Kóptiń kókeıinde júrgen keleli máseleniń oń sheshimin taýyp iske asyp jatqany kóńildegi kúdikti seıiltip, bolashaqqa nyq qadam basýǵa jeteleıdi degen zııaly qaýym ókilderi endigi kezekte tarıhı bastamanyń durys iske asýyna kúsh salý kerek degenge toqtaldy. Bul sheshim kózi ashyq, kókiregi oıaý kez-kelgen azamattyń jan dúnıesiniń túbinde jatqan saryla kútken arman. Sondyqtan, Elbasy shegelep bergen tarıhı sheshimge qatysty syńarjaq pikir bildirip artqa tartýdyń esh máni joq ekenin aıtqan belsendiler basqa da usaq-túıek máseleler ýaqyt óte kele jolǵa qoıylatynyn tilge tıek etti.
– Latyn álipbıine kóshýdiń asa mańyzdy ekenin elimiz jiti túsindi. Qazirgi ýaqytta latynǵa ótýdiń ádis-tásilderi jan-jaqty talqylanýda. Meniń oıymsha, latyn álipbıine kóshý máselesin táýelsizdikke para-par, egemendikke teń kórip, úlken gýmanıtarlyq qadam retinde qabyldaýymyz kerek. Osy turǵydan alyp qaraǵanda, pikirtalastyń ózin ıntellektýaldyq deńgeıge kóterýimiz qajet. Bul óz kezeginde, qazaq mádenıeti men rýhanııatynyń da sapaly deńgeıge kóterilip keńge qanat jaıýyna jol ashady. Osyǵan baılanysty arnaıy memlekettik komıssııa qurylyp qoǵamda aıtylyp jatqan pikirler jınaqtalyp, bir ortaq kelisimge keledi dep oılaımyn. Usynystardyń barlyǵy saraptalady. Latyn álipbıine kóshý – úlken mádenı, rýhanı qadam. Aldaǵy eki jylda grafıka boıynsha da ózgerister bolýy múmkin. Eń bastysy – bul mańyzdy saıası qadamdy el bolyp qoldaýdyń ózi bul máseleniń qoǵam úshin asa ózekti dúnıe ekenin kórsetedi – deıdi saıasattanýshy Erlan Saırov.
Basqosýda el bolashaǵy úshin jasalǵan tarıhı qadamnyń mańyzdylyǵy men qatar aldaǵy ýaqyttardaǵy latyn álipbıine kezeń-kezeńimen kóshýdiń jumys barysy týraly oramdy oılar da aıtylmaı qalǵan joq. Jıynǵa qatysýshylar, ol úshin tek til salasynyń ǵalymdary ǵana emes, qoǵamnyń san-salasynda qyzmet etetin zııaly qaýym ókilderi kúsh biriktirip qareket etý kerek deıdi.
– Máseleniń pisip turǵan naqty der shaǵynda Elbasy jarlyqqa qol qoıdy. Áıtpese, taǵy da byraz ýaqyt naqty ortaq pikirge kele almaı bul máseleni sozyp jiberetin edik. Baýyrlas elderdiń tarıhyna úńiler bolsaq, Túrkııa, Ázirbaıjan meıli О́zbekstan bolsyn latyn álipbıin engizerde olardyń eshbirine bastapqyda ońaı bolǵan joq. Máselen Ázirbaıjan latynǵa kóshken kezeńde elde soǵys órti tutanyp turǵan eń qıyn kezeń edi. Ol elde latynǵa kóshý on jylǵa sozyldy. Ýaqyt óte kele keıbir áripterge ózgerister engizildi. Sol sııaqty bizdiń de aldymyzda 7 jyldyq úlken prosess bar. Onyń ishinde eki jyldyq aprobasııalyq merzim bar.
Endigi kezekte soǵan qalaı daıyndalý kerektigimizge kóbirek kóńil bólý qajet sııaqty. Qazaq tiliniń morfologııalyq prınsıpteri qalaı ózgeredi, sózderdiń aıtylýy men jazylýynda ne ózgeris bolady degen sııaqty saýaldarmen ǵalymdar aınalysa jatar. Al biz óz kúshimizdi biriktirip osy merzimde kóp jumystar atqarýymyz kerek. Az ýaqyt buryn «Qazaqparat» aqparattyq portalynda osyndaı bir jobany qolǵa aldyq. Osylaısha, kúnine bir jańalyqty jańa álipbımen shyǵaramyz. «Egemen Qazaqstan» gazeti de basylymnyń ár sanynda óleń shýmaqtaryn latyn álipbıimen oqyrmanǵa usynyp júr. Bul halyqtyń kózin úıretýge, saýatyn arttyrýǵa zor septigin tıgizetin bastama dep esepteımin, – deıdi jıynda sóz alǵan «Kazinform» halyqaralyq agenttiginiń bas dırektory Asqar Omarov.
Sonymen qatar, latynǵa kóshý úderisi eń aldymen zańdyq turǵydan myqty bolýy kerektigi, jáne bolashaqta bul másele eshqandaı áńgime daý týǵyzbaıtyndaı deńgeıde jasalýy qajettigi jaıly da usynystar aıtyldy. Ǵylym men shyǵarmashylyqtyń mádenı oshaǵy sanalatyn Almaty, latyn álipbıine kóshý máselesinde qarqyndy jumys atqarýy kerek degen keńes músheleri Elbasy jarlyǵyn biraýyzdan qoldaıtyndaryn jetkizdi.
Qoǵamdyq keńes barysynda Halyqaralyq aqparattyq tehnologııalyq ýnıversıtetiniń rektory Damır Shynybekov, Sh. Shaıahmetov atyndaǵy Tilderdi damytýdyń respýblıkalyq úılestirý-ádistemelik ortalyǵynyń dırektory Erbol Tileshov, saıasattanýshy Aıdos Sarym pikir bildirip aıryqsha bastamaǵa ún qosty.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
