Búginde respýblıkadaǵy jalpy bilim beretin mektepterdiń 44,7 paıyzynda, ıaǵnı 3200-den astam mektepte ınklıýzıvti bilim berý júıesi engizilgen. Elimiz boıynsha densaýlyǵynda ártúrli aqaýy bar 0-den 18 jasqa deıingi 144 myńnan astam bala bar eken.
Jaryq dúnıege týabitti aýrýlarmen keletin sábıler az emes. Biraq qandaı bala bolmasyn baqytty bolýǵa quqy bar. Álemniń damyǵan memleketterinde aýtızm, sal aýrýlaryna, Daýn sındromyna shaldyqqan balalardy ortaǵa beıimdep, olardy saý balalarmen qatar oqytý ádisi burynnan qalyptasqan. Zertteýler nátıjesinde saý zamandastarymen oqyp, olarmen ózderin teń sezingen múgedek balalar ortaǵa tez beıimdeletini baıqalǵan. Ári oqytýdyń mundaı tásili kembaǵal balalardyń psıhologııasyna oń áser etip, densaýlyǵynyń ońalýyna septigin tıgizetin kórinedi.
Álbette, múgedek balalardyń densaýlyǵy ártúrli. Keıbireýi qulaǵy estimese de, kózi kórmese de aqyl-esi durys bolýy múmkin. Mysaly, sal aýrýyna shaldyqqan jetkinshekter júrip-tura almasa da, olardyń aqyl-esi túzý, júregi jumsaq bolyp keledi. Al aýtızmi bar balalar belgili bir salaǵa erekshe talantty. Mine, osyndaı jandardy zerdesine, qarym-qabiletine qaraı ortaǵa beıimdeý jeńilirek. Al qazirgi tańda Amerıkada Daýn sındromy bar balalardy da saý balalarmen biriktire oqytý ádisi keńinen qolǵa alynypty. Bul týraly amerıkalyq mamandar «Daýn sındromy bar balalarǵa ınklıýzıvti bilim berý» taqyrybynda Astanada ótken dóńgelek ústel jıynynda qazaqstandyq áriptesterine aıtyp berdi. AQSh-tyń Mınnesota shtatynyń mektep jáne mektepke deıingi ınklıýzıvti sporttyq baǵdarlamasynyń mamany Djenıfer Hansen Amerıkada bala týǵannan bastap, ony ortaǵa beıimdeý jumystary qarqyndy júrgiziletinin jetkizdi. «Saýyǵý sanadan bastalatyny belgili. Bala eshqashan ózin eshkimnen kem-qor sanamaýy kerek. Aınalasyndaǵy qoǵam densaýlyǵy dimkás balalarǵa múgedek dep qaramaı, deni saý baladaı qamqorlyq jasaýy qajet.
Kishkentaıynan qamqorlyq pen meıirimdilikke bólenip ósken bala optımıst bolyp qalyptasady. Bul onyń densaýlyǵyna oń áser etip, ıntellektýaldyq turǵydan damýyna septigin tıgizedi», deıdi amerıkalyq oqytýshy. Al AQSh-tyń orta bilim beretin mektebindegi arnaıy bilim muǵalimi Stefanı Geınor bir apta boıy Qazaqstandaǵy ınklıýzıvti bilim beretin mektepterdiń jaǵdaıymen tanysyp, ata-analarmen tildeskenin aıtty. Onyń pikirinshe, Qazaqstanda ınklıýzıvti bilim berýdi damytatyn normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń bári jasalǵan. Arnaıy kabınetterdiń jabdyqtalýy da kóńildi kónshitedi. Endi tek osy salany tereńirek damytýǵa kóńil bólý qajet. «Inklıýzıvti bilim berýdiń de túrli ádisteri bar. Sonyń ishinde arnaıy mektepterde oqıtyn balalardy sabaqtan keıin saý balalarmen birge, sporttyq oıyndardy oınatyp, qatar damýyna jaǵdaı jasaý kerek», deıdi ol.
Iá, elimizdegi ınklıýzıvti bilim berý júıesi eshkimnen de kem emes. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń ınklıýzıvti jáne arnaıy bilim berý basqarmasynyń basshysy Áıgerim Kúderınovanyń aıtýynsha, shet memleketterde ınklıýzıvti bilim berý júıesimen múgedek balalar neǵurlym kóbirek qamtylsa da, onda sapa tıisti deńgeıde emes. Al Qazaqstanda kembaǵal balalarǵa bilim berý sapasy jaman emes. Degenmen de, basqa elderdiń tájirıbesi de keńinen zerttelýde. «Biz kez kelgen tájirıbeni ábden suryptaýdan ótkizip, elimizdiń jaǵdaıyna, mentalıtetine qaraı beıimdegennen keıin ǵana engizemiz. Múgedek balalardyń aqyl-oı deńgeıine, densaýlyǵyna qaraı báribir jeke beıimdelgen baǵdarlama bolýy kerek», deıdi Á.Kúderınova.
Degenmen de, Amerıkada, Eýropa elderinde múgedek jandardy ortaǵa beıimdeý anaǵurlym jeńil kórinedi. Sebebi olar aqyl-esinde nemese densaýlyǵynda kemistigi bar balalarǵa qalypty qubylys retinde qaraıdy. Olarmen qatar oqysa da qoǵam tarapynan eshqandaı narazylyqtar týyndamaıdy. Al bizde múgedekterdi saý balalarmen qatar oqytýǵa úrke qaraıtyndar barshylyq. Sondyqtan kembaǵal balalardy ortaǵa beıimdep, olar ózderin jalǵyzilikti sezinbes úshin aldymen qoǵamnyń kózqarasyn túzetý kerek, deıdi mamandar.
Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
