Úkimet usynǵan túzetýler maquldandy

Al zań jobasyna qatysty negizgi úsh baıandamany Ulttyq eko­­nomıka mınıstri Tımýr Sú­leı­­menov pen Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov jáne Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev jasady. Úkimet músheleriniń málim­deýinshe, 2017 jylǵa arnal­ǵan respýblıkalyq bıýdjet kiris­teriniń naqtylanǵan boljamy (transfertter túsimderinsiz) 4 952,8 mlrd teńge somasynda aıqyndalǵan nemese 60,8 mlrd teńgege ulǵaıǵan. Onyń ishinde sa­lyq­tyq túsimder 23,2 mlrd teń­gege, salyqtyq emes túsimder 37,4 mlrd teńgege, negizgi kapıtal­dy satýdan túsken túsimder 206,3 mln teńgege artqan. Al en­di 2017 jylǵa arnalǵan res­pýb­­lı­kalyq bıýdjettiń shyǵys­tary naq­tylanǵan bıýdjetpen salys­tyr­ǵanda ony 15,1 mlrd teń­gege ul­ǵaı­ta otyryp, 11 191,5 mlrd teńge soma­synda qaıta bólý kózde­lip otyr eken. Sóıtip bıýdjet shy­ǵys­­tary úsh negizgi baǵyt boıynsha, ıaǵnı Memleket basshysynyń tap­syr­­malary men eldiń halyq­ara­lyq mindettemelerin iske asy­rýǵa; Ulttyq qordan nysanaly trans­fert esebinen júzege asyry­latyn is-sharalar sheńberinde shyǵys­tardy qaıta baǵyttaýǵa jáne basqa da jobalar men baǵdar­lamalar sheńberinde baǵyttalatyn boldy.

Ulttyq ekonomıka mınıstr­liginiń málimetinshe, 2017 jyl­ǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýd­jettiń shyǵystaryn ózgertýdi 31 bıýd­jettik baǵdarlamanyń ákim­sh­ileri júzege asyrǵan. Olar­dyń ishinde 14 bıýdjettik baǵ­dar­lamanyń ákimshileri shyǵystardy ulǵaıtpastan, 2017 jyldyń bıýdjet qarajatyn 65 mlrd teńge somasyna qaıta bólgen.

«Nátıjesinde, qosymsha qara­jat alatyn bıýdjettik baǵdar­lama­lardyń ákimshileri mynadaı negizde quryldy. Ishki ister mı­nıstrliginiń shyǵystary jalpy 26,1 mlrd teńgege ulǵaıtyldy. Bul qarajat ishki ister organdarynyń qyz­metkerleri men áskerı qyz­met­shileriniń laýazymdyq jalaqysyn arttyrýǵa, kelisimshart boıynsha áskerı qyzmetshilerge turǵyn úıdi jaldaý (jalǵa alý) úshin aqsha­laı ótemaqy tóleýge, kúr­deli shyǵystarǵa, qoǵamdyq tár­tip­ti qorǵaýǵa jáne qoǵamdyq qaýip­­siz­dikti qamtamasyz etýge, ishki ister organdarynyń je­del-izdestirý qyzmetin júze­ge asy­rýǵa, qylmystyq atqa­rý jú­ıe­s­i­­niń qyzmetin uıymdas­ty­rý­ǵa jum­salatyn bolady dep jos­par­lan­ǵan», dedi T.Súleımenov.

Mınıstrdiń aıtýynsha, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń shyǵystary da jalpy alǵanda, 18,5 mlrd teńgege ulǵaıtylǵan. Maqsat – qarjylandyrý tetigi arqyly mal sharýashylyǵyn damytý men mal sharýashylyǵy ónimin óndirý, qaıta óńdeý, ótkizý úshin jaǵdaılar jasaý. Sol sııaqty Energetıka mınıstrliginiń de shyǵystary energetıka, atom energııasy, munaı-gaz jáne munaı-hımııa ónerkásibi, qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy qyzmetti úılestirý jónindegi kórsetiletin qyzmetterge, oblystyq bıýdjet­terge, Astana men Almaty qala­larynyń bıýdjetterine gaz-tasy­maldaý júıesin damytý úshin nysanaly damý transfertteri­ne, qorshaǵan ortanyń sapasyn tu­raq­­tandyrý men jaqsartý maq­satynda jumsalatyn qarjy kólemi 13,8 mlrd teńgege ósken. Al In­vestısııalar jáne damý mınıstr­liginiń de shyǵystary 44,7 mlrd teńge somaǵa ulǵaıǵan. Maman­dardyń túsindirýinshe, bul qarajat sý kóligi men sý ınfraqurylymyn damytýǵa, kútip ustaýǵa, ınvestısııalar tartý úshin jaǵdaı jasaýǵa, Almaty oblysy men Qaraǵandy oblysynyń bıýdjetterine О́ńir­ler­di damytýdyń 2020 jylǵa deıin­gi baǵdarlamasy sheńberinde tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyq salasyndaǵy is-sharalar­dy iske asyrýǵa nysanaly damý transfertterine, óńdeýshi óner­kásip pen ınfraqurylym jobalaryn lızıngtik qarjylandyrýdy iske asyrý úshin «Qazaqstan damý banki» AQ jarǵylyq kapıtalyn arttyra otyryp, «Báıterek» ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ jarǵylyq kapıtalyn ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan.

Zań jobasyna engiziletin tolyqtyrýlar men túzetýlerge baılanysty baıandamasynda Qarjy mınıstri B.Sultanov atal­ǵan qujat osyjyldyń úshin­shi toqsanynyń qorytyndysy boıynsha elimizdiń túzetilgen Áleýmettik ekonomıkalyq damý boljamy negizinde ázirlengenin atap ótti. Ásirese Tehnıkalyq kómek kór­setý rásimderin toqtata turý týraly Qyrǵyz Respýblıkasynyń bas­ta­masyn eskere otyryp, jumys tobynda jáne Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń keńeıtilgen otyrysynda zań jobasyna tıisti túzetýler engizý týraly usynys qoldaý tapty.

Sondaı-aq jalpy otyrys aıasynda atalǵan máselege qatys­ty sóz alǵan Ulttyq bank tór­aǵasy jyl basynan beri bankter nesıe­leriniń kólemi 13,2 trln teń­gege deıin, ıaǵnı 4 paıyzǵa ulǵaıǵanyn atap ótti. 

«Ulttyq valıýtadaǵy nesıe­lerdiń deńgeıi 11 paıyzǵa nemese 9,5 trln teńgege deıin artty. Al nesıeler boıynsha ortasha alynǵan mólsherleme qyrkúıekte 14 pa­ıyzǵa deıin tómendedi de, qazan aıyn­da teńge nyǵaıdy. Valıýta nary­ǵyndaǵy bul jaǵdaı Ulttyq bank operasııalarynyń arqasynda turaqtandy. 31 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha aıyrbastaý baǵamy bir AQSh dollary úshin 334,71 teńge boldy. Sóıtip, teńgeniń bir aıdaǵy nyǵaıýy 1,9 paıyzdy qurady, jyl basynan  beri álsireý 0,4 paıyz deńgeıinde», dedi D.Aqyshev.

Depýtattar osy kúngi otyrysta «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» kodeks jobasy men «Salyq kodeksin qoldanysqa engizý týraly» zań jobasyn ekinshi oqylymda maquldady. Zań jobasyn qaraý barysynda depýtattar birqatar túzetýler engizdi. Olardyń negizgi bóligi Salyq kodeksiniń jobasyna, sondaı-aq jer qoınaýy men jer qoınaýyn paıdalaný týraly kodeks jobasyna qatysty boldy. Sondaı-aq otyrysta salyq salý máseleleri boıynsha da ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy ekinshi oqylymda maquldandy.
Osylaısha, eki kúnge sozylǵan Májilistiń jalpy otyrysynyń alǵashqy kúninde tórt másele talqylanyp, sheshim qabyldandy. Al búgin jalǵasyn tabatyn jıynda EAEO aıasyndaǵy Keden kodeksi týraly zań jobasy men kedendik kodeks týraly qujat jobasy jáne kedendik máseleler boıynsha zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar en­gizý týraly zań jobasy qaralady dep josparlanǵan.

Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»