Ulttyq sport qanat jaıyp keledi

Bıyl elimiz egemendik alǵanyna 20 jyl tolyp otyr. Elbasymyz Nursultan Nazarbaev «Bıylǵy jyly Qazaqstan óziniń eń basty merekesi – Táýelsizdik kúnin atap ótedi. Táýelsizdik – Qazaqstan ómirindegi betburys boldy, ol halqymyzdyń rýhanı baıýyna keń múmkindik jasap, ekonomıkanyń alǵa basyp, ár azamattyń ál-aýqatynyń ósýine jol ashty» degen edi. Osy 20 jyl ishinde eli­mizdiń ekonomıkalyq-áleýmettik damýymen qa­tar ulttyq sport salasynda da aıtar­lyq­taı jetistikter boldy. Osydan 20 jyl buryn «ulttyq sport» degen sóz tipti qol­danylsa mardymsyz, búgingi tańda elimizdiń ultjandy azamattary ulttyq sporttyń 26 túrin ómirge ákelip, onyń 16 túrinen federasııalar quryp otyr, onyń quramynda mıllıonnan astam adam ulttyq sport túrle­rimen aınalysýda. 2005 jyly elimizdiń otan súıgish azamattary, federasııalardyń basyn qosyp Respýblıkalyq Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵyn quryp, ulttyq sporttyń damýyna keń jol ashty. Bıylǵy Táýelsizdik jylyn elimizdiń Ult­tyq sport túrleri qaýymdastyǵy merekemen, «Ult­­­tyq sporttyń úzdikteri» atty shara ótkizýmen bastady. О́tken jyldarda ulttyq sport túrlerin órkendetýge aıryqsha eńbek sińirip júrgen sportshylardy, jat­tyq­ty­rýshylardy, uıymdastyrýshylardy, sport­ty nasıhattaýǵa kóp eńbek sińirgen jýrnalıster men turaqty demeýshilik kórse­tip kele jatqan mesenattardy, barlyǵy 37 adam­dy, naýryz aıynda Prezıdenttik Máde­nıet ortalyǵyna jınap, marapattap, sońy­nan «Uly dala tulparlary» atty elimizdiń óner qaıratkerleriniń kúshimen arnaıy konsert uıymdastyrdy. О́tken jyldyń kúzinde elimizdiń Táýel­sizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda Qazaq­stan Respýblıkasy Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm jáne sport mınıstrligi Sport komıtetimen birge Ulttyq sport túrlerinen III respýblıkalyq festıvalin ótkizýge sheshim qabyldaǵan edi. Festıvaldi 4 kezeńmen: aldymen barlyq aýyldyq okrýgterde, ekinshi kezeń aýdandar men qalalarda, úshinshi kezeń oblystardyń ortalyqtary men Alma­ty, Astana qalalarynda, al sońǵy, aqtyq ja­rysty oblys ákimdiginiń ótinishi boıynsha Shyǵys Qazaqstan oblysynda ótkizý jos­par­lanǵan edi. Shyǵys Qazaqstan oblysy elimiz táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldardan bastap sol eldiń belgili azamattary Narımanov Mels, Bazarhanov Toqan, Alekseı Plahýta syndy azamattardyń usynysyn qol­dap, oblysta sol kezde jumys istegen ákim­der V.Mette, T.Abaıdildınniń kúshimen at sporty mektebi ashylyp, qala ortalyǵyn­da­ǵy halyqqa qolaıly jerden atshabar sa­lyn­ǵan edi. Olardyń eńbekteri esh bolǵan joq, oblysta ulttyq sporttyń – qazaq kúresi, kókpar, aýdaryspaq, teńge ilý, qyz qýý sekildi túrleri jaqsy damydy. Sondyqtan da qoıylǵan maqsat basqa oblystyń ókilderine О́skemenniń jetistikterin kórsetý jáne qala halqyna ultymyzdyń ǵajaıyp ónerin nasıhattaý, qyzyqtyrý bolatyn. Taıaýda qyrkúıektiń 20-nan 26- na deıingi aralyqta О́skemen qalasynda III festıal óz máresine jetti. Bul respýblıkalyq jarysqa 14 oblys pen 2 qalamyzdyń 12 oblysy men bir qalasynan tolyq komanda kelip, bir apta boıy óz oblystarynyń namysyn qorǵady. Jarys reglamentin «Nur Otan» HDP, QR USTQ, Týrızm jáne sport, Aýyl sha­rýa­shylyǵy mınıstrlikteri, Qazaqstan halqy assambleıasy kelise otyryp birge ja­sady. Festıvaldiń aldyna qoıǵan maqsa­ty:  Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Jańa onjyldyq jańa ekonomıkalyq órleý-Qazaq­stannyń jańa múmkindikteri» Qazaqstan halqyna Joldaýyn júzege asyrý; Elimizde ulttyq sportymyzdy damytý, salamatty ómir sal­tyn nasıhattaý; ulttyq sportqa degen qy­zyǵýshylyqty arttyryp, jastardy otan­súı­gishtikke, patrıotızmge tárbıleý, ha­lyq­tar arasyndaǵy dostyq pen tatýlyqty nyǵaıtý jáne aýyl, aýdan, oblystardaǵy eń myqty sportshylardy anyqtaý, Táýelsizdik jylyn búkilhalyqtyq sport merekesi etip ótkizý. Festıvalde ulttyq sport túrlerinen: ejelden elge tanys-alaman báıge, toq báıge, qunan, taı, jorǵa jarystary jáne kókpar, qyz qýý, teńge ilý, aýdaryspaq, qazaq qúresi, toǵyzqumalaq jáne myń­­daǵan jyldyq tarıhy bar biraq ótken ǵasyrda umyt bolyp egemen­di­gimizdiń arqasynda qaı­ta jandanǵan sporty­myz: saıatkerlik, jekpe-jek, asyq atýdan ja­rys­tar ótip, al han doı­bysy, alypsoq, alash alyspaǵy, judyryq­­­­tasý, erjigit oıynynan kórsetilimder qoıylyp kórermen qaýym tama­sha­lady. Sonymen qa­tar, festıvaldiń baǵ­dar­lamasyna «Keremet sáıgúlik» sulý attar baı­­qaýy, «Sándi kıiz úı­ler» baıqaýy da engizilip, kórermen qaýym ne­bir kózdiń jaýyn alar sulý sáıgúlikterdi, qa­zaq­tyń ǵajaıyp kıiz úılerin, qazaqtyń ulttyq kıimderin, asyn, jádigerlerin kórdi. Osy jolǵy festıvalge burynǵy jyl­dary respýblıkalyq jarystarǵa qatyspaı shet qalyp júrgen oblystar da keldi. Táýelsizdik alǵan 20 jyl ishinde ulttyq sporttyń keıbir túrleri respýblıka sheńbe­rinen shyǵyp, halyqaralyq qaýymdas­tyq­taryn quryp, álem elderine tarap barady. Osyndaı sporttarymyz: qazaq kúresi, to­ǵyz­qumalaq, jekpe-jek, kókpar. Táýelsizdigimizdiń arqasynda Qostanaı, Mańǵystaý oblysy men Almaty qalasynan basqa, elimizdiń barlyq oblystarynda ult­tyq sport mektepteri ashylyp, árbir oblys ortalyqtarynda, qalalar men aýdandarda, aýyldarda atshabarlar men kókpar alań­dary salynyp, ulttyq sporttyń materıal­dyq ba­zasy nyǵaıdy. Ulttyq sportpen aınaly­sýshylar jyldan-jylǵa kóbeıe tústi. Al­maty qalasyndaǵy Sport jáne týrızm aka­demııasynda ulttyq sport kafedra­sy, Pavlodar memlekettik ýnıversıtetinde ultty­q sport bólimi ashylyp, ulttyq sport­tyń mamandary daıarlanýda. Degenmen, ulttyq sportymyzdyń damý barysynda túıindi, sheshimin kútken máse­leler de joq emes. Ultymyzdyń maqal-mátelderi, oıynda­ry men sporty atpen baılanystyrylyp – «Adam jylqy minezdi», «Er qanaty – at», «Er­diń atyn at shyǵarady», «Jylqy – mal­dyń patshasy» «At pen qazaq – egiz uǵym» dep keledi. Bizdiń ultymyzdyń sportynyń deni attyń ústinde atqarylady. At – qa­zaq­tyń jany dese de bolady. Jarystarymyz Mań­ǵystaýdan bastap Taldyqorǵan, Kókshe­taý men О́skemende, keń-baıtaq dalamyzdyń ár shetinde ótetindikten jylqyny tasy­mal­­daý, baptap kútýdiń ózi de ońaı sharýa emes, degenmen ulttyq sportymyz ult­jan­dy, halqynyń sportyn súıetin patrıot azamat­tardyń arqasynda órkendep keledi. Sporttyń olımpıadalyq túrlerine erteden erekshe kóńil bólinip, qarjy da mol quıylyp, materıaldyq bazasy da nyǵaıdy, qalyptasqan zańdy erejeleri de bar, al keıingi jyldary ǵana qolǵa alynǵan ulttyq sport únemi qarjy tapshylyǵynan jarys­ta­ryn qıyndyqtarmen ótkizip kele jatyr. О́ıtkeni, ulttyq sporttyń nysandary at, túıe, búrkitterdi tasymaldaý, ony jemdeý, shóbi, saýlyǵyn qadaǵalaý, qorajaı taǵy bas­qa kóptegen shyǵyndardy talap etedi, ola­r­dy tasymaldaý men ustaýǵa qajetti zań erejeleri de áli tolyqqandy jetilgen joq. Osy jaǵdaıdyń sheshilýiniń qıyndyǵynan keı jaǵdaıda sportshylar jarysqa kele almaı da qalady. Jer sharyndaǵy árbir eldiń óz ereksheligi, ózine tán mádenıeti, salt-dástúri, spor­ty bar. Biz eshbir elde joq erekshe áserli, maǵynaly sportymyzdy joǵaltpaı qaıta jańǵyrtyp túlete berýimiz kerek. Ekinshiden, bizdiń ónerimiz ben sportymyzdy basqa elder enshilep ketpesine kim kepildik bere alady, endeshe ózimizdiń ata-babamyzdan mıras bolyp qalǵan ultymyzdyń sport­ta­ryn túgendep, jańǵyrtyp ómirge ákelýimiz, jáne onyń ıesi óz ultymyz ekendigin zań­dastyryp alýymyz, barymyzdy joǵaltpaı birtindep damyta berýimiz qajet. Jasyra­tyny joq, bizde qalyptasqan jaǵdaı, ob­lystardaǵy kez kelgen sharýa oblystyń birinshi basshysynyń túsinigine, kózqarasyna kelip tireledi. 2004-2005 jyldary alǵashqy Ulttyq at sporty federasııalary qurylǵan jyldary árbir oblystarda olardyń fı­lıal­dary qurylyp, oblys ákimderi sol fe­derasııalardyń qurmetti prezıdentteri bo­lyp saılanyp, olar alǵashqy qarqynmen ulttyq sporttyń nysandary: atshabarlar men kókpar alańdaryn salyp, at sporty mektepterin ashyp bergen edi. О́kinishke oraı, sol nysandar qazir keı jerde birtindep kózden ǵaıyp bolyp bara jatyr. О́ske­men qalasyndaǵy jer bederi men turǵan orny halyqqa óte qolaıly, burynǵy jyl­dary myńdaǵan kórermenderdi jınaıtyn atshabar aramshóp ósip bos tur da, osy joly О́skemende ótken III festıval qaladan alys­taǵy atshabarda ótip oǵan kórermend­er­diń kóbi bara almady. Almaty qalasynda da osyndaı atshabar paıdalanylmaı tur, al Qaraǵandy, Aqtaý qalasynda jóni túzý atshabar da joq. Jalpy bizdiń ulttyq sporty­myzdyń damıtyn ortasy óz elimiz, ony damytatyn óz ultymyzdyń ultjandy jana­shyr­lary. Joǵaltqanymyzdy izdep taý­yp qalpyna keltirý, barymyzdy saqtap el ıgiligine jaratý árbir el tizginin ustap júrgen azamattardyń boryshy bolýǵa tıis. Ulttyq sport eliniń mereıin kóteretin, eldi basqa halyqtarǵa tanystyratyn óner, sportyna qarap eldiń mádenıetiniń deńgeıi­ne de baǵa beredi. Ulttyq sport qaýym­das­tyǵy bıyl osy jaǵdaılardyń barlyǵyn eskere oty­ryp, elimizdiń Parlament Máji­lisiniń de­pýtattaryna arnaıy usynys jasap, «Ulttyq sport týraly zań» qabyldaý tý­raly jáne «Ulttyq sportty damytýdyń 2012-2020 jyl­darǵa arnalǵan baǵdarlama­sy» týraly qujattar tapsyrdy. Endi de­pýtat­tary­myz­dyń tarapynan belsendi qoldaý kútýdemiz. Al, kóktemde bastalyp, aqtyq jarysy О́skemende ótken festıvaldiń jarys qory­tyn­dysyn shyǵarǵanda Almaty oblysy birinshi, Shyǵys Qazaqstan oblysy ekinshi, Astana qalasy úshinshi oryndy ıelendi. Qalǵan oblystar jarys qorytyndysy boıynsha or­yn­dardy tómendegishe bólisti: Jambyl ob­lysy tórtinshi, Aqmola oblysy besinshi, Mań­ǵystaý oblysy altynshy, Soltústik Qa­zaqstan oblysy jetinshi, Ońtústik Qazaq­stan segizinshi, Qaraǵandy toǵyzynshy, Pavlodar onynshy, Qostanaı oblysy onbirinshi, Aqtóbe oblysy onekinshi, Atyraý obly­sy onúshinshi, Qyzylorda ontórtinshi, Ba­tys Qa­zaqstan onbesinshi, Almaty qalasy sońǵy orynda boldy. Aıta ketetin jáıt, elimizde ótip jatqan ulttyq sport jarys­ta­ryna bas demeýshi bolyp kele jatqan ENRC kompa­nııa­sy men «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory. Olarǵa alǵysymyzdy bildiremiz. Elimiz jyldan-jylǵa qaryshtap damyp, ekonomıkada da, áleýmettik salada da, óner men sportta da aıtarlyqtaı tabystarǵa qol jetkizýde. Sonyń ishinde ulttyq sport ta qanat jaıyp, elimizdiń rýhyn kóterip maqta­ny­shyna aınalýda, onyń bolashaǵyna degen senim de úlken. Qaırat SATYBALDYULY, «Nur Otan» HDP hatshysy, QR Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵynyń prezıdenti.