Vaksınasııa jasaýdyń keri áseri bar ma?
Ekpelerdiń kez-kelgen dári-dármek sııaqty keri áseri bolady. Alaıda, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DDSU) málimeti boıynsha, vaksınalar qaýipsiz bolyp sanalady jáne zııany sırek kezdesedi.
Keı dárigerler vaksınany tynymsyz ata-analardyń ótinishimen salmaı jatady. Ata-analar bórtpe, ish aýrýy, kindik jaryǵy, tumaý sekildi aýrýlardy syltaýratyp, balalaryna ekpe jasatpaıtyn jaǵdaılar taǵy bar. Vaksınany epılepsııa, sal aýrýy, ımmýnjetispeýshiligi jaǵdaıynda da sala beredi. Bastysy ekpeden keıin paıda bolǵan aýrýlardy tikeleı vaksınanyń saldary dep qabyldaýǵa bolmaıdy. Balalar kúndelikti ómirde kóptegen patogendermen kezdesip jatady. Sol sebepti vaksına saldyrtý densaýlyqqa qatty keri áser bere qoımaıdy.
Vaksına allergııaǵa ulasyp ketpes úshin aldyn ala analız tapsyrý kerek pe?
Bir mıllıon adamǵa jasalǵan vaksınanyń ishinde tek bireýi allergııalyq reaksııa beredi. Álemniń kóptegen elderinde vaksınasııaǵa allergııalyq analızder jasalmaıdy. Al balada ekpeden keıin allergııa bastalsa, dáriger dereý qajetti em beredi.
Bir balada ekpeden keıin bórtpe shyqqanyn estiseńiz...
Kóptegen ata-analar men biliktiligi tómen dárigerler vaksına men odan keıin paıda bolǵan aýrýlardy ózara baılanystyryp jatady. Jalpy kishkentaı sábıge ekpeden basqa medısınalyq áreketter jasalmaıtynyn eskerer bolsaq, bul teorııa ras kórinedi. Alaıda zertteýler dáleldegendeı, bul aýrýlar ekpe jasalmasa da shyǵatyny belgili boldy.
Ekpe jasaýǵa tyıym salynatyn jaǵdaılar týraly
Bundaı jaǵdaılar tym az. Mysaly, sábı tumaýratyp, qyzýy joǵary bolsa, vaksınany keıinge shegerýge bolady. Sebebi ekpeden keıin qyzý ne sebepti kóterilip jatqanyn anyqtaý qıynǵa soǵady: ol uzaqqa sozylǵan tumaýdan ba, álde vaksınanyń saldary ma. Kelesi bir sebep - eger buǵan deıin jasalǵan ekpedegi dárilik quramǵa allergııa bastalǵan bolsa, ekpeden bas tartýǵa bolady. Al, eger balańyz antıbıotıkter iship júrgen bolsa, nemese ınfeksııalyq aýrýdan endi jazylǵan bolsa, ekpe saldyra berýge bolady. Bul týraly AQSh-tyń «CDC 24-7» densaýlyq saqtaý uıymy habarlady.
Balaǵa ekpe saldyrmasa ne bolady?
Birinshiden, bul sheshim bala ómirine ekpe saldyrǵannan góri áldeqaıda kóp qaýip tóndiredi. Ekinshiden, bundaı jaǵdaılar bala ólimine ákelgen kezder boldy.
2017 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda Eýropada birneshe myń adam qyzylsha aýrýyna shaldyǵyp, keıbireýi sonyń saldarynan kóz jumdy. DDSU málimdeýinshe, naýqastardyń 96,6% vaksınasııadan ótpegen. Bundaı jaǵdaıǵa jol bermeý úshin memlekettik Balalarǵa arnalǵan ekpe kúndeligin qarap shyqqanyńyz durys.
Ekpeni qanshalyqty jıi saldyrý kerek?
Ekpeniń negizgi bóligi 0-14 jas aralyǵynda jasalady. Budan soń 18 jasqa deıin jylyna bir ret tumaýǵa qarsy vaksına alyp tursa jaraıdy. Al eger Azııa, Afrıka sekildi ekzotıkalyq elderge jol júretin bolsańyz, aldyn ala daıyndalyp, qosymsha ekpe saldyrǵan abzal.
Ekpe saldyrý qansha turady?
Atalǵan kúndeligine engen ekpelerdiń barlyǵy jergilikti jáne respýblıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen tegin salynady. Balalarǵa arnalǵan ekpeni otandyq jáne sheteldik vaksınalarmen júrgizýge bolady. Bastysy, olar tirkelip, sáıkes sertıfıkattary bolýy tıis. Ekpeni medısınalyq mekemelerdiń arnaýly kabınetterinde júrgizgen abzal. Sebebi, vaksınalar óziniń belgili bir erejelerine sáıkes saqtalý kerek.
Ázirlegen
Aıgúl ShERNIIаZ,
«Egemen Qazaqstan»
