– Qaırat Qalelhanuly, jalpy bizdiń óńirge qarasty Qalqaman – Pogranıchık – Tórtqudyq jol bólikteriniń aıaqtalýyn asyǵa kútip júrgen jurtshylyqqa ne aıtasyz?
– Elimizde «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda «Ortalyq-Shyǵys» avtojol dáliziniń Pavlodar oblysy aýmaǵynda 2014 jyly Astana-Pavlodar baǵytyndaǵy 383 shaqyrymynda jumys bastaldy. Iаǵnı Aqmola oblysy shekarasynan óńirimizdegi Lenın kentine deıin 215 shaqyrym jáne Pavlodardan Shyǵys Qazaqstan oblysyna deıingi 168 shaqyrym jer. Jol qurylysy qazirgi zamanǵa sáıkes salynýda. Joldyń parametri I-A kategorııasyna sáıkes, tórt jolaqty qozǵalyspen, betondy jáne asfalt-betondy jabyndy tóselip, qorshaýlarmen qorshalady. Qazirgi ýaqytta jumys Astana – Pavlodar, Pavlodar – Semeı avtomobıl joldaryn qaıta jańǵyrtý boıynsha 15 bólikte iske asyrylýda.
Bul aýqymdy jobanyń quny 202,8 mlrd teńge, 2014-2016 jyldary 104,7 mlrd teńge ıgerildi. Mysaly, Aqmola oblysynyń shekarasynan Ekibastuzǵa deıin 34 shaqyrym asfalt jabyndysy, Ekibastuzdan Lenın kentine deıin 56 shaqyrym sement-beton jabyndysy jasaldy. Bıyl Astana – Ereımentaý – Shiderti, Qyzylorda – Pavlodar – О́spen – RF shekarasy, Pavlodar-Semeı aralyǵyndaǵy 207 shaqyrym jol paıdalanýǵa berildi. Osy Astana-Pavlodar avtojolynyń Qalqaman – Pogranıchnık – Tórtqudyq aýyldary aralyǵyndaǵy 235-259 shaqyrymynda «Aqmola Qurylys Materıaldary» JShS, 1206-1251 shaqyrymynda «Avtodorservıs fırma» JShS, sonymen qatar «K-Dorstroı» AQ jumys jasaýda. Qalqaman – Pogranıchnık – Tórtqudyq aralyǵyndaǵy toqtap qalǵan jol jobasy asfalt-beton jabyndysymen jasalýda. Aýa-raıy bóget keltirmese, bul jol da ashylady degen oıdamyz.
– Osy Qalqaman – Pogranıchnık – Tórtqudyq aýmaǵyndaǵy jol bóligin aıaqsyz qaldyryp ketken Irannyń «Dena Rahsaz Konstrakshn» kompanııasynyń jaǵdaıy ne boldy?
– Qazir «Dena Rahsaz Konstrakshn» kompanııasymen kelisimshart toqtatyldy. Esepshotyndaǵy qarjy men tehnıkasy túgeldeı kepilge alyndy. Jalpy, belgilengen aıyppul mólsheri 2 mlrd teńgege jetken. Merdiger ózine tapsyrylǵan talaptardy, jumys josparynyń kestesiniń oryndalmaǵany, tehnıkalarynyń jáne adamdarynyń jetkiliksizdigin eskerip, 2017 jyldyń sáýir aıynda «QazAvtoJol» AQ birjaqty tártippen kelisimshartty buzǵan bolatyn. «Dena Rahsaz Konstrakshn» kompanııasymen kelisimshart buzylǵannan keıin «QazAvtoJol» AQ joǵaryda atalǵan jańa fırmalarmen kelisimshartqa otyrǵan.
– Ereımentaý shekarasynan bastalatyn Shiderti – Ekibastuz – Pavlodar baǵytyndaǵy jolda jumys qalaı júrgizilýde?
– Birinshiden, Aqmola oblysynyń shekarasynan Ekibastuzǵa deıingi bóliktegi 99 shaqyrymdyq jolda qıyrshyq tas, asfalt-beton tóseledi. Jol 5 qabattan turatyn bolady. Ekibastuzdan Lenın kentine deıingi 116 shaqyrym jolǵa beton paıdalanamyz. О́ıtkeni bul jol aralyǵynda aýyr júk kólikteriniń qozǵalysy joǵary bolmaq.
Jańa tehnologııa boıynsha beton negizinde salynǵan joldar uzaq ýaqyt qyzmet etedi. Ekinshiden, jalpy joba boıynsha Shiderti jáne Qalqaman beketteri mańyndaǵy «Ertis-Qaraǵandy» kanaly arqyly 2 kópir salý qaralǵan. Kólik qozǵalysynyń qaýipsizdigi úshin qorshaýlar ornatylýy kerek. Barlyq qurylys bólikterinde qaıta jańǵyrtý jáne jóndeý, 5 satyly jol sapasyn baqylaý jumysyn merdigerdiń sapa keńsesi, avtorlyq keńse, tehnıkalyq qadaǵalaý keńsesi, «Pavlodarjolzerthanasy» RMM, tapsyrys berý sapa keńsesi qadaǵalaıdy. Sonymen qatar ár apta saıyn fılıal qyzmetkerleri, merdigerler, tehnıkalyq qadaǵalaý keńsesi jol bólikteri boıynsha sapany qadaǵalap júredi jáne jumys óndirisi boıynsha jınalystar ótedi.
– Jalpy, beton joldyń tıimdiligi qandaı? Beton jol qymbatqa túspeı me? Qanshalyqty qaýipsiz?
– Qazir jol qurylysyna ınnovasııalyq materıaldar men quraldar jıi qoldanylady. Elimizde 2009 jyly birinshi ret betondalǵan joldar paıda boldy. Mysaly, Astana men Býrabaı arasyn jalǵaıtyn jol óte sapaly. Qyzmet etý jaǵynan betondalǵan joldar qurylysy tıimdi der edim. Astana – Pavlodar baǵytyndaǵy jol qurylysynyń jobasyn talqylaý barysynda tehnıkalyq keńes Pavlodar-Ekibastuz aralyǵynda beton, al ári qaraı asfalt-beton tóseý salý týraly sheshim qabyldaǵan edi. Ras, beton jol kóp qarajatty qajet etedi, materıaldar qymbat, qysta kútip ustaý da qıyn. Kóktaıǵaq kezinde asfalt betine tuz sebe alamyz, al beton jolǵa alǵashqy 1 jylda eshteńe sebýge bolmaıdy. Ony tazalaıtyn hımııalyq quraldar da qymbat. Jalpy, respýblıkalyq mańyzy bar joldardy betonnan salýǵa kóshetin ýaqyt kelgen sııaqty.
– Betondy qaıdan alasyzdar?
– Astana – Pavlodar joly qurylysynda merdiger kompanııalar jergilikti materıaldardy paıdalanýda. Qıyrshyqtas Maıqaıyńnan ákelinse, qumdy-granıtti qospa Aqsý qalasyna qarasty Spýtnık aýylynan jetkizilýde. Betondy da oblys aýmaǵynan alady. Qurylys jumystaryna tartylǵan mamandardyń 60 paıyzy jergilikti turǵyndar.
– Jańa ádistiń ereksheligi qandaı?
– Bul ınnovasııalyq tehnologııa Germanııada qoldanylyp keledi. Resaıklırovanıe degenimiz – eski asfalttan jańa jol jasaý ádisi. Arnaıy mashına eski asfaltty usaqtap úgitip, osy úgindige jol jasaýǵa qajetti qospalar qosý arqyly sýyq kúıinde qaıtadan jolǵa tóseıdi, tegisteıdi. Sýyq kúıinde tóselgen asfalt qatyp qalady.
– Merdigerler joldardyń sapaly salynyp jatqanyna senimdi me?
– Árıne, 5 jylǵa kepildik beredi. Materıaldar men qurylys jumystarynyń sapasyna kún saıyn zerthanalyq tekseris júrgiziledi. Joǵaryda aıtyp ótkendeı, bes satyly qatań qadaǵalaý bolady.
– Jol boıynda «qoqys tastamańyzdar, joldardy saqtap, kúteıik» degen eskertpe jazýlar nege kórinbeıdi?
– Júrgizýshiler men jolaýshylardy jol boıyndaǵy mádenıetti saqtaýǵa úıreter edik deısiz ǵoı. Bılbordtar ornatylsa, úgit-nasıhat taqyryby boıynsha aqparattar, árıne, qajet. Al 2018 jyly jol qurylysy da aıaqtalyp, Astana men Pavlodardy birinshi sanattaǵy avtojol – tórt jolaqty zamanaýı avtoban baılanystyrady. Jol mádenıetine de úırenermiz. О́mirge jańa tehnologııa, jańashyldyqtar, órkenıet talaptary keldi. Jyldar boıy aǵymdaǵy jóndeý, kúrdeli jóndeý, shuńqyrlardy jabý sııaqty jumystarmen saqtalyp kelgen úlken jolǵa búginde jańalyq, jańǵyrý keldi. Joldar, kópirler salý árıne, bir kúnniń, bir jyldyń úlesinde turǵan joq, strategııalyq jobalar ıgiligin biz ǵana emes, bolashaq urpaq kóredi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar oblysy
