Úsh kúnge josparlanǵan jıynnyń alǵa qoıǵan maqsaty jaıly kópshilikke tanystyrǵan basqosý moderatory, tanymal ǵalym, ýnıversıtettiń qazaq tili jáne túrkitaný kafedrasynyń meńgerýshisi Iýlaı Shamıloǵly, atalmysh sharany tarıhtyń jańa paraǵy ashylǵan kún dep atap ótti. Ǵalymnyń olaı aıtýyna sebep: halyqaralyq deńgeıde bedeli úlken atalmysh ýnıversıtet qabyrǵasynda buǵan deıin qazaq tili men túrkitaný máselesi talqylanbaǵan eken. Ekinshiden, bul basqosýdyń taǵy bir tarıhı mańyzy – qazaq tili mamandary men oqytýshylardyń halyqaralyq qaýymdastyǵyn quryp, onyń jarǵysyn bekitý máselesi de konferensııanyń kún tártibine qoıylyp otyr.
Sonymen basqosýdyń maqsatyna toqtalsaq, jıynǵa shaqyrylǵan qonaqtar men til biliminiń ǵalymdary ózara pikir almasyp, tájirıbe jınaqtaýmen qatar, qazirgi rýhanı jańǵyrý barysynda ulttyq sananyń ózegi sanalǵan qazaq tilin damytýdyń baǵyttaryn aıqyndap, ony oqytýdyń akademııalyq ári kásibı negizderin oılastyryp, sondaı-aq úzdik ınnovasııalyq tehnologııalardy qoldaný arqyly túrkitanýdy jetildirý máselelerin qarastyrmaq.
Joǵarydaǵydaı talqyǵa túsken mańyzdy taqyryptar men ózekti pikir almasýlardyń shynaıy janashyry retinde tanymal Túrki akademııasy halyqaralyq uıymy da atalmysh sharadan tys qalmady. Jıynǵa qatysýshylarǵa atalǵan mekeme atynan joldanǵan quttyqtaý hat oqyldy. Onda: «Búginde prezıdenttik «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń aıasynda ár alýan zor jumystar atqarylyp jatyr. Osy baǵyttaǵy kóp mindetterdiń biri – elimizde keńestik kezeńnen beri baı dástúrge ıe bolyp kelgen túrkologııa ǵylymyn qaıta jańǵyrtý, onyń damýyna jańa serpin berý bolyp tabylady.
Qazirgi zamanǵy túrkologııa óz damýynyń jańa satysyna kóterilip, óresi keńeıip, altaıtaný salasymen ushtasyp, ekinshi jaǵynan qazaq tiltanýmen de etene jaqyndyǵy kún saıyn aıqyndalýda. Túrki akademııasy halyqaralyq uıymy men Nazarbaev Ýnıversıtetiniń aldyna qoıǵan maqsaty ortaq. Ol – bizdiń elimizdiń ǵylymyna úles qosyp, jańa dáýirdiń talabyna saı jas urpaqtyń tarıh sahnasyna shyǵýyna uıytqy bolý» delingen.
Sonymen qatar konferensııanyń rýhanı-qoǵamdyq mańyzy jaıly pikir bildirgen Nazarbaev Ýnıversıtetiniń prorektory Adesıda Ilesanmı myrza, tildiń ult úshin mańyzy zor ekenine toqtala otyryp, bul jolǵy talqylaýdyń ózektiligi – ulttyń rýhanı jańǵyrýyna qatysty degendi basa aıtty.
«Sondaı-aq til degenimiz – adamnyń jany, demek adamnyń jany tili arqyly baılanysady hám belgili bir toptyń ishindegi qarym-qatynasty kúsheıtedi. Sol sebepti de, biz qazaq tili men túriktaný kafedrasyn ashyp, qazaq tilin jańǵyrtýdyń qajettiligin qolǵa alyp otyrmyz», dedi prorektor myrza. Ári qazirgi tańdaǵy qazaq tiliniń latyn álipbıine ótýi de durys qadam ekenin atap ótti.
Konferensııanyń alǵashqy kúni Polsha elindegi Adam Mıskevıch ýnıversıtetiniń professory Henrık Iаnovskıı, Germanııadaǵy Iohannes Gýtenbýrg ýnıversıtetiniń ǵalymy Iýlıan Rentshs, Nazarbaev Ýnıversıtetiniń professory Andreı Fılchenko, Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń qyzmetkeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Aıgúl Isimaqova, UǴA korrespondent-múshesi Sherýbaı Qurmanbaıuly bastatqan sheteldik jáne otandyq ǵalymdar baıandamalar jasasa, basqosýdyń kelesi kúni tolyqtaı túrkologııa taqyrybyna arnaldy.
Bul rette túrkitanýshy ǵalymdar tarapynan «HHI ǵasyrdaǵy túrkitaný máseleleri», «Túrkitaný jáne antropologııa», «Túrki tilderindegi kosmogonııalyq frazeologızmder» qatarly taqyryptar talqyǵa tústi.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
