Osy 2011 jyldyń kókteminiń bir kúni ónerdiń, ádebıet, mádenıettiń shyraqshysyndaı izdengish Qulbek Ergóbek habarlasyp, О́zbekáli Jánibekovtiń 80 jyldyǵy týraly áńgime qozǵady. Biraz pikir alystyq. Sol áńgime meniń Úkimet basshysy Kárim Másimovke arnaıy saýal joldaýyma túrtki boldy.
Saýalyma Úkimet basshysynan tómendegideı jaýap keldi.
«Kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri О́zbekáli Jánibekovtyń týǵanyna 80 jyl tolýyna baılanysty 2011 jyly birqatar is-sharalar uıymdastyrý týraly saýalyńyzǵa oraı tómendegini habarlaımyn.
О́zbekáli Jánibekovtyń ult mádenıeti men ónerine qosqan súbeli úlesin eskere otyryp, mereıtoılyq is-sharalar uıymdastyrý jónindegi usynysyńyzǵa qoldaý bildiremin.
Respýblıkalyq deńgeıde bıylǵy jyly onyń qalamynan týǵan eki tomdyq «Tańdamaly shyǵarmalar» jınaǵy men О́. Jánibekov týraly «Rýh sarbazy» atty estelikter jınaǵy jaryqqa shyǵady.
Sonymen qatar, О́zekeńniń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan derekti fılm túsirilip, aǵymdaǵy jyly respýblıkalyq telearnalardyń efırinde kórsetilýi josparlanyp otyr.
Bıylǵy jyly Astana qalasynda elimizdiń belgili tarıhshylary, etnograf mamandarynyń bas qosýymen О́.Jánibekovke arnalǵan ǵylymı-tájirıbelik konferensııa, «dóńgelek ústel» jáne «Ult rýhanııatynyń» taqyrybynda eske alý keshi ótkiziledi.
Sondaı-aq, Astanada kezinde О́.Jánibekov ózi bas bolyp uıymdastyrǵan «Otyrar sazy» orkestri, «Adyrna», «Sazgen» folklorlyq-etnografııalyq orkestri jáne «Altynaı» bı ansambliniń konserti ótkiziledi.
Mádenıet mınıstrligine qarasty respýblıkalyq mekemelerde de О́zekeńniń mereıtoıyna baılanysty biraz is-sharalar uıymdastyrylýda. Atap aıtqanda, Almatydaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasy men Astana qalasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq akademııalyq kitaphanasynda О́.Jánibekovke arnalǵan kitap kórmeleri men oqyrmandar konferensııalary ótedi. Almatydaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik ortalyq murajaıynda О́.Jánibekovke arnalǵan halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa men kórme uıymdastyrylady.
Al, Túrkistan qalasyndaǵy «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq murajaıynda «О́zbekáli Jánibekov – memleket jáne qoǵam qaıratkeri» degen taqyrypta kórme ashylsa, Otyrar memlekettik arheologııalyq qoryq-murajaıy aýdandyq kitaphanalar men murajaılarmen birlesip «О́.Jánibekov – memlekettik qaıratker» atty dóńgelek ústel, kórme uıymdastyrýdy, mektepterde О́zekeńniń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan leksııalar oqýdy josparlap otyr.
Sonymen birge, Ońtústik Qazaqstan oblystyq ákimdigi tarapynan bıylǵy jyldyń naýryz aıynda mereıgerge arnalǵan respýblıkalyq aqyndar aıtysy uıymdastyrylǵanyn habarlaımyn.
Premer-Mınıstr K.Másimov»
26 mamyr, 2011 jyl.
....Bizdiń jasóspirim shaǵymyzda komsomol degen jastar uıymynyń qoǵamdaǵy bedeli dúrildep, abyroıy ósip turdy. Komsomoldyń talaby – jaqsy oqý, adal eńbek etý, qýlyq, urlyq, sumdyq, ótirikshilik sııaqty jaman qylyqtardan aýlaq júrý bolatyn. 14 jasqa tolǵan óskeleń urpaq osy talaptardy taza qabyldap, soǵan umtylatyn.
...О́zbekáli Jánibekov aýdannan Ortalyqqa deıingi komsomol uıymdarynyń jetekshilik qyzmetterinde 15 jyldan astam ýaqyt eńbek etti. Ásirese, 1962-1970 jyldary Qazaqstan komsomoly Ortalyq komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetin atqaryp, jastar uıymyndaǵy qoǵamdyq qaıratkerligimen búkil elge tanyldy. Ulttyń, Respýblıkanyń múddesin qorǵaı bilýde de О́zekeńniń tulǵasy Ortalyq komsomol komıtetin basqarǵan jyldary aıryqsha kórindi.
О́zekeńmen tuńǵysh kezdesýimiz 1970 jyldyń qańtarynda Qazaqstan komsomoly Ortalyq komıtetinde boldy. Árıne, О́zekeń úshin ondaı kezdesýler qyzmetine baılanysty ádettegi ondaǵan, júzdegen kezdesýler bolatyn. Ol kisiniń aldynan men sııaqty qarapaıym qazaqtyń jigitteri lek-legimen, top-tobymen ótip jatatyn. Sondyqtan ondaı kezdesýler О́zekeńniń esinde qala bermeýi de múmkin. Al men úshin sol kezdesý esten ketpes erekshe oqıǵa. О́ıtkeni, ondaı dárejede meniń tuńǵysh kezdesýim. Ekinshiden, syrtynan atyna qanyq tulǵamen kezdesý. Úshinshiden, bul tuńǵysh kezdesý – bolashaq ómirdiń ár qyrynda kezdesip, túsinisip, syrlasyp, qyzmettes te bolyp júrýdiń bastamasy bolǵan shyǵar.
Jastar uıymynda qyzmet jasaǵan jyldarymyzda, ol kisi Ortalyq, biz aýdan deńgeıinde júrip, jastarmen tildesip, aralasyp, olardy qoǵamnyń ıgiligine, jaqsylyǵyna, damýyna, oń baǵytyna jumyldyrý jumystaryn úırendik. Komsomol qoǵam tirshiliginiń san salaly baǵyttarynyń barlyǵyna, mekteptegi oqýdan bastap, sport, kórkemónerpaz, áskerı-patrıottyq, eńbek tárbıesine tikeleı aralasatyn. Kóbine bastamashyldyq kórsetetin. Ol kezde komsomoldan ósken aǵa urpaq jastyq shaǵynda komsomol qatarynda bolǵanyn maqtanyshpen aıtatyn.
Sol jyldary jastardyń jalpy bilimmen qatar ártúrli kásiptik, tehnıkalyq bilim alýyna aıryqsha mán berildi. Osy baǵytta qoǵamdy basqarýshy bolǵan Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıteti men Úkimetiniń arnaıy qaýly-qararlarynyń qabyldanyp, jergilikti jerlerde jastardyń oqýyn qamtamasyz etetin jaǵdaı jasalýyna О́zekeń Respýblıka jastar jetekshisi retinde tikeleı bastamashy bola aldy. Qazaqstanda metallýrgııa, taý-ken, energetıka, qurylys, munaı, taǵy basqa ónerkásip keshenderi boı kótere bastady. Komsomoldyń Ortalyq Komıteti solardyń kópshiligin ekpindi komsomol qurylysy sanatyna qosyp, qazaq jastarynyń ónerkásip salasyna mamandanýyna qamqorlyq jasaýǵa tyrysty. Bolashaqta olardyń qatarynan myńdaǵan eńbek ardagerleri, ondaǵan, júzdegen óndiris basqarýshylary ósip shyǵyp, qoǵamǵa paıdaly eńbek etti.
XX ǵasyrdyń basyndaǵy jastar qozǵalysynyń kórnekti qaıratkerleri Ǵanı Muratbaev, Sattar Erýbaevtardyń esimin keıingi urpaq sanasyna jetkizip, tarıhı tulǵalar ómiri men eńbegin syılaý dástúrin qalyptastyrýda О́zekeńniń eńbegi mol.
Komsomoldyń óner, ǵylym, mádenıet salasyna da batyl aralasyp, jas talanttardyń ósýine tikeleı qamqorlyq jasaý úrdisi de osy О́zekeńniń tusynda qalyptasyp, jaqsy dástúr bolyp, keıingi kezeńderge deıin de sátti jalǵasyn taýyp jatty.
Ádebıet, óner salasynda Qazaqstan Komsomoly syılyǵynyń laýreaty degen qurmetti ataq týraly sheshim qabyldanyp, onyń alǵashqy laýreaty etip nebári 23 jyl ómir súrip, «Meniń qurdastarym» romanyn jazyp ketken Sattar Erýbaevty jarııalady. Móldiregen jas shaǵynda sol ataqqa ıe bolǵan Oljas Súleımenov, Ǵazıza Jubanova, Ánýar Álimjanov, Qadyr Myrzalıev, Tumanbaı Moldaǵalıev, Shámshi Qaldaıaqov, Nurǵalı Núsipjanov, Anatolıı Molodov syndy daryndy tulǵalar Qazaqstan ádebıetiniń, óneriniń kórnekti qaıratkerleri bolyp ósti. О́ner sańlaqtarynyń ósýi de, eńbegi de jas urpaq tárbıesine aıryqsha ónege ekenin aıtqanymyz oryndy. О́ner, mádenıet salalaryn damytýǵa baǵyttalǵan ártúrli konkýrstar men festıvaldarǵa da komsomol bastamashy bolyp, olardyń halyq arasynda tanylyp, mazmundy ári tartymdy ótkizilýine mán berilip, keńinen qanat jaıdy. О́zekeń qazaq jastarynyń, ásirese qoǵamdyq ómirimizdiń san alýan salasynyń talantty ókilderiniń Odaq kóleminde tanylyp, nasıhattalýyna aıryqsha kóńil bóldi. Sol úshin aıanǵan joq. Qajet jerinde usynysyn berip, sózin aıtýdan tartynǵan emes.
О́zekeńmen sol kezdegi Búkilodaqtyq komsomol komıtetiniń birinshi, ekinshi hatshylary qyzmetterin atqarǵan Sergeı Pavlov, Evgenıı Tıajelnıkov, Borıs Pastýhov tııanaqty sanasatyn, syılaıtyn. Árıne, onyń bári ońaılyqpen ózdiginen bola bermeıtini anyq. Ondaı dárejege jetý úshin tolassyz eńbek, onyń kórnekti nátıjesi, qajetpen kóterilgen másele, ornymen aıtylǵan utymdy sóz, bultartpas dálel jınaqtalyp baryp, adamnyń qabilet, qarymyn kórseteri de haq. О́zekeń respýblıka jastar odaǵynyń jetekshisi retinde osynaý bıik talap turǵysynan kórine bildi.
О́zekeńniń qoǵam úshin jasaǵan eńbegi, jeke basynyń qaıratkerlik, adamdarmen qarym-qatynastyq qasıetteri myńdaǵan adamdardyń jadynda saqtalyp, kókireginde, kóńilinde, kókeıinde óshpes iz qaldyrdy.
О́zekeńniń ǵajaby – joǵary laýazymdy qyzmette bolǵanda da, odan ketkende de adamı mineziniń birqalypty bolýy. О́zekeńe degen el-jurttyń, О́zekeńdi biletin adamdardyń, qoǵamnyń da qatynasy birqalypty «О́zeke» degen syılasymdylyq jaǵdaıda boldy.
Dúnıeden ozǵanyna on jyldan assa da О́zekeńniń esimi men tulǵasyna sol baıaǵy halyqtyq, ulttyq qurmet sezimi óse túspese, bir mysqal da kemimedi. О́zekeń ultymyzdyń qaıratkeri beınesinde ol kisini kórgen, biletin adamdardyń sanasynda sónbes jaryq sáýle bolyp qaldy.
О́zekeńniń ómir joly, ósý joldary ońaı bolǵan joq. Bala kezindegi basynan ótkizgen jetimdigi, bozbaladan eseıip jigit shaǵynda oqýǵa, bilimge, eńbekke degen izdenisi, talpynysy, odan keıingi úlken ómirge aralasýy týraly О́zekeń óziniń «Taǵdyr taǵylymy» kitabynda tartymdy baıandaǵan.
Komsomol qyzmetinen keıin О́zekeń partııa qyzmetine tartylyp, jańadan qurylǵan Torǵaı oblysyna oblystyq partııa komıtetiniń ıdeologııa jónindegi hatshysy qyzmetine jiberildi.
О́zekeńniń Torǵaı óńirindegi eńbegi ańyzǵa bergisiz. Sodan beri qyryq jyldan astam ýaqyt ótse de, sol kezderi Torǵaı oblysynda turǵan azamattar erekshe tebirenispen eske alady.
Torǵaı ólkesindegi bes jylǵy eńbegi joǵary baǵalanyp, Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetinde jańadan qurylǵan Syrtqy baılanystar bólimine meńgerýshi qyzmetine taǵaıyndaldy.
Ol zamanda partııaǵa múshe adamdar, ásirese, basshy qyzmetshiler óz betterimen, tek óz qalaýymen qyzmet tańdaı almaıtyn. Árıne, sheshim qabyldaıtyn quzyrly partııa orny adamnyń mamandyǵyn, tájirıbesin, qabiletin, múmkindigin, minez, qulqyn, sóz joq, esepteı otyryp, usynylatyn adammen aldyn-ala áńgime júrgizip, onyń da pikiri eskerilip, jan-jaqty tııanaqtalady. Keıbir usynystardan bas tartatyn da adamdar bolýy zańdy. Al О́zekeń sııaqty qoǵam, Otan isin óziniń jeke basynyń múddesinen joǵary qoıatyn adamdar qandaı qıyn jer, jumys bolsa da partııa senimi dep qabyldaıtyn. Ol nasharlyq emes, erekshe tektilik edi.
Keıbir shynaıy qaıratkerlerdiń ómiri de qaıshylyqqa toly, kúrdeli bolady. Onyń sebepterin áldekimder dolbarlap, boljamdap óz paıymdaýynsha aıtyp jatady. О́zekeń qandaı qubylysqa da, ártúrli jaǵdaı, máselelerge óz pikiri bar, shynshyl, týrashyl, batyl, iri, qaıratker tulǵa.
О́zekeń ómiriniń bir ereksheligi – ol kisiniń komsomoldan keıin ylǵı jańa qurylymǵa jiberilip, kelgen jumysyn túbirinen bastap óziniń quryp shyǵýy. Torǵaıǵa barǵandaǵy qyzmeti túgeldeı «alǵashqy ret», «tuńǵysh» degen anyqtaýysh, aıqyndaýyshpen baılanysty boldy. Odan keıin Ortalyq partııa komıtetine kelgende de Syrtqy baılanystar bólimi jańadan qurylyp, onyń jumysyn bir júıege túsirý Jánibekovke tapsyryldy. О́zekeń qysqa merzimde bul tapsyrmany da urshyqsha ıirip, jańa baǵyttyń mártebesin kóterdi.
Mádenıet mınıstriniń orynbasary qyzmetine kelgende de qurylymy, uıymdastyrýy jaǵynan jańa, qajeti men mazmuny jaǵynan erteden kóp zııaly adamnyń kóńilinde júrgen mańyzdy salany qolǵa alyp, onyń naqty, júıeli, josparly túrde júrgizilýin negizdedi. Ol – qazaq halqynyń tarıhy men mádenıetimizdiń tarıhı eskertkishteri, etnografııa, ulttyq dástúrimiz ben mádenı órkendeý joldary edi. Árıne, laýazym dárejesi turǵysynan О́zekeńniń bilimi, múmkindigi, qaıratkerligi orynbasardan góri áldeqaıda joǵary ekenin el, qoǵam biletin. Alaıda, joǵaryda aıtylǵan rýhanı ómirimizdiń mańyzdy qazynasy úshin О́zekeńniń sol salaǵa kelip, 6-7 jyl eńbek etýi – qazaq etnografııasy, tarıhı eskertkishteri, salt, dástúri úshin kózi ashylyp, kógerip, kóktep, baǵy janǵan jyldar boldy desem, eshqandaı artyq aıtqandyq emes.
О́zekeń tuńǵysh ret elimizdegi tarıhı eskertkishterdiń erte dáýirden bastap búginge deıingi tolyq jınaǵyn júıelep, tizimge túsirtip, olardy ońaldyryp, qaıta jóndeýden ótkizilip, qalpyna keltirý qajettigin memlekettik mádenı-rýhanı qundylyqtar dárejesine kóterdi. Sol jyldary О́zekeńniń bastamashyldyǵymen Qazaqstannyń tarıhı jáne mádenı eskertkishter jınaǵynyń 10 tomdyǵy shyǵa bastady. Bul jerde – Keńes Odaǵy bıliginde «bizdiń tarıhymyz 1917 jyly qazan tóńkerisinen bastalady» degen ýaǵyz ıdeologııanyń meńdep turǵan shaǵynda ulttyq mádenıetimizdiń erte zamandaǵy qaınar kózderin tanyp, moıyndaýǵa úlken betburys bolǵanyn eske sala ketken de jón.
Mádenıet mınıstrligi janynan О́zekeńniń tikeleı usynysymen, jobasymen tarıhı-mádenı eskertkishterdi jóndep, áýelgi qalpyna keltirý, olardy eldiń rýhanı qundylyǵyna aınaldyrý maqsatynda «Kazrestavrasııa» ǵylymı-zertteý ınstıtýty, arnaıy basqarma qurylyp, jańa júıeli isterge qamqor boldy. Sol jyldar aralyǵynda osy baǵytta atqarylǵan qyrýar ıgilikti jumystardy О́zekeńniń esiminsiz aıtý da, kóz aldymyzǵa keltirý de múmkin emes.
Qazaq halqynyń etnografııalyq baı álemin qalpyna keltirip, ulttyq salt, dástúr, sanany jańǵyrtyp, onyń júzdegen bilgirleri men izdeýshilerin ıgilikti jumysqa jumyldyra alǵan da О́zekeń. Sonyń aıǵaǵy – О́zekeń ózi bas bolyp, uzaq jyldar tirnektep júrip, jınaqtap ashqan Almaty qalasyndaǵy respýblıkalyq mýzykalyq ult aspaptar murajaıy edi. Kezinde ol murajaıdyń ashylýy úlken oqıǵa bolǵan. Murajaı jumysymen qatar qurylǵan etnografııalyq «Sazgen» jáne Nurǵısa Tilendıevtiń ataqty «Otyrar sazy» ansamblderi de óz naqyshtarymen, óz únderimen dúnıege keldi. Atalmysh murajaıdyń jumysyn jolǵa qoıý aıtýǵa jeńil, shyn máninde taýqymeti kóp, áleýmettik jaǵdaıy joq jumys edi. Sondaı-aq, «Otyrar sazy» ujymy tarıhynyń ózi bólek áńgime. Bul jerde aıtýdyń reti kelip turǵany – Nurǵısa Tilendıev pen О́zbekáli Jánibekovtiń birlesip, sol murajaıdaǵy ulttyq aspaptardy úlken ansamblde «sóıletýi» edi. Anaý-mynaý bastyq, sheneýnikterge tarpań minez kórsetip júretin Nurekeń (Nurǵısa Tilendıev) О́zekeńmen úndesip, shúıirkelesip ketetin.
Murajaı týraly Úkimet qaýlysy bolǵanymen onyń kóp máselesi – atap aıtqanda – ǵımaraty, qyzmetkerlerdiń páteri, shtat kestesi, jalaqy mólsheri, jalpy qarjysy tolyq sheshilmeı jatty. Osynyń bári tııanaqtalyp, Ortalyq komıtettiń birinshi hatshysyna baıandaldy. Dinmuhamed Ahmetuly sol kezde Ortalyq partııa komıtetiniń ónerkásip isteri jóninde hatshysy Nursultan Ábishulymen birge murajaı jaǵdaıymen muqııat tanysyp, sońynan ekeýi birlesip, barlyq muqtajdaryn sheship, naqty qamqorlyq jasady.
Nursultan Ábishuly men О́zbekáli Jánibekulynyń rýhanı jaqyndyqtaryn komsomoldan estıtinbiz. Keıin Nursultan Ábishuly respýblıka Ortalyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy bolǵanda da, Prezıdent bolǵanda da О́zekeńe zor qurmetpen qarap, onyń eńbegi men qoǵamdyq qaıratkerligin joǵary baǵalap, densaýlyǵy syr bere bastaǵanda qamqorlyq, kómegin de meılinshe shyn yqylasymen jasaǵanynyń da kýási boldym.
О́zekeń qyzmette de, adamdarmen qarym-qatynasta da talǵampaz, talapshyl, kirpııaz. Ásirese «qaǵaz», ártúrli saıası qujattar, baıandamalar, sóz, saıası maqala jazýǵa óte shuqanaq. Ol kisiniń oıyn tabý qyzmetkerlerge ońaı bolmaıtyn. О́zekeńniń oı-órisi keń, bilimi tereń. Qandaı da jumysqa asqan jaýapkershilikpen ári tyń kózben qaraıtyn.
О́zbekáli Jánibekulynyń ǵıbratty isteri kóp-aq. Sonyń eń abyroılysy da, eń ardaqtysy da halqymyzdyń jady men turmysynda saqtalyp qalǵan salt, dástúrleriniń ómirge qaıta oralyp, ult saltanatyna aınalýy. О́zekeń Mádenıet mınıstri, Qazaqstan kompartııasy Ortalyq komıtetiniń hatshysy bolǵan jyldary Naýryz merekesiniń qaıta týyp, jandanyp, jańaryp, memleket ómiri dárejesinde búkilhalyqtyq meıram bolýyna tikeleı bastamashy boldy.
«Qazaq tili» qoǵamyn quryp, onyń memlekettik til bolý ıdeıasyn qalyptastyrdy.
О́tken ǵasyrdyń 20-30 jyldary jazyqsyz saıası qýǵyn-súrginge ushyraǵan qazaq halqynyń ult bolashaǵy úshin qurban bolǵan ardaqty arystarymyzdy aqtaý týraly saıası sheshim qabyldaý qajettigin alǵashqy bolyp, ózimizde, áli Odaqtyń shańyraǵy shaıqalmaı turǵanda Máskeýde, Ortalyq bılik dárejesinde kótergen de О́zekeń. Kezinde Peterbordaǵy Ermıtajǵa alynyp ketken qazaqtyń kıeli Taıqazanynyń elge oralýy da О́zekeńniń eńbegimen baılanysty.
Sondaı-aq ártúrli saıası tolqyndardyń sharpýymen qıratylǵan, sáýlet eskertkishterin qalpyna keltirý isi de О́zekeńniń bastamashyldyǵymen júıeli sıpatqa bet túzedi.
Olardyń qatarynda Arystanbab, Qoja Ahmet Iаssaýı, Aısha bıbi, Joshy keseneleri, Jarkenttegi musylman meshiti, Qarqaralydaǵy Qunanbaı meshiti, Ulytaýdaǵy, Ordadaǵy, Syrymbettegi, taǵy basqa tarıhı qundylyqtarymyzdy aıtýǵa bolary haq.
Osy maqalanyń basynda keltirilgen Úkimet basshysynyń hatyna sáıkes – ultymyzdyń ardaqty uldarynyń biri О́zbekáli Jánibekovtyń esimin este saqtap, ony qurmetteýge de memleket tarapynan jasalyp jatqan qamqorlyqty aıtýymyz ádildik bolar edi. Bıyl О́zekeńniń 80 jyldyǵyna oraı kóptegen sharalar uıymdastyryldy. О́mirden ótkennen keıingi jyldary BAQ-da О́zekeńniń ómiri men eńbegi týraly kóptegen estelikter men maqalalar jarııalanýda. О́zekeńniń eńbekteri, kitaptary jaryq kórip jatyr. Solardyń ishinde Erkinbaı Ákimqululynyń «Ǵıbratty ǵumyr» serııasymen shyqqan «О́zbekáli Jánibekov» atty eńbeginiń erekshe qundylyǵyn aıtqan jón. Qarashanyń basynda qaıratkerdiń týǵan topyraǵy Sháýildirde О́zekeńniń eskertkishi ashylmaq...
О́zekeńdi eske alǵanda, aldymen ol kisiniń qajymas qaıratkerligi, qatań bolsa da ádildigi men adaldyǵy, eljirep turmasa da shynaıy janashyrlyǵy men senimdi baýyrmaldyǵy kóńilińdi shýaqqa bóleıdi.
О́zekeń ultjandy qoǵamshyl, patrıot edi. Qoǵamdyq qyzmettiń, adal eńbektiń, memleketke, ultqa sarqyla qyzmet etýdiń tarlany edi.
Qýanysh SULTANOV, senator.
Osy 2011 jyldyń kókteminiń bir kúni ónerdiń, ádebıet, mádenıettiń shyraqshysyndaı izdengish Qulbek Ergóbek habarlasyp, О́zbekáli Jánibekovtiń 80 jyldyǵy týraly áńgime qozǵady. Biraz pikir alystyq. Sol áńgime meniń Úkimet basshysy Kárim Másimovke arnaıy saýal joldaýyma túrtki boldy.
Saýalyma Úkimet basshysynan tómendegideı jaýap keldi.
«Kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri О́zbekáli Jánibekovtyń týǵanyna 80 jyl tolýyna baılanysty 2011 jyly birqatar is-sharalar uıymdastyrý týraly saýalyńyzǵa oraı tómendegini habarlaımyn.
О́zbekáli Jánibekovtyń ult mádenıeti men ónerine qosqan súbeli úlesin eskere otyryp, mereıtoılyq is-sharalar uıymdastyrý jónindegi usynysyńyzǵa qoldaý bildiremin.
Respýblıkalyq deńgeıde bıylǵy jyly onyń qalamynan týǵan eki tomdyq «Tańdamaly shyǵarmalar» jınaǵy men О́. Jánibekov týraly «Rýh sarbazy» atty estelikter jınaǵy jaryqqa shyǵady.
Sonymen qatar, О́zekeńniń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan derekti fılm túsirilip, aǵymdaǵy jyly respýblıkalyq telearnalardyń efırinde kórsetilýi josparlanyp otyr.
Bıylǵy jyly Astana qalasynda elimizdiń belgili tarıhshylary, etnograf mamandarynyń bas qosýymen О́.Jánibekovke arnalǵan ǵylymı-tájirıbelik konferensııa, «dóńgelek ústel» jáne «Ult rýhanııatynyń» taqyrybynda eske alý keshi ótkiziledi.
Sondaı-aq, Astanada kezinde О́.Jánibekov ózi bas bolyp uıymdastyrǵan «Otyrar sazy» orkestri, «Adyrna», «Sazgen» folklorlyq-etnografııalyq orkestri jáne «Altynaı» bı ansambliniń konserti ótkiziledi.
Mádenıet mınıstrligine qarasty respýblıkalyq mekemelerde de О́zekeńniń mereıtoıyna baılanysty biraz is-sharalar uıymdastyrylýda. Atap aıtqanda, Almatydaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasy men Astana qalasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq akademııalyq kitaphanasynda О́.Jánibekovke arnalǵan kitap kórmeleri men oqyrmandar konferensııalary ótedi. Almatydaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik ortalyq murajaıynda О́.Jánibekovke arnalǵan halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa men kórme uıymdastyrylady.
Al, Túrkistan qalasyndaǵy «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq murajaıynda «О́zbekáli Jánibekov – memleket jáne qoǵam qaıratkeri» degen taqyrypta kórme ashylsa, Otyrar memlekettik arheologııalyq qoryq-murajaıy aýdandyq kitaphanalar men murajaılarmen birlesip «О́.Jánibekov – memlekettik qaıratker» atty dóńgelek ústel, kórme uıymdastyrýdy, mektepterde О́zekeńniń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan leksııalar oqýdy josparlap otyr.
Sonymen birge, Ońtústik Qazaqstan oblystyq ákimdigi tarapynan bıylǵy jyldyń naýryz aıynda mereıgerge arnalǵan respýblıkalyq aqyndar aıtysy uıymdastyrylǵanyn habarlaımyn.
Premer-Mınıstr K.Másimov»
26 mamyr, 2011 jyl.
....Bizdiń jasóspirim shaǵymyzda komsomol degen jastar uıymynyń qoǵamdaǵy bedeli dúrildep, abyroıy ósip turdy. Komsomoldyń talaby – jaqsy oqý, adal eńbek etý, qýlyq, urlyq, sumdyq, ótirikshilik sııaqty jaman qylyqtardan aýlaq júrý bolatyn. 14 jasqa tolǵan óskeleń urpaq osy talaptardy taza qabyldap, soǵan umtylatyn.
...О́zbekáli Jánibekov aýdannan Ortalyqqa deıingi komsomol uıymdarynyń jetekshilik qyzmetterinde 15 jyldan astam ýaqyt eńbek etti. Ásirese, 1962-1970 jyldary Qazaqstan komsomoly Ortalyq komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetin atqaryp, jastar uıymyndaǵy qoǵamdyq qaıratkerligimen búkil elge tanyldy. Ulttyń, Respýblıkanyń múddesin qorǵaı bilýde de О́zekeńniń tulǵasy Ortalyq komsomol komıtetin basqarǵan jyldary aıryqsha kórindi.
О́zekeńmen tuńǵysh kezdesýimiz 1970 jyldyń qańtarynda Qazaqstan komsomoly Ortalyq komıtetinde boldy. Árıne, О́zekeń úshin ondaı kezdesýler qyzmetine baılanysty ádettegi ondaǵan, júzdegen kezdesýler bolatyn. Ol kisiniń aldynan men sııaqty qarapaıym qazaqtyń jigitteri lek-legimen, top-tobymen ótip jatatyn. Sondyqtan ondaı kezdesýler О́zekeńniń esinde qala bermeýi de múmkin. Al men úshin sol kezdesý esten ketpes erekshe oqıǵa. О́ıtkeni, ondaı dárejede meniń tuńǵysh kezdesýim. Ekinshiden, syrtynan atyna qanyq tulǵamen kezdesý. Úshinshiden, bul tuńǵysh kezdesý – bolashaq ómirdiń ár qyrynda kezdesip, túsinisip, syrlasyp, qyzmettes te bolyp júrýdiń bastamasy bolǵan shyǵar.
Jastar uıymynda qyzmet jasaǵan jyldarymyzda, ol kisi Ortalyq, biz aýdan deńgeıinde júrip, jastarmen tildesip, aralasyp, olardy qoǵamnyń ıgiligine, jaqsylyǵyna, damýyna, oń baǵytyna jumyldyrý jumystaryn úırendik. Komsomol qoǵam tirshiliginiń san salaly baǵyttarynyń barlyǵyna, mekteptegi oqýdan bastap, sport, kórkemónerpaz, áskerı-patrıottyq, eńbek tárbıesine tikeleı aralasatyn. Kóbine bastamashyldyq kórsetetin. Ol kezde komsomoldan ósken aǵa urpaq jastyq shaǵynda komsomol qatarynda bolǵanyn maqtanyshpen aıtatyn.
Sol jyldary jastardyń jalpy bilimmen qatar ártúrli kásiptik, tehnıkalyq bilim alýyna aıryqsha mán berildi. Osy baǵytta qoǵamdy basqarýshy bolǵan Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıteti men Úkimetiniń arnaıy qaýly-qararlarynyń qabyldanyp, jergilikti jerlerde jastardyń oqýyn qamtamasyz etetin jaǵdaı jasalýyna О́zekeń Respýblıka jastar jetekshisi retinde tikeleı bastamashy bola aldy. Qazaqstanda metallýrgııa, taý-ken, energetıka, qurylys, munaı, taǵy basqa ónerkásip keshenderi boı kótere bastady. Komsomoldyń Ortalyq Komıteti solardyń kópshiligin ekpindi komsomol qurylysy sanatyna qosyp, qazaq jastarynyń ónerkásip salasyna mamandanýyna qamqorlyq jasaýǵa tyrysty. Bolashaqta olardyń qatarynan myńdaǵan eńbek ardagerleri, ondaǵan, júzdegen óndiris basqarýshylary ósip shyǵyp, qoǵamǵa paıdaly eńbek etti.
XX ǵasyrdyń basyndaǵy jastar qozǵalysynyń kórnekti qaıratkerleri Ǵanı Muratbaev, Sattar Erýbaevtardyń esimin keıingi urpaq sanasyna jetkizip, tarıhı tulǵalar ómiri men eńbegin syılaý dástúrin qalyptastyrýda О́zekeńniń eńbegi mol.
Komsomoldyń óner, ǵylym, mádenıet salasyna da batyl aralasyp, jas talanttardyń ósýine tikeleı qamqorlyq jasaý úrdisi de osy О́zekeńniń tusynda qalyptasyp, jaqsy dástúr bolyp, keıingi kezeńderge deıin de sátti jalǵasyn taýyp jatty.
Ádebıet, óner salasynda Qazaqstan Komsomoly syılyǵynyń laýreaty degen qurmetti ataq týraly sheshim qabyldanyp, onyń alǵashqy laýreaty etip nebári 23 jyl ómir súrip, «Meniń qurdastarym» romanyn jazyp ketken Sattar Erýbaevty jarııalady. Móldiregen jas shaǵynda sol ataqqa ıe bolǵan Oljas Súleımenov, Ǵazıza Jubanova, Ánýar Álimjanov, Qadyr Myrzalıev, Tumanbaı Moldaǵalıev, Shámshi Qaldaıaqov, Nurǵalı Núsipjanov, Anatolıı Molodov syndy daryndy tulǵalar Qazaqstan ádebıetiniń, óneriniń kórnekti qaıratkerleri bolyp ósti. О́ner sańlaqtarynyń ósýi de, eńbegi de jas urpaq tárbıesine aıryqsha ónege ekenin aıtqanymyz oryndy. О́ner, mádenıet salalaryn damytýǵa baǵyttalǵan ártúrli konkýrstar men festıvaldarǵa da komsomol bastamashy bolyp, olardyń halyq arasynda tanylyp, mazmundy ári tartymdy ótkizilýine mán berilip, keńinen qanat jaıdy. О́zekeń qazaq jastarynyń, ásirese qoǵamdyq ómirimizdiń san alýan salasynyń talantty ókilderiniń Odaq kóleminde tanylyp, nasıhattalýyna aıryqsha kóńil bóldi. Sol úshin aıanǵan joq. Qajet jerinde usynysyn berip, sózin aıtýdan tartynǵan emes.
О́zekeńmen sol kezdegi Búkilodaqtyq komsomol komıtetiniń birinshi, ekinshi hatshylary qyzmetterin atqarǵan Sergeı Pavlov, Evgenıı Tıajelnıkov, Borıs Pastýhov tııanaqty sanasatyn, syılaıtyn. Árıne, onyń bári ońaılyqpen ózdiginen bola bermeıtini anyq. Ondaı dárejege jetý úshin tolassyz eńbek, onyń kórnekti nátıjesi, qajetpen kóterilgen másele, ornymen aıtylǵan utymdy sóz, bultartpas dálel jınaqtalyp baryp, adamnyń qabilet, qarymyn kórseteri de haq. О́zekeń respýblıka jastar odaǵynyń jetekshisi retinde osynaý bıik talap turǵysynan kórine bildi.
О́zekeńniń qoǵam úshin jasaǵan eńbegi, jeke basynyń qaıratkerlik, adamdarmen qarym-qatynastyq qasıetteri myńdaǵan adamdardyń jadynda saqtalyp, kókireginde, kóńilinde, kókeıinde óshpes iz qaldyrdy.
О́zekeńniń ǵajaby – joǵary laýazymdy qyzmette bolǵanda da, odan ketkende de adamı mineziniń birqalypty bolýy. О́zekeńe degen el-jurttyń, О́zekeńdi biletin adamdardyń, qoǵamnyń da qatynasy birqalypty «О́zeke» degen syılasymdylyq jaǵdaıda boldy.
Dúnıeden ozǵanyna on jyldan assa da О́zekeńniń esimi men tulǵasyna sol baıaǵy halyqtyq, ulttyq qurmet sezimi óse túspese, bir mysqal da kemimedi. О́zekeń ultymyzdyń qaıratkeri beınesinde ol kisini kórgen, biletin adamdardyń sanasynda sónbes jaryq sáýle bolyp qaldy.
О́zekeńniń ómir joly, ósý joldary ońaı bolǵan joq. Bala kezindegi basynan ótkizgen jetimdigi, bozbaladan eseıip jigit shaǵynda oqýǵa, bilimge, eńbekke degen izdenisi, talpynysy, odan keıingi úlken ómirge aralasýy týraly О́zekeń óziniń «Taǵdyr taǵylymy» kitabynda tartymdy baıandaǵan.
Komsomol qyzmetinen keıin О́zekeń partııa qyzmetine tartylyp, jańadan qurylǵan Torǵaı oblysyna oblystyq partııa komıtetiniń ıdeologııa jónindegi hatshysy qyzmetine jiberildi.
О́zekeńniń Torǵaı óńirindegi eńbegi ańyzǵa bergisiz. Sodan beri qyryq jyldan astam ýaqyt ótse de, sol kezderi Torǵaı oblysynda turǵan azamattar erekshe tebirenispen eske alady.
Torǵaı ólkesindegi bes jylǵy eńbegi joǵary baǵalanyp, Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetinde jańadan qurylǵan Syrtqy baılanystar bólimine meńgerýshi qyzmetine taǵaıyndaldy.
Ol zamanda partııaǵa múshe adamdar, ásirese, basshy qyzmetshiler óz betterimen, tek óz qalaýymen qyzmet tańdaı almaıtyn. Árıne, sheshim qabyldaıtyn quzyrly partııa orny adamnyń mamandyǵyn, tájirıbesin, qabiletin, múmkindigin, minez, qulqyn, sóz joq, esepteı otyryp, usynylatyn adammen aldyn-ala áńgime júrgizip, onyń da pikiri eskerilip, jan-jaqty tııanaqtalady. Keıbir usynystardan bas tartatyn da adamdar bolýy zańdy. Al О́zekeń sııaqty qoǵam, Otan isin óziniń jeke basynyń múddesinen joǵary qoıatyn adamdar qandaı qıyn jer, jumys bolsa da partııa senimi dep qabyldaıtyn. Ol nasharlyq emes, erekshe tektilik edi.
Keıbir shynaıy qaıratkerlerdiń ómiri de qaıshylyqqa toly, kúrdeli bolady. Onyń sebepterin áldekimder dolbarlap, boljamdap óz paıymdaýynsha aıtyp jatady. О́zekeń qandaı qubylysqa da, ártúrli jaǵdaı, máselelerge óz pikiri bar, shynshyl, týrashyl, batyl, iri, qaıratker tulǵa.
О́zekeń ómiriniń bir ereksheligi – ol kisiniń komsomoldan keıin ylǵı jańa qurylymǵa jiberilip, kelgen jumysyn túbirinen bastap óziniń quryp shyǵýy. Torǵaıǵa barǵandaǵy qyzmeti túgeldeı «alǵashqy ret», «tuńǵysh» degen anyqtaýysh, aıqyndaýyshpen baılanysty boldy. Odan keıin Ortalyq partııa komıtetine kelgende de Syrtqy baılanystar bólimi jańadan qurylyp, onyń jumysyn bir júıege túsirý Jánibekovke tapsyryldy. О́zekeń qysqa merzimde bul tapsyrmany da urshyqsha ıirip, jańa baǵyttyń mártebesin kóterdi.
Mádenıet mınıstriniń orynbasary qyzmetine kelgende de qurylymy, uıymdastyrýy jaǵynan jańa, qajeti men mazmuny jaǵynan erteden kóp zııaly adamnyń kóńilinde júrgen mańyzdy salany qolǵa alyp, onyń naqty, júıeli, josparly túrde júrgizilýin negizdedi. Ol – qazaq halqynyń tarıhy men mádenıetimizdiń tarıhı eskertkishteri, etnografııa, ulttyq dástúrimiz ben mádenı órkendeý joldary edi. Árıne, laýazym dárejesi turǵysynan О́zekeńniń bilimi, múmkindigi, qaıratkerligi orynbasardan góri áldeqaıda joǵary ekenin el, qoǵam biletin. Alaıda, joǵaryda aıtylǵan rýhanı ómirimizdiń mańyzdy qazynasy úshin О́zekeńniń sol salaǵa kelip, 6-7 jyl eńbek etýi – qazaq etnografııasy, tarıhı eskertkishteri, salt, dástúri úshin kózi ashylyp, kógerip, kóktep, baǵy janǵan jyldar boldy desem, eshqandaı artyq aıtqandyq emes.
О́zekeń tuńǵysh ret elimizdegi tarıhı eskertkishterdiń erte dáýirden bastap búginge deıingi tolyq jınaǵyn júıelep, tizimge túsirtip, olardy ońaldyryp, qaıta jóndeýden ótkizilip, qalpyna keltirý qajettigin memlekettik mádenı-rýhanı qundylyqtar dárejesine kóterdi. Sol jyldary О́zekeńniń bastamashyldyǵymen Qazaqstannyń tarıhı jáne mádenı eskertkishter jınaǵynyń 10 tomdyǵy shyǵa bastady. Bul jerde – Keńes Odaǵy bıliginde «bizdiń tarıhymyz 1917 jyly qazan tóńkerisinen bastalady» degen ýaǵyz ıdeologııanyń meńdep turǵan shaǵynda ulttyq mádenıetimizdiń erte zamandaǵy qaınar kózderin tanyp, moıyndaýǵa úlken betburys bolǵanyn eske sala ketken de jón.
Mádenıet mınıstrligi janynan О́zekeńniń tikeleı usynysymen, jobasymen tarıhı-mádenı eskertkishterdi jóndep, áýelgi qalpyna keltirý, olardy eldiń rýhanı qundylyǵyna aınaldyrý maqsatynda «Kazrestavrasııa» ǵylymı-zertteý ınstıtýty, arnaıy basqarma qurylyp, jańa júıeli isterge qamqor boldy. Sol jyldar aralyǵynda osy baǵytta atqarylǵan qyrýar ıgilikti jumystardy О́zekeńniń esiminsiz aıtý da, kóz aldymyzǵa keltirý de múmkin emes.
Qazaq halqynyń etnografııalyq baı álemin qalpyna keltirip, ulttyq salt, dástúr, sanany jańǵyrtyp, onyń júzdegen bilgirleri men izdeýshilerin ıgilikti jumysqa jumyldyra alǵan da О́zekeń. Sonyń aıǵaǵy – О́zekeń ózi bas bolyp, uzaq jyldar tirnektep júrip, jınaqtap ashqan Almaty qalasyndaǵy respýblıkalyq mýzykalyq ult aspaptar murajaıy edi. Kezinde ol murajaıdyń ashylýy úlken oqıǵa bolǵan. Murajaı jumysymen qatar qurylǵan etnografııalyq «Sazgen» jáne Nurǵısa Tilendıevtiń ataqty «Otyrar sazy» ansamblderi de óz naqyshtarymen, óz únderimen dúnıege keldi. Atalmysh murajaıdyń jumysyn jolǵa qoıý aıtýǵa jeńil, shyn máninde taýqymeti kóp, áleýmettik jaǵdaıy joq jumys edi. Sondaı-aq, «Otyrar sazy» ujymy tarıhynyń ózi bólek áńgime. Bul jerde aıtýdyń reti kelip turǵany – Nurǵısa Tilendıev pen О́zbekáli Jánibekovtiń birlesip, sol murajaıdaǵy ulttyq aspaptardy úlken ansamblde «sóıletýi» edi. Anaý-mynaý bastyq, sheneýnikterge tarpań minez kórsetip júretin Nurekeń (Nurǵısa Tilendıev) О́zekeńmen úndesip, shúıirkelesip ketetin.
Murajaı týraly Úkimet qaýlysy bolǵanymen onyń kóp máselesi – atap aıtqanda – ǵımaraty, qyzmetkerlerdiń páteri, shtat kestesi, jalaqy mólsheri, jalpy qarjysy tolyq sheshilmeı jatty. Osynyń bári tııanaqtalyp, Ortalyq komıtettiń birinshi hatshysyna baıandaldy. Dinmuhamed Ahmetuly sol kezde Ortalyq partııa komıtetiniń ónerkásip isteri jóninde hatshysy Nursultan Ábishulymen birge murajaı jaǵdaıymen muqııat tanysyp, sońynan ekeýi birlesip, barlyq muqtajdaryn sheship, naqty qamqorlyq jasady.
Nursultan Ábishuly men О́zbekáli Jánibekulynyń rýhanı jaqyndyqtaryn komsomoldan estıtinbiz. Keıin Nursultan Ábishuly respýblıka Ortalyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy bolǵanda da, Prezıdent bolǵanda da О́zekeńe zor qurmetpen qarap, onyń eńbegi men qoǵamdyq qaıratkerligin joǵary baǵalap, densaýlyǵy syr bere bastaǵanda qamqorlyq, kómegin de meılinshe shyn yqylasymen jasaǵanynyń da kýási boldym.
О́zekeń qyzmette de, adamdarmen qarym-qatynasta da talǵampaz, talapshyl, kirpııaz. Ásirese «qaǵaz», ártúrli saıası qujattar, baıandamalar, sóz, saıası maqala jazýǵa óte shuqanaq. Ol kisiniń oıyn tabý qyzmetkerlerge ońaı bolmaıtyn. О́zekeńniń oı-órisi keń, bilimi tereń. Qandaı da jumysqa asqan jaýapkershilikpen ári tyń kózben qaraıtyn.
О́zbekáli Jánibekulynyń ǵıbratty isteri kóp-aq. Sonyń eń abyroılysy da, eń ardaqtysy da halqymyzdyń jady men turmysynda saqtalyp qalǵan salt, dástúrleriniń ómirge qaıta oralyp, ult saltanatyna aınalýy. О́zekeń Mádenıet mınıstri, Qazaqstan kompartııasy Ortalyq komıtetiniń hatshysy bolǵan jyldary Naýryz merekesiniń qaıta týyp, jandanyp, jańaryp, memleket ómiri dárejesinde búkilhalyqtyq meıram bolýyna tikeleı bastamashy boldy.
«Qazaq tili» qoǵamyn quryp, onyń memlekettik til bolý ıdeıasyn qalyptastyrdy.
О́tken ǵasyrdyń 20-30 jyldary jazyqsyz saıası qýǵyn-súrginge ushyraǵan qazaq halqynyń ult bolashaǵy úshin qurban bolǵan ardaqty arystarymyzdy aqtaý týraly saıası sheshim qabyldaý qajettigin alǵashqy bolyp, ózimizde, áli Odaqtyń shańyraǵy shaıqalmaı turǵanda Máskeýde, Ortalyq bılik dárejesinde kótergen de О́zekeń. Kezinde Peterbordaǵy Ermıtajǵa alynyp ketken qazaqtyń kıeli Taıqazanynyń elge oralýy da О́zekeńniń eńbegimen baılanysty.
Sondaı-aq ártúrli saıası tolqyndardyń sharpýymen qıratylǵan, sáýlet eskertkishterin qalpyna keltirý isi de О́zekeńniń bastamashyldyǵymen júıeli sıpatqa bet túzedi.
Olardyń qatarynda Arystanbab, Qoja Ahmet Iаssaýı, Aısha bıbi, Joshy keseneleri, Jarkenttegi musylman meshiti, Qarqaralydaǵy Qunanbaı meshiti, Ulytaýdaǵy, Ordadaǵy, Syrymbettegi, taǵy basqa tarıhı qundylyqtarymyzdy aıtýǵa bolary haq.
Osy maqalanyń basynda keltirilgen Úkimet basshysynyń hatyna sáıkes – ultymyzdyń ardaqty uldarynyń biri О́zbekáli Jánibekovtyń esimin este saqtap, ony qurmetteýge de memleket tarapynan jasalyp jatqan qamqorlyqty aıtýymyz ádildik bolar edi. Bıyl О́zekeńniń 80 jyldyǵyna oraı kóptegen sharalar uıymdastyryldy. О́mirden ótkennen keıingi jyldary BAQ-da О́zekeńniń ómiri men eńbegi týraly kóptegen estelikter men maqalalar jarııalanýda. О́zekeńniń eńbekteri, kitaptary jaryq kórip jatyr. Solardyń ishinde Erkinbaı Ákimqululynyń «Ǵıbratty ǵumyr» serııasymen shyqqan «О́zbekáli Jánibekov» atty eńbeginiń erekshe qundylyǵyn aıtqan jón. Qarashanyń basynda qaıratkerdiń týǵan topyraǵy Sháýildirde О́zekeńniń eskertkishi ashylmaq...
О́zekeńdi eske alǵanda, aldymen ol kisiniń qajymas qaıratkerligi, qatań bolsa da ádildigi men adaldyǵy, eljirep turmasa da shynaıy janashyrlyǵy men senimdi baýyrmaldyǵy kóńilińdi shýaqqa bóleıdi.
О́zekeń ultjandy qoǵamshyl, patrıot edi. Qoǵamdyq qyzmettiń, adal eńbektiń, memleketke, ultqa sarqyla qyzmet etýdiń tarlany edi.
Qýanysh SULTANOV, senator.
Almaty oblysynda bes kóliktiń qatysýymen jappaı jol apaty boldy
Oqıǵa • Búgin, 13:45
Astanada LRT aıaldamasynan órt shyqty
Oqıǵa • Búgin, 13:14
European Open: Esmıgýl Kýıýlova el qorjynyna kúmis júlde saldy
Sport • Búgin, 12:15
Olımpıada-2026: Short-trekshi Olga Tıhonova 1000 metr qashyqtyqta óner kórsetti
Olımpıada • Búgin, 11:50
Elimizdiń on qalasynda aýa sapasy nasharlaıdy
Aýa raıy • Búgin, 11:15
Olımpıada-2026: 15 aqpanda el namysyn kimder qorǵaıdy?
Olımpıada • Búgin, 10:27
Prezıdent Aleksandr Výchıchti Serbııanyń Memlekettilik kúnimen quttyqtady
Prezıdent • Búgin, 10:10
15 aqpandaǵy valıýta baǵamy jarııalandy
Qarjy • Búgin, 09:50
Eldegi qaı joldar ashyq, qaısysy jabyq?
Aýa raıy • Búgin, 09:23
Shańǵymen tuǵyrdan sekirýshi Ilıa Mızernyh 2026 jylǵy Olımpıada oıyndarynda úzdik nátıje kórsetti
Olımpıada • Búgin, 00:45
Konkımen júgirýden Evgenıı Koshkın TOP-10 sportshynyń qataryna kirdi
Olımpıada • Keshe
Anna Danılına Dohada ótken týrnırde jeńiske jetti
Tennıs • Keshe