Jeńildetilgen ıpoteka – halyq ıgiligine
«Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń sońǵy toǵyz aıyndaǵy kórsetkishtermen tanystyrǵan Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek baǵdarlama sheńberinde 10 mıllıon sharshy metrden astam turǵyn úı paıdalanýǵa berilgenin atap ótti. Baspana qurylysyna 591,3 mlrd teńge ınvestısııa salynǵan bolsa, onyń 108,4 mlrd teńgesi – memlekettik ınvestısııalar eken.
Al bıylǵy toǵyz aıdyń qorytyndysynda 7,9 mln sharshy metr turǵyn úı, ıaǵnı 70 myńǵa jýyq baspana paıdalanýǵa berilgen. Bul byltyrǵymen salystyrǵanda 10,2 paıyzǵa artyq kórsetkish. Osymen, baǵdarlama aıasyndaǵy baspana berýdiń jyldyq jospary 78,2 paıyzǵa oryndalǵan.
Budan keıin jeke turǵyn úı qurylysyn turǵyzýǵa bólingen 60 myń jer ýchaskesiniń ınjenerlik jelilerimen qamtylý jaıyna toqtalǵan ol buryn berilgen 35,8 myń jáne jańa 24,8 myń ýchaskege jaryq, sý qubyrlary tartylyp jatqanyn aıtty. Jeke turǵyn úı qurylysyn damytýdyń qanatqaqty jobasy aıasynda 6 óńirde biryńǵaı sáýlettik stılde 1975 úı salynyp jatyr. Olardyń ishinde 362-i bıyl paıdalanýǵa berilmek.
Mınıstrdiń aıtýynsha, jurtshylyqty arzan baspanamen qamtamasyz etý maqsatynda jergilikti atqarýshy organdar tarapynan beriletin nesıelik turǵyn úıler de salynyp jatyr. Jospar boıynsha 8495 páter berý qarastyrylsa, bıyl jyldyń basynan beri 3731 páter paıdalanýǵa berilgen. Jyldyń sońyna deıin taǵy 4764 páter tapsyrylady dep kútilýde. Al memlekettik baǵdarlamaǵa qatysýshy «Báıterek development» AQ salyp jatqan nesıelik turǵyn úı boıynsha 6570 turǵyn úı salý josparlanǵan bolsa, qazirgi kúni 4625 páter, ıaǵnı 278,2 myń sharshy metr baspana paıdalanýǵa berilipti. Bıyl jyl sońyna deıin qosymsha 1945 páterdi tapsyrý josparlanyp otyr.
«Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha salynǵan úılerdi halyq Turǵyn úı qurylys jınaq banki arqyly alǵashqy 30 paıyzdyq jarnasyn quıa otyryp satyp ala alsa, endi bul baspanalardy ekinshi deńgeıli bankter arqyly da alýǵa bolady. Bankter satyp alatyn bolǵandyqtan qurylys salýshy kompanııalar da qarqynyn údetken syńaıly. Búginde ekinshi deńgeıdegi bankter qurylys kompanııalarynyń quny 57,2 mlrd teńge bolatyn 32 jobasyn qarap jatyr. Osylaısha, elimizdiń 14 óńirinde ekinshi deńgeıli bankter halyqqa jańa turǵyn úı satyp alýǵa jeńildetilgen ıpoteka usyna bastady.
Jańa joldar salynady
Úkimet otyrysynda Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasynyń 9 aıdaǵy qorytyndysy týraly baıandady.Bul baǵdarlamany júzege asyrýǵa bıyl 484,2 mlrd teńge bólinse, bıylǵy 1 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha onyń 313,7 mlrd teńgesi nemese qarjylandyrýdyń jyldyq josparynyń 65 paıyzy ıgerilipti.
«Nurly jol» baǵdarlamasy aıasyndaǵy alǵashqy baǵyt – kóliktik-logıstıkalyq jáne ındýstrııalyq ınfraqurylymdy damytý. Bul mańyzdy mindettiń qataryna 22 respýblıkalyq mańyzy bar avtojoldy jańǵyrtý jumystary engizilgen. Osy maqsatqa bıyl 259,8 mlrd teńge kózdelse, ol qarjy búgingi tańda tolyq ıgerilip otyr.
Ekinshi baǵyt – jylýmen, sýmen jabdyqtaý jáne sý burý júıelerin jańǵyrtý boıynsha bıyl Ulttyq qor qarajaty esebinen 53 mlrd teńge kózdelse, bul shamamen 700 km júıeni qaıta jańǵyrtýǵa múmkindik bermek.
Al úshinshi baǵyt – bilim berý salasyndaǵy ınfraqurylymdy damytý. Bıyl Ulttyq qor qarajaty esebinen 109 mektepti salýǵa 71,7 mlrd teńge bólingen. Onyń ishinde respýblıka boıynsha 76 mektepti bıyl paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr. Al «Bıznestiń jol kartasy-2020» sheńberinde kásipkerlik obektilerine jetispeıtin ınfraqurylymdy tartý baǵyty boıynsha bıyl Ulttyq qor qarajaty esebinen 10 mlrd teńge kózdelgen.
Sondaı-aq bıyl memlekettik baǵdarlama aıasynda jalpy uzyndyǵy 4,4 myń shaqyrym bolatyn 22 avtojol jobasyn iske asyrý kózdelgen. Qazirgi tańda Ortalyq – Ońtústik, Ortalyq – Shyǵys, Beıneý – Aqtaý, Aqtóbe – Atyraý, Qapshaǵaı – Taldyqorǵan, Astana – Petropavl jáne Oral – Kamenka baǵyttary boıynsha jalpy uzyndyǵy 1,2 myń shaqyrym jol qurylysy jalǵasyp jatyr. Iske asyrylyp jatqan jobalar boıynsha toǵyz aıda 177,5 mlrd teńge ıgerilip, 75 myń adam tartylǵan.
Jyl qorytyndysy boıynsha 602 shaqyrym jol tósemderi jumystary aıaqtalyp, Astana – Pavlodar baǵytynda – 232 shaqyrym, Beıneý – Aqtaý baǵytynda – 230 shaqyrym, Qordaı aınalma joly – 40 shaqyrym, Oral – Kamenka baǵytynda – 50 shaqyrym, Aqtóbe – Atyraý baǵytynda – 26 shaqyrym jáne Qapshaǵaı – Taldyqorǵan baǵytynda 24 shaqyrym jol qozǵalysyn ashý josparlanyp otyr.
«Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda bilim berý salasyndaǵy jobalardy iske asyrý týraly Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev baıandady. Sondaı-aq Úkimet otyrysynda «Samuryq-Qazyna» UÁQ tóraǵasy О́. Shókeev te sóz sóıledi.
Daqyldardy jınaý naýqany aıaqtaldy
Qazaqstanda dándi daqyldardy jınaý naýqany tolyqtaı aıaqtaldy. Bul týraly Úkimet otyrysynda agroónerkásip keshenin damytýǵa arnalǵan baǵdarlamany júzege asyrý boıynsha sóz sóılegen Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Qaırat Aıtýǵanov málimdedi.
«Dándi daqyldardy jınaý naýqany aıaqtaldy, gektaryna ortasha 14,3 sentner ónimdilikpen 21,9 mln tonna astyq jınaldy. Jınaý qarqyny byltyrǵy jyldan 1,1 mln gektarǵa joǵary boldy. 3,4 mln tonna arpa jınaldy, bul baǵdarlamanyń ındıkatorynan 600 myń tonnaǵa joǵary kórsetkish», dedi birinshi vıse-mınıstr.
Onyń aıtýynsha, maıly daqyldardyń 2 mln gektary nemese 80 paıyzy jınaldy. Jınaý qarqyny ótken jyldan 636 myń gektarǵa joǵary.
Sonymen qatar dıqandar 5,5 mln tonna kókónis pen baqsha ónimderin jınap alǵan. Bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 127 myń tonnaǵa joǵary kórsetkish eken. Qant qyzylshasyn jınaý da jalǵasýda, ónimniń ósimi 1,5 ese deńgeıinde kútilip otyr.
Atalǵan memlekettik baǵdarlamanyń basty baǵyttarynyń biri usaq jáne orta sharýalardy aýylsharýashylyq kooperatıvine biriktirý bolatyn. Bıylǵy 1 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha jyldyń basynan beri 745 kooperatıv qurylypty. Onyń 273-i – sút qabyldaýmen, 358-i mal soıý sharýashylyǵymen aınalysady. Buǵan qosa, barlyǵy 102 myńnan astam iri qara mal basyna 6 159 otbasylyq bordaqylaý alańy qurylypty. Búginde qaıta qurylǵan kooperatıvter 44 myń tonnadan astam sút jáne 13 myń tonna et daıyndaǵan.
* * *
Úkimet otyrysyn túıindegen Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev memlekettik baǵdarlamalardy júzege asyrý boıynsha jumystardy áli de jetildire túsýdi tapsyrdy. Úkimet basshysy baspanaǵa muqtajdyq pen qurylys aýqymy arasynda teńgerimsizdik bar ekenin aıta kelip, kemshilikterdi túzeý boıynsha tapsyrmalar júktedi. «Baspana boıynsha Almaty oblysynda 37 myńǵa jýyq adam kezekte tursa, bul óńirde bir jylda beriletin páter sany – 82. Al Qaraǵandy oblysynda kezekte 35 myń adam tursa, jyldyń ishinde 387 páter berý josparlanǵan. Sondyqtan osy kórsetkishterdi esepke ala otyryp, jumystardy taǵy da pysyqtap, qarqyndy jyldamdatqanymyz jón», dedi Premer-Mınıstr. Sondaı-aq Úkimet basshysy «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda qarjynyń ıgerilýin qatań baqylaý jóninde tapsyrma berdi.
Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
