- Apyrmaı, Aq Jaıyq jastary men Elbasynyń arasynda biz bilmeıtin bir baılanys, qarym-qatynas bar-aý, sirá! – dep ázildedi forýmnyń qurmetti qonaǵy, saıasattanýshy Dos Kóshim sahnaǵa shyǵyp turyp. – Neshe kún buryn daıyndalyp, alys-jaqynnan meımandardy shaqyryp, forýmnyń bastalýyn Prezıdenttiń latyn álipbıi týraly Jarlyqqa qol qoıǵan kúnine dál keltirý úshin qandaı sheberlik kerek?!
Dos Kóshim jańa álipbıdi daıyndaý boıynsha qurylǵan memlekettik komıssııa quramynda birneshe aı eńbek etkenin, álipbıdiń júzdegen nusqasyn talqylaýǵa qatysqanyn aıtyp berdi.
- Árıne, bastapqyda kóz úırenip qalǵan kırıllmen qoshtasý qıyn kóriner. Qaı reforma da ońaı emes, sonyń ishinde tildik reforma – eń qıyn is. Bizdiń aldymyzda úlken jumys endi bastalady. Osy jolda kezdesetin qıyndyqtardy birge jeńeıik, - dedi saıasattanýshy.
Shyny kerek, qazaq birneshe álipbı reformasyn bastan keshti. Sonyń ishinde qazirgi kırıll álipbıin engizý – Sovet Odaǵy quramyndaǵy barsha ultty birte-birte orystandyrý maqsatynan týǵan saıası qadam bolatyn. 38 dybys, 42 árip, qazaqtyń búkil tildik-dybystyq júıesine qatysy joq 9 tańba kúshtep engizildi. Bul tarıhty bile turyp kırıll aımaǵynda qalý – búgingi Táýelsizdik tusynda keshirilmeıtin is bolýy kerek.
- Biz búgingi kúnge úlken daıyndyqpen keldik. 2012 jyly Prezıdent latyn álipbıine kóshý ıdeıasy týraly oıdy ortaǵa saldy. Sodan beri 4 jyl daıyndyq júrdi. Latyn álipbıiniń alǵashqy nusqasyna kópshilik halyqtyń narazy pikirin eskergen memleket basshysy álipbıdiń ekinshi nusqasyn usyndy. Osynyń bári bul istiń úlken jaýapkershilikpen, salmaqtap, saralap jasalyp jatqandyǵńyn kórsetedi. Shyny kerek, álipbıdiń qazirgi nusqasynyń ózin túbegeıli sheshim dep aıtýǵa bolmaıdy, qatesi men kemshin tusyn túzetý, jańǵyrtý – alda turǵan úlken mindet. Eń úlken jumys – jańa álipbıge kezeń-kezeńimen, qatelik jibermeı ótý, - dedi Dos Qalmahanuly.
Latyn álipbıine 1990 jyldary ótken Ázerbaıjan, О́zbekstan men Túrkimenstan elderiniń tájirıbesi Qazaqstan úshin úlken sabaq. Bul memleketterdiń júrip ótken jolynan sabaq alyp, qateligin qaıtalamaý álipbı reformasyn sátti júrgizýge yqpal eteri anyq.
Forýmnyń taǵy bir qonaǵy – Astanadan kelgen jas ǵalym, gýmanıtarlyq ǵylymdar magıstri Eldos Toqtarbaıdyń jalyndy sózi jastardyń qyzý qoldaýyna ıe boldy.
- Biz, osy zalda otyrǵan jastar, bir zamannyń týmasymyz. Táýelsizdiktiń saryaýyz qurdasy retinde biz búgin tarıhı kúndi qarsy alyp turmyz. Dál qazir biz bul kúnniń tarıhı mánin sezinbespiz. Bul kúnniń máni men mańyzy, róli bolashaqta aıqyndalady. Biz osy kúnniń jemisin bolashaqta tatatyn bolamyz! – dedi Eldos Núsipuly.
«Bul ulttyq uly bulqynystyń qarsańy. Elbasy Nursultan Ábishulynyń tarapynan latyn álipbıine kóshýge Jarlyq shyqty. Bul bizdiń túrki halyqtarymen, baýyrlas týys eldermen birigýimizge bastaıtyn joldyń basy. Latyn álipbıine kóshý ne úshin qajet, jáne jastarǵa ne beredi? Osy másele tóńireginde oılanyp kóreıikshi. Latyn álipbıiniń ıgiligi jastar úshin óte mańyzdy. Ár eldiń, ár ulttyń basynan ótetin aýyr kezeń bolady. Biz ótken HH ǵasyrdyń bas kezinde kóptegen tarıhı tulǵalarymyzdan aıryldyq. Kóptegen oqıǵalardy bastan ótkerdik. Sizderdiń jerlesterińiz, qazaqtyń alpaýyt aqyny Juban Moldaǵalıev aıtqandaı, myń ólip, myń tirildik. 1991-de azattyǵymyzdy alyp, bıyl táýelsizdiktiń aq tańyn 26-jyl qarsylaǵaly otyrmyz. Biz endi latyn álipbıine nartáýekelmen barýymyz kerek. Latyn álipbıi bizdiń jáne balalarymyzdyń jarqyn bolashaǵy úshin qajet. Latyn álipbıi qazaq tilin joǵary kóterip, qazaq únin, mártebesin bıiktetedi, bolashaqta qazaq tilin prestıjdi tilge aınaldyrý, elimizdi 100 paıyz qazaqtildi qoǵamǵa aınaldyrý osy qadamdardan bastalady. Endi qaıtyp Isataı men Mahambet nemese Abaı kelip, qazaq tili úshin kúrespeıdi. Endigi kúres bizde. Ulttyq uly bulqynysqa nártáýekelmen kirýimiz kerek!» dep tolǵady jas ǵalym.
- Elbasy óziniń bir sózinde « Elińniń azamaty bolsań, elińe janyń ashysa, jer betindegi jalǵyz Otanyń – táýelsiz Qazaqstannyń ósip órkendeýine kúsh-jigerińdi, qajyr-qaıratyńdy salyp júrip eńbek et» dedi. Bul sóz – bizge berilip otyrǵan senim estafetasy. Biz osy senim estafetasyn bolashaq urpaqqa amanattap berýimiz kerek. О́zderińiz bilesizder, amanattyń júgi aýyr! – dep qorytyndylady sózin jas alashtanýshy Eldos Toqtarbaı.
Batys Qazaqstan oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń uıymdastyrýymen ótken forýmda sóz alǵan spıkerlerdiń barlyǵy memlekettik tildiń mańyzyn naqtylap, latyn álipbıine qatysty máseledegi ózekti taqyryptardy talqyǵa saldy. О́ńirge belgili tarıhshy ǵalym Jańabek Jaqsyǵalıev, Batys Qazaqstan oblystyq «Prıýrale» gazetiniń tilshisi, bloger Galına Samoılova latyn álipbıine kóshýdi qoldap pikir bildirdi.
Sharaǵa qatysqan órimdeı ctýdentter, tilshi mamandar, ǵalymdar, bilim berý uıymdarynyń pedagogtary, memlekettik mekeme qyzmetkerleri, kásipkerler, úkimettik emes uıymdardyń kóshbasshylary, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń BQO fılıalyndaǵy ókilderi, jastar men til janashyrlary spıkerlerdiń sózderi men usynystaryn qyzý qoldap, qol shapalaqtap otyrdy.
Forým barysynda jastar ókilderi Elbasy bekitken latyn álipbıiniń jańa nusqasynyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, ony biraýyzdan qoldaý týraly úndeý jarııalady.
Qazbek QUTTYMURATULY
«Egemen Qazaqstan»
