Kóktemgi jáne jazǵy mezgil sharýalar úshin qolaıly bolǵandyqtan, shabyndyqtarda tabıǵı shóp mol bolyp, mal azyǵyn daıyndaý naýqany oıdaǵydaı ótken bolatyn. О́ńirde mal qystatýdy qalypty ótkizý úshin bıyl 1 mıllıon 402,6 myń tonna pishen daıyndaý qajet bolsa, oblystaǵy barlyq sanattaǵy aýylsharýashylyq qurylymdarynda 1 mıllıon 456,9 myń tonna pishen daıyndalyp otyr. Buǵan qosa aýdandarda 123,3 myń tonna saban orylǵan. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetinshe, qystaýǵa túsetin mal sanyna qaraı sharýashylyqtarǵa 467,5 myń tonna qunarly jem qajet eken. Búgingi tańda aýdandar úshin mal azyǵyna dándik júgerini eseptemegende 323,9 myń tonna dándi daqyldar bólingen. Endigi jerde qunarly mal azyǵyna degen qajettilikti tolyq qamtamasyz etý úshin erkin naryqtaǵy kásipkerlerden jáne elimizdiń soltústik oblystarynan 126,1 myń tonna jem satyp alý qajettigi týyp tur. Aldaǵy ýaqytta soltústik oblystardan belgilengen mejeledegi jem satyp alynbaq.
Bıyl oblys qunarly jemazyǵymen 73,0 paıyzǵa qamtamasyz etildi. Alaıda keıbir aýdandarda sheshilmegen máseleler bar eken. Aıtalyq qajetti azyqtyń Moıynqumda 0,6 paıyzy, Talasta 1,7 paıyzy, Sarysýda 13,8 paıyzy ǵana jınalsa, Baızaq, Jambyl, Shý, Qordaı aýdandarynda bul kórsetkish 40-90 paıyz aralyǵynda. T.Rysqulov aýdanynda daıyndalǵan mal azyǵy qajettilikten 25,0 myń tonnaǵa artyq bolyp otyr. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy mal sharýashylyǵy bóliminiń basshysy Amanbaı Qoshambekov: «Demek, osy atalǵan aýdandardyń esebinen Moıynqum, Talas aýdandary sharýalarynyń qunarly azyqqa degen suranysyn ishinara qamtamasyz etýge múmkindik bar. Birinshi kezekte jeke sektordaǵy jáne usaq sharýashylyqtardaǵy maldy qunarly azyqpen qamtamasyz etý joldaryn qarastyrýymyz kerek. Osy maqsatta aýdan ákimdikterimen birige otyryp, qunarly mal azyǵyn soltústiktegi astyqty oblystardan kelisimshart negizinde jetkizýdi uıymdastyrý qolǵa alynady. Qajetti mal azyǵyn ózimizde óndiriletin kókónis, baqsha ónimderine aıyrbastaýdy josparlap otyrmyz», deıdi.
Sonymen qatar búgingi tańda basqarma aýyl ákimderine aýyldarda, ásirese shalǵaıda ornalasqan eldi mekenderde mal azyǵymen saýda jasaıtyn oryndar uıymdastyrýdy usynyp otyr. Bul usynystyń aldaǵy ýaqyttarda qanshalyqty qoldaý tabatyny belgisiz.
Máselen, oblystyń Baızaq, Jambyl, Merki, Qordaı jáne Shý aýdandarynda iri taýarly sút fermalarynyń negizgi bóligi ornalasqan. Sondyqtan da aǵymdaǵy jyly bul aýdandarda mal azyǵynyń pishen jáne súrlem túrleri jaqsy daıyndalǵan. Jalpy, aýdandarda barlyǵy 5862 mal qystatý orny bar. Onyń ishinde 1020 mal qystatý orny shalǵaıdaǵy jaıylymdarda, ıaǵnı qumdy aımaqtarda jaıǵasqan. О́ńirdegi barlyq aýdandar boıynsha malshylarǵa arnalǵan 5564 turǵyn úı men 936 baz tolyq jóndeýden ótken.
Tabıǵattyń tylsym qubylysyna shekteý joq. Oqys minezdi «kári qudanyń» keıde tym erteletip, oılamaǵan jerden kelip qalatyny bar. Sondyqtan da qystyń kózi qyraýda áýeli bastyń, odan keıin maldyń amandyǵyn oılaǵan jón. Máselen, aldyńǵy jyly óńirge qar ádettegiden qalyń túsip, alystaǵy malshy aýyldarmen baılanys bolmaı qalý jaǵdaılary da oryn alǵan edi. Sondaı-aq mal azyǵyn qystaýlarǵa jetkizýde aıtarlyqtaı kedergiler týyndap, tipti mal shyǵyny da bolǵan. Bul oraıda, bıylǵy jyly daıyndalǵan shóptiń negizgi bóligi qystaýlarǵa jınalǵan. Sonymen qatar malshylardyń úıleri men qoralar da jóndeýden ótken.
Kódeli, Eden, Esqara Sasaı, Teriskendi, Balaq dala, Qos-shurat, Kók-shurat, Jolbarysty, Dóńgelek, Qosqudyq, Tóre deıtin jer ataýlary Jambyl oblysyndaǵy negizgi mal qystatý qystaqtary bolyp sanalady. Degenmen bul jerlerden qystyń kózi qyraýda malshylardyń ári-beri qatynaýy qıyn. Alaıda oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy mal qystatý barysynda tótenshe jaǵdaılar týyndaǵan jaǵdaıda paıdalanylatyn tehnıkalardyń jetkilikti ekenin aıtyp otyr. «Mal sharýashylyǵyndaǵy eń mańyzdy shaq – mal qystatý naýqany bastaldy. Naýqan kezinde mal shyǵynynyń bolmaýy − keler jylǵy mol ónimniń kepili. Sondyqtan aýdan ákimdikteri salalyq mekemelermen birge mal qystatý sharalaryn taǵy bir ret pysyqtap, udaıy baqylaýǵa alýy qajet», deıdi Amanbaı Qoshambekov.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
