap emes. Eginshilik jáne astyq naryǵyn retteý bóliminiń basshysy bul týraly: «Olarǵa meniń tasymal vagondarym bolmaı qaldy dep aqtala almaısyń. Kelisimshart bolǵan soń ony oryndaý shart. Sonyń saldarynan baǵa dempıngi oryn alýy da múmkin. Sebebi qarasha, jeltoqsan aılarynda nesıe qaryzdaryn óteý ýaqyty keledi. Sharýalar qamyrlylyǵy 25-28 paıyz bolatyn astyqty 23-tiń kórsetkishimen satqysy joq. Biraq satýlaryna týra keledi. Bul bizdi alańdatýda. Eger tasymal vagondarymen qamtamasyz etilse, jaǵdaı birshama turaqtanar edi», deıdi.
Jalpy, Aqmola oblysynyń astyq qabyldaý beketterinen eksporttalatyn elderdiń qatary qalypty. Astyqtary eń aldymen Ortalyq Azııa elderine shyǵarylady. Sodan keıin Aýǵanstan, Ázerbaıjan, Iran, Qytaı, Reseı elderine jóneltip jatyr. Eń kóp astyq kólemin, ıaǵnı 279,8 myń tonna bıdaıdy Tájikstan satyp alǵan. Elimizdiń ózge óńirlerine de bıyl 680 myń tonna astyq jiberipti.
Buǵan deıin joǵary sapaly bıdaı Aqmola oblysynda ǵana bolsa, bıyl ózge óńirlerde de ol arta túskenin aıta keteıik. Onyń ústine Reseıde eginniń bitik shyǵýy, sol sııaqty Ýkraınadaǵy jaqsy kórsetkishter básekeni qyzdyra túskeni shyndyq. Sol sebepti satyp alýshy elder men óńirler qatary kemı túskeni ras.
Bıyl Aqmola oblysy arpany molynan ekti. Bul Irannyń erkin saýda naryǵynda arpaǵa degen suranys joǵarylaǵanymen baılanysty. О́ndirilgen arpa sonda eksporttalyp jatyr. «Men kóptegen elevatorlarda boldym. Ondaǵy jınalǵan arpa astyq treıderleri tarapynan tolyǵymen satyp alynǵan desem qatelespeımin. Sol sııaqty raps pen bıdaı boıynsha da kóptegen kelisimsharttar jasalyp qoıylǵan. Bizde joǵary sapaly «haıpo» bıdaıyn satý úshin kelisimshart jasaýda azdaǵan problema bar. Qytaı belgili bir bóligin alyp keledi. Jyl basynan osyndaı joǵary sapaly 10 myń tonna bıdaıdy sata aldyq», deıdi Á.Ábýov.
Jalpy, Aqmola oblysy halqynyń tynys-tirshiligi astyq eksportymen tyǵyz baılanysty. Sońǵy jyldary maıly daqyldar eksporty da jolǵa qoıyla bastady. Úsh-tórt jyldyń kóleminde óńirde eginniń shyǵymy turaqtalyp, ónimniń sapasy artyp kele jatqanyn da aıta ketý kerek. Jyl saıyn jıylǵan ónim kólemi 5 mln tonnadan túspeı kele jatqany qýantarlyq kórsetkish. Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bólim basshysy aıtqandaı, egin shyǵymynyń turaqtalǵany birinshi kezekte, jer óńdeý sapasynyń artqanymen jáne agrotehnıkanyń jetildirilýimen baılanysty. Oǵan qosa, aýylsharýashylyq ónimin óndirýshiler bıdaı tuqymynyń sapasyn arttyrý úshin kóp jumys atqarýda. Sonyń arqasynda bıyl jalpy egistik alqabynyń 5 paıyzyna elıtaly tuqym sebilgen. Degenmen, jıylǵan astyqty kádege jaratýda áli de problemalar bar ekeni baıqalady. Oblys sharýalarynyń alańdaýshylyǵy osyny kórsetip otyr.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy
