Búgingi Shyńǵyrlaý – Batys Qazaqstan oblysynyń soltústik shyǵysynda Reseı Federasııasynyń eki aýdanymen, Aqtóbe oblysymen jáne óńirdiń 3 aýdanymen shektesip jatqan óristi ólke. Aýdanda bıylǵy qyrkúıektegi derek boıynsha 15049 adam turady. Kezinde tyń ıgerý naýqany qyzý júrgen, búginde 22 ult ókili mekendeıtin aımaq. Shyńǵyrlaýlyqtar «Bizdiń 7 keremet!» dep maqtanatyn Toryatbasy, Qyzemshek taýlary, «Qobylandy batyr» jyryndaǵy Alshaǵyr hannyń ordasy ornaǵan Aqqum, Batys Qazaqstan óńirindegi jalǵyz keremet – Sarqyrama osynda.
– Bizdiń Shyńǵyrlaý aýdany – aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýǵa qolaıly óńir ǵoı. Sondyqtan negizgi basymdyq osy salada. Jyl basynan beri ǵana aýdan boıynsha 34 sharýa qojalyǵy jańadan ashylyp, olarǵa jalpy kólemi 18 myń 481 gektar jer berildi. Burynnan kele jatqan 15 sharýa qojalyǵy da órisin keńeıtip, qosymsha 9 myń 173 gektar jer telimin aldy, – deıdi Shyńǵyrlaý aýdanynyń ákimi Albert Esalıev.
Qazir kúz, alqaptaǵy jumystyń qorytyndylanǵan shaǵy ǵoı. Bıyl aýdan dıqandary 16 916 gektar jerge egis salyp, orta eseppen ár gektardan 12,7 sentner ónim alypty. Sonyń ishinde 1846 ga kúzdik daqyldardan 3694 tonna ónim jınalǵan, ortasha shyǵymdylyq – 20 s/ga. Táp-táýir nátıje. Al «Jaras» sharýa qojalyǵy 333 ga kúzdik bıdaı alqabynyń ár gektarynan 45,2 sentnerden 1500 tonna ónim alypty. Shyńǵyrlaý aýdanynyń tarıhynda bul rekordtyq kórsetkish!
Tórt túlik maldyń qysqy azyǵy – shóp shabý naýqany da merziminde aıaqtalǵan. «Josparlanǵan 65 myń 860 tonna shóp artyǵymen 71 myń 600 tonna bolyp daıyndalyp, qysqy mal azyǵynyń qory 108,7%-dy qurady», deıdi Albert Temirbolatuly.
Aýdanda jyl sanap mal basy da ósip keledi. 1 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha iri qara byltyrǵydan 8,8%-ǵa kóbeıip, 28,4 myńǵa jetken. Jalpy, óńirde tórt túlik sany da ósken. Jyl basynan beri 2191 tonna et, 10603 tonna sút, 2278 myń dana jumyrtqa óndirilipti.
Agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy negizinde aýdanda birqatar sharalar atqarylǵan. «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ Batys Qazaqstan oblystyq fılıaly arqyly 156 bas iri qara analyq mal basy satyp alyndy.
– Aýdanda aýyl turǵyndaryn jumyspen qamtamasyz etý jáne jeke qosalqy sharýashylyqtardyń áleýetin tıimdi paıdalaný boıynsha Úkimet usynǵan «Bereke» jáne «Igilik» baǵdarlamalaryn aýdan turǵyndary qyzyǵýshylyqpen qabyldady. Aýdan boıynsha 14 aýylsharýashylyq kooperatıvi qyzmet etedi, osy kooperatıv músheleriniń tarapynan nıet bildirip otyrǵan 50 turǵynymyz 127 mln 150 myń teńge kóleminde nesıe alyp, 686 bas mal satyp alý boıynsha jumys júrgizýde. Joǵaryda atalǵan «Igilik» baǵdarlamasy aıasynda da 12 adam 56 mln teńge kóleminde nesıe alyp, óz jumysyn bastady, – deıdi aýdan basshysy.
Joǵaryda atalǵan kooperatıvterde 95 bas asyl tuqymdy buqa men 2536 bas taýarly analyq tirkelgen. Bıyl qurylǵan «Shyńǵyrlaý-Agro» aýylsharýashylyq kooperatıvi «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ arqyly jalpy somasy 19 mln teńge nesıe alyp, modýldi mal soıý pýnktterin iske qosqaly jatyr. Bolashaqta osy mal soıý pýnktteriniń bazasynda bordaqylaý alańdary ashylyp, úlken keshenge aınalatyn bolady.
«Aýdanda asyldandyrý sharalary da birkelki júrgizilip keledi. Bıyldyń ózinde aýdan kásipkerleri 127 mln 800 myń teńge kóleminde memleket sýbsıdııasyn aldy. Muny aýdanǵa kelip jatqan aýqymdy ınvestısııa dep aıta alamyz. Bir másele – aýdanda agroqurylym tehnıkalarynyń deni jańartýdy qajet etetin. Bıyl «Qazagroqarjy» AQ arqyly lızıngke jalpy somasy 98 mln 300 myń teńge bolatyn 22 aýylsharýashylyq tehnıkasy men quraly satyp alyndy. Sóıtip qolda bar tehnıkany 12%-ǵa jańarttyq», deıdi Albert Esalıev.
Taǵy bir atap aıta ketetin nárse, óńirde kóltabandardy qalpyna keltirý boıynsha da biraz jumys qolǵa alynypty. Qazirgi tańda aýdan aýmaǵyndaǵy 675 gektar turaqty sýarmaly jer ýchaskeleriniń jáne 2838 gektar kóldetip sýarý jer ýchaskeleriniń qujaty jasaqtalyp jatyr eken.
Aýyl turǵyndarynyń ál-aýqatyn kórsetetin bir ındıkator jekemenshik sektordaǵy turǵyn úı qurylysy der edik. Bıyl munda jeke ınvestısııa esebinen quny 209 mln teńgege 766 sharshy metrdi quraıtyn saýda alańy, jalpy aýdany 788 sharshy metr 8 jeke turǵyn úı boı kóterip jatyr eken. Aýdanda barlyǵy 652 shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysany tirkelse, ol salada 855 adam qyzmet etýde. Jyl basynan beri 1 mlrd 529 mln teńgeniń taýary óndirilip, qyzmeti kórsetilipti.
Shyńǵyrlaý shekaradaǵy aýdan ekenin joǵaryda aıttyq. Elimizde shekaralyq aýdandardy damytý baǵdarlamasy jumys isteıdi.
Dál qazir aýdanda «Aqbulaq» baǵdarlamasy boıynsha eki aýylǵa taza sý júıesi tartylyp jatyr. Jobalyq quny 240 mln teńge turatyn bul jumystar aıaqtalǵan kezde 2000 turǵyn taza sýmen qamtylady. Jalpy, aýdan turǵyndarynyń taza aýyzsýmen qamtylýy 87%-ǵa jetpek. Bul Batys Qazaqstan oblysyndaǵy eń joǵary kórsetkishtiń biri.
Aýyl adamdary úshin sýdan keıingi ózekti másele kógildir otyn ǵoı. Astana kóre almaı jatqan osy ıgilik batysqazaqstandyqtar úshin qoljetimdi. Shyńǵyrlaý aýdanyndaǵy eldi mekender 95 paıyz tabıǵı gaz tutynady. Bıyl Aqsýat aýylyna kógildir otyn kelse, aýdan tolyǵymen ot jaǵyp, kúl shyǵaratyn beınetten qutylady.
Jyl ótken saıyn aýyl men qalanyń arasyndaǵy aıyrmashylyq azaıyp kele jatqany ras. О́tken jyldary Almaz aýyldyq okrýgine 400 mln teńge qarjy bólinip, áleýmettik nysandar kúrdeli jóndeýden ótti. Keńes zamanynan beri qol tımegen mádenıet úıi, mektep, feldsherlik-akýsherlik pýnkt ǵımaraty jańartyldy. Aýylǵa gaz keldi.
Bıyl Batys Qazaqstan óńirinde jol salý erekshe qarqyndy. Muny Shyńǵyrlaý aýdanynan da baıqaýǵa bolady. 2017 jyldyń ózinde oblys bıýdjetinen bólingen 235 mln teńgege jalpy uzyndyǵy 3,4 shaqyrymdyq 8 kóshe asfalttaldy. Buǵan qosa aýdan qazynasynan qosymsha qarjy qarastyrylyp, Shyńǵyrlaý aýylynyń 4 kóshesine jaıaýlar júretin 1300 metrlik trotýar salyndy.
Aýdan ortalyǵy Shyńǵyrlaý selosyn Segizsaı aýylymen jalǵastyratyn avtokólik jolynyń oblystyq mańyzy bar. О́ıtkeni halyqaralyq Samara-Shymkent jolyn, ıaǵnı Oral men Aqtóbe arasyndaǵy kúre joldy kesip ótedi. Sondyqtan Shyńǵyrlaý-Segizsaı joly jóndelse shyńǵyrlaýlyqtar úshin óte qolaıly bolatyny sózsiz edi. Aýdannyń bes okrýgin basyp ótetin, aýmaǵynda 5 myń adam turatyn kúretamyr joldy jóndeý úshin oblys bıýdjeti esebinen 29 mln teńge shyǵarylyp, jaqynda jobalaý-smetalyq qujat daıyn bolypty.
Jalpy, óńirde jyl basynan beri ártúrli baǵytta 155 sporttyq, 571 mádenı shara uıymdastyrylǵan eken. Eldegi rýhanı jańǵyrý áseri Shyńǵyrlaýdy da sharpyǵan. Halyq tól tarıhyna kóp qyzyǵady. Aýdanda ólketaný mýzeıin ashý kópten aıtylyp júrgen el tilegi edi. Bıyl osy másele sheshimin taýyp, qazirgi tańda mýzeı ǵımaratynyń jóndeý jumystary aıaqtalyp qalǵan. Bir qýanatyn jaıt, aýdan turǵyndary arasynda jańadan ashylatyn mýzeıge jádiger jınaý qyzý júrip jatyr eken.
Sońǵy kezde týrızm salasynyń áleýetin jaqynyraq tanyp jatyrmyz ǵoı. О́ńirde qaıtalanbas erekshe tabıǵaty bar Shyńǵyrlaý ólkesi Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasyn erterek qoldap, quramyna bloger, jýrnalıst, belsendi jastar jınalǵan týr uıymdastyryp úlgerdi. Ataqty Aqqum, aýdannyń borly taýlary, belgili Toryatbasy men Qyzemshek, tep-tegis saıyn dalada syldyrap aqqan jumbaq Sarqyrama – bulardyń bári qazirdiń ózinde «shirkin-aı, bir kórsem» degizgen kórkem múıiske aınalǵan.
– Elbasy Nursultan Nazarbaev jarııalaǵan «Týǵan jer» baǵdarlamasynyń tujyrymdamasy jalpyulttyq patrıotızmdi qalyptastyrýǵa, óziniń týǵan jerine, aýylyna, qalasyna, óńirine degen súıispenshilikke baǵyttalǵan ǵoı. Biz de óz kezegimizde halyqtyń patrıottyq rýhyn qalyptastyrýǵa, jas býyndy týǵan ólkesine degen súıispenshilikke, tabıǵatqa qamqorlyqpen, tarıhqa jáne mádenı-tarıhı eskertkishterge qurmetpen qaraýyn barynsha nasıhattap, eńbek etip jatyrmyz, – deıdi Shyńǵyrlaý aýdanynyń ákimi Albert Esalıev.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy
