"Biz búgin Nıý-Iorktegi qandy oqıǵadan qaza tapqandardy joqtap otyrmyz. Bul jan túrshigerlik terrorıstik áreket boldy", dedi Donald Tramp Aq úıdegi jıynda. "Búgin men Kongreske grın karta baǵdarlamasynan bas tartý boıynsha jumystardy qolǵa alýdy tapsyramyn", dedi ol. Prezıdenttiń aıtýynsha, baǵdarlamanyń memleket úshin qaýipti adamdardy da kirgizetinin eskerý kerek.
"Bul máseleniń sheshimi ońaı. Biz ımmıgranttardyń eńbegi men qyzmetine qaraıtyn bolamyz. Bizdiń memleketimizge kómekteskisi keletin, qaýipsizdikti qamtamasyz etetin adamdardy ǵana kirgizý kerek. Al lotoreıa ondaı adamdardy tańdaıtynyna eshkim kepildik bere almaıdy", dedi AQSh Prezıdenti. Sonymen qatar ol bir adamnyń otbasyn erte kelýine, mundaı tizbekti ımmıgrasııaǵa qarsy ekenin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, memleketke kirgizetin adamdardy tańdaǵanda olardyń jeke qasıetterine basymdyq berý kerek.
Esterińizge sala ketsek, 29 jastaǵy Saıfýllo Saıpov Nıý-Djersıdegi Home Depot dúkeninen shaǵyn júk kóligin jalǵa alyp, velosıped jolyndaǵy adamdardy basyp ótken bolatyn. Qolynda qarýy bar kúdikti "Allahý akbar" dep aıǵaılaǵan. Quqyq qorǵaý organ ókilderi de júk kóliginiń qasynda arabsha jazylǵan qaǵaz bolǵanyn rastady.
New York Times Saıpov AQSh-qa grın karta arqyly 2010 jyly kirgenin aıtty. Biraq bılik bul aqparatty áli rastaǵan joq.
Green Card lotoreıasy degen ne?
Green Card dep atalyp ketken lotoreıa baǵdarlamasy kóbine avstrııalyqtardyń AQSh-qa jumys isteýine múmkindik beredi. Jyl saıyn AQSh-qa ımmıgrasııa deńgeıi tómen memleket azamattaryna 55 myń vıza beriledi. Karta alýǵa úmitkerler sottalmaǵan, orta mektepti bitirgen, suranysy joǵary salada jumys istegen adam bolýy kerek. Kompıýter lotoreıa jeńimpazdaryn kezdeısoq ádispen anyqtaıdy. Bir aıta keterligi, jyl saıyn baǵdarlamaǵa 14 mln adam ótinish beredi. AQSh-ta oqýǵa, turýǵa nemese jumys isteýge múmkindik beretin vıza alǵan adam ózimen birge otbasyn da ertýge múmkindik alady.
Diversity Immigrant Visa baǵdarlamasyna AQSh-tyń memlekettik departamenti jaýap beredi.
Grın karta lotoreıasy baǵdarlamasy 1990 jyly qabyldanyp, 1995 jyly kúshine endi. Bul baǵdarlama eki partııa tarapynan da qoldaýǵa ıe bolyp, sol kezdegi Prezıdent úlken Býshtyń qol qoıýymen júzege asyryla bastady.
Bul baǵdarlamany jasaý jumysyna burynǵy kongresmen, qazirgi demokart kóshbasshylarynyń biri Chak Shýmer belsendi aralasty.
Green Card arqyly kirgen ımmıgranttar kórsetkishi
2017 jyly AQSh-qa grın karta boıynsha kirgen ımmıgranttardyń alǵashqy bestiginde Kongo, Efıopııa, Iran, Reseı, О́zbekstan azamattary tur.
TMD elderi grın karta lotoreıasyna 1995 jyldan beri qatysady. Vashıngtondaǵy Katon ınstıtýtynyń málimetterine sensek, 2003-2012 jyldar aralyǵynda grın karta boıynsha 16500 qazaqstandyq vıza alǵan. Qazaqstan - Ortalyq Azııa boıynsha AQSh-qa grın karta arqyly vıza alatyn О́zbekstannan keıingi ekinshi memleket. AQSh-tyń memlekettik departamentiniń málimetinde sońǵy on jylda vızaǵa ótinish berýge Ýkraına, Gana, Marokoo men Kenııa azamattarynyń sany kemigeni aıtylǵan.
Tramptyń ne oılaǵany bar?
Tramp óz týıtteriniń birinde grın karta baǵdarlamasyn qatty synap, ony Shýmerdiń "týyndysy" dep atady. Al Chaý Shýmer 2013 jyly grın karta lotoreıasyn joıý týraly zań jobasy avtorlarynyń biri ekenin de aıta ketý kerek. Ol kezde zańdy senat qabyldaǵanymen, ókilder palatasynda respýblıkalyqtar qarsylyq tanytty.
Degenmen, Tramp Nıý-Iorktegi oqıǵadan keıin demokrat senator Chak Shýmerdi aıyptaýmen keledi. Al Shýmer Prezıdent oqıǵany tym saıasılandyryp jibergenin jazyp, Aq úı terrorızmge qarsy federaldy bıýdjetti qysqartyp jatqanyn aıtty.
"Men ımmıgrasııa Amerıkaǵa kerek dep oılaımyn. Tramp oqıǵany saıasılandyrmaı, máseleniń naqty sheshimin tapqany jón. Mysaly, sońǵy bıýdjette ol terrorızmge qarsy kúreske bólinetin aqshany qysqartý týraly aıtty. Sol oıynan bas tartqany jón bolar edi", dedi ol.
Green Card terrorızmge jol ashady deý qanshalyqty qısyndy?
2002 jyly Egıpetten kelgen ımmıgrant Hesh Mohamed Alı Haıt Los Andjeles áýejaıynda eki adamdy atyp óltirdi. 2004 jyly Memlekettik departamenttiń bas ınspektory grın kartanyń ulttyq qaýipsizdik úshin álsiz júıe ekenin aıtty. Biraq 2007 jyly AQSh úkimeti oǵan eshqandaı dálel tappady.
"Biz grın karta arqyly kelgen ımmıgranttardyń terrorızmge qatysqany týraly málimet tappadyq", delingen memleket bıliginiń baıandamasynda.
2011 jyly da Kongrestiń zertteý qyzmeti baǵdarlamany qaıta qarap, terrorızmge baılanysty eshqandaı jańa derekter anyqtaı almady.
Vashıngton esh ózgeris engizbeıtinin aıtty
AQSh-tyń memlekettik departamenti Vashıngton vıza lotoreıasy baǵdarlamasyna eshqandaı ózgeris engizbeıtinin aıtty. "Qazirgi tańda bul baǵdarlamaǵa eshqandaı ózgeris engizilmeıdi. Zań boıynsha belgilengen talaptar sol qalpy qalady", dep málimdedi departament ókilderi.
Gúlnur Qýanyshbekqyzy,
"Egemen Qazaqstan"
