Birinshiden, qazirgi zamanǵy «qul» tapqan jalaqysy 1 aıǵa ǵana, ıaǵnı páter aqysyn tóleýge, tamaqqa, kıim-keshegi men jol júrý shyǵynyna ǵana jetetindikten ómir boıy jumys isteýge májbúr. Zeınetaqy bosa-bolmasa shalqytyp ómir súrýge jetpeıdi.
Ekinshiden, telejarnamalardyń, modanyń jáne basqa da úgit-nasıhattardyń kómegimen múlde qajet emes taýarlarǵa jasandy túrde suranys týdyrý da «quldardy» jumysqa astyrtyn túrde májbúrleý tetigi bolyp tabylady. «Jańa» dúnıelerdi satyp alý úshin quldyń jumys isteýden ózge lajy joq.
Úshinshiden, qazirgi zamanǵy «qul» kredıttik júıeniń arbaýyna túsedi, ıaǵnı bir alǵan nesıesin jabý úshin taǵy nesıe alady, sóıtip paıyzdyq stavkalar tetigi arqyly ómir boıy boryshqa batady. Odan qutylý úshin jumys isteý kerek.
Tórtinshiden, halyqtyń barlyq toptarynyń da múddelerin birdeı qorǵaıtyn memleket týraly ańyz da qazirgi zamanǵy «quldarǵa» jumys istetýdiń bir tásili bolyp tabylady. Shyndyǵynda ol «qul ıelenýshiniń» múddesin kózdeıtin qurylymǵa ǵana jumys isteıdi. О́ıtkeni paıda tabatyndar da sol baıaǵy «qul ıelenýshiler». Ol az deseńiz, «qul» óndirgen ónim men ol tapqan aqsha da túrli taýarlar men qyzmetterge tólem retinde jáne salyqtar men tólemaqylar retinde «quldan» keri qaıtarylyp alynyp, taǵy da kiris retinde «qul ıelenýshiniń» qaltasyna baryp túsedi.
«Quldy» jasyryn túrde jumysqa májbúrleýdiń besinshi túri – ınflıasııalar men dúrkin-dúrkin qaıtalanyp turatyn daǵdarystar. Bul jaǵdaılarda da «qul» «qul ıelenýshige» qaraǵanda áldeqaıda kóp joǵaltady. Jalaqy óspeı turyp baǵanyń ósýi «quldy» jasyryn túrde tonaýǵa qolaıly jaǵdaı týǵyzady. Al, daǵdarys kezinde ol tipti ashyq kórinis tabady, ıaǵnı «quldy» túrli qysqartýlar kezinde jumystan shyǵaryp tastaıdy, sóıtip múlde tabyssyz qaldyrady. Osylaısha qul burynǵydan da beter kedeılene túsedi.
«Quldy» tegin jumys istetýdiń taǵy bir jasyryn joly ony ózge qalaǵa qonys aýdaryp, odan turǵyn úı satyp alý múmkindiginen aıyrý. Mundaı mehanızm «quldy» sol turǵan jerindegi kásiporynda ǵana jumys isteýge ıtermeleıdi. О́ıtkeni basqa qoldan keler amal joq.
«Quldy» tegin jumys isteýge májbúrleıtin taǵy bir tásil – «quldyń» eńbeginiń naqty quny men ol shyǵarǵan ónimniń naqty quny týraly aqparatty jáne osynyń bárinen menshik ıesi retinde «qul ıelenýshige» tıetin úlesti jasyrý. Sonyń saldarynan «quldyń» tapqan tabysy únemi az bolady da, onyń odan ári de tynymsyz jumys isteı berýine týra keledi.
«Quldy» jumys isteýge jasyryn túrde májbúrleıtin kelesi jol – ol «quldy» sen qul emessiń, bar bolǵany óziń jumys istegiń kelgen soń jumys isteısiń dep ılandyratyn ıdeologııa. «Bul – seniń tańdaýyń!» – olardyń sanasynda osyndaı túsinik qalyptastyrady.
«Qulǵa» alańsyz jumys istetip qoıatyn sońǵy mehanızm – ol kádimgi din. Din tirshiliginde mańdaıy terlep, qınalyp eńbek etken pende o dúnıege barǵanda ádil, naǵyz adamsha ómir súredi dep ýaǵyzdaıdy, basqa túsken aýyrtpalyqqa tózýge úıretedi.
Mine, osyndaı jaǵdaılarǵa baılanysty adamdar ǵumyr boıy jumys isteıdi. Osy kózqarasqa qatysty bir jaıtty aıta ketken jón sııaqty. Ol – uıaly telefon. Adamdar kıim emes, tamaq emes bolsa da uıaly telefon alýǵa qumar jáne jańa modeli shyqsa burynǵysyn tastap, jańasyn taǵy satyp alady. Jumsaıtyn aqshalary da az emes. Munyń ózi adamnyń uıaly telefonǵa kiriptar ekenin kórsetedi. Al, ol quldyq emeı nemene?...
