Taǵdyrly aqyn

Al zırattar ishinen salynǵan jol boıynda eńseli, kóksur tústi qulpytas qasqaıady. Bul qulpytas taǵdyrmen taıtalasyp, ómirmen arpalysyp ótken jannyń muńy, júrek syry...Tolqyndanyp aqqan Talastyń tamshysynan jaralyp, topyraǵynan nár alyp, óleń áleminde óziniń órnegin qalyptastyrǵan aqyn Serik Tomanov edi. Eshqandaı baqaıesepsiz-aq ǵumyr keship, aqyn degen ardaqty atqa ıe bol­ǵan onyń artynda jalyndaǵan jyr­lary men sezimdi syrlary qaldy.

Bireýge só­zim unasyn, endi bireýge ózim unaıyn de­gen pendelikten aýlaq, tek óleńmen ǵa­na ómir súrgen aqıyqtyń armany da, ańsary da ǵazaldarynda tunyp tur. Sol úshin seri Serik tar aıada toqyrap qalmaı, aqıqattyń aldynda qasqaıyp turdy. Álemdegi áýlıe tektes uly aqyndar adamzatqa keletin rýhanı apatty, ózge de aqıqattardy aldyn ala eskertip otyrǵan bolsa, Serik aqyn ómir men ólimniń arpalysyn, ajal aldyndaǵy adamnyń dármensizdigin jyrǵa qosty. Rasynda adamnyń dúnıege kelýi qandaı aqıqat bolsa, dúnıemen qoshtasýy da sol sııaqty aqıqat. О́ziniń aza jyryn jazyp, taǵdyryn jubatyp, ózegin óleńmen emdegen aqynnyń bul haqyndaǵy tanym-túsinigi eshkimge uqsamaıdy.

Sharýa edim tirliktiń kóshine ergen,

Taýsap tattym jerdegi nesibemnen.

Kóp jyl boldy máńgilik uıqydamyn,

Topyraǵym buıyrdy osy jerden.

Bul aqynnyń ózine jazǵan epıtafııasy.

Serik Tomanov jalǵyz bolǵan joq. Aınalasynda aqynyn ardaqtaıtyn qaýymy, janynda jary men balalary boldy. Biraq aqyndy barlyǵynan bólip alyp kete beretin qudiretti bir kúsh, erke mýza – óleń eken. Jalǵannan da, armannan da opa tappaı júrgen aqyn óleńniń qushaǵynda terbeldi. О́leńmen dos boldy. О́leńdi satyp ketken joq. Arman demekshi, dúnıeden kósheriniń aldynda Serik aqyn aýylyna baryp, ózin týǵan topyraqtyń tylsymyna terbelip, biraz ýaqyt shyǵarmashylyqpen turaqty túrde aınalyspaqshy bolǵan eken.

Erdiń jasy elýge kelip, qara óleńmen halqyna qaıta qaýyshpaqshy bolǵan shaǵynda... dúnıe qankóbelek aınalyp, aqyndy alys saparǵa attandyrdy. «Serik bárinen de óleńdi bıik qoı­dy. Talaı ret qýanǵan, qamyqqan sát­terine kýá boldym. Azamattyǵy da aqyn­dyǵymen teń turdy. Aqyndar minez degen sózdi kóp aıtady ǵoı. Men minez de­gen qudiretti nárseni Seriktiń boıynan kór­dim. Armany da kóp edi», deıdi aqyn­nyń jary Bıbigúl Orazbaeva.

Alaıda arman shirkin jalynan ustat­qanmen, aqynnyń qolynan máńgilikke sýsyp shyǵyp kete berdi. Qyryq jeti ja­syn­da qara jerdi teńseltip, qara aspandy kúńirentip, tabıǵattyń kúreń jasyn kól­detip, qarashanyń qara sýyǵynda qazaq óleńin qara kıip qamyqtyryp ketti.

О́lip qaıta tirildim,

О́lekselik eken meniń burynǵym.

Qaıran óleń, opa tappaı ómirden,

Qushaǵyńa jetip seniń jyǵyldym.

Aqyn fánıden baqıǵa emes, ómirden óleńge kóshti. Erke Talastyń tolqynynan qanyp iship, Taraz topyraǵynda shaıyr gúli bolyp qaıta jaıqaldy. О́leńi ózinen buryn ólip ketetin qasiretti shaqty ol kórgen joq. Biraq mundaı qasiret Tomanovtyń mańdaıyna buıyrmaǵan bolatyn.

Aqynnyń janynda kóp júrgen aqyn inileriniń biri Maraltaı Raıymbekuly kezdesken saıyn Serik Tomanov týraly áńgime tıegin aǵytyp sala beredi. «Ony ádebı orta tanyǵan hám moıyndaǵan da bolatyn. Ol báribir kartaǵa túspegen eldi mekendeı eleýsizdeý kún keshti. Onyń janyna úńilýge tirlik mursat bermedi desek – ótirik. Enjarlyǵymyz tu­saý boldy. Bálkı, onyń peshenesine jazylǵandy ózgertý bizdiń peshenemizge jazylmaǵan da shyǵar!» deıdi. Aqyn aqyn týraly aıaýly sóz aıtady. Jaqsy sóz sóıleıdi.

Tirshilikte kisiniń kemshiligin tergen sóz adamzattyń artynan áli qalmaı keledi. Adamdardy bir-birine qarsy qoıa­tyn da osyndaı pendeshilik kúbir-sybyr. Bir nárse bolsa kemshiligin kóre qalatyn kózderdiń, aıtyla salatyn sózderdiń barlyǵyna jaýap aqynnyń óleńinde tur. Aqyn óleńnen eshteńeni jasyrmaıdy. Aqynnyń jyrlarynda taǵdyrdyń taıtalasy, aq pen qaranyń aıqasy, jaqsy men jamannyń bolmys-bitimi bolmasa, onyń nesi óleń. Biraq árbir óleńniń taǵdyry – aqynnyń aryna amanat. Amanatyna adal aqyndardyń taǵy biri Serik Tomanov.

Biz taǵdyr jaıly sóz qozǵap otyryp, ómirdiń kúreń, kóleńkeli jaqtaryn ǵana aıtýmen shektelemiz. Biraq taǵdyr degen mundaı nárselerden ǵana turmaıdy eken. Eń uly taǵdyr kim bolyp ómirge kelip, kim bolyp ómirden ketý degen saýal ǵoı. Bul saýalǵa tirshilikte árkim­niń atqarǵan sharýasy, jetken bıigi, bar­ǵan jeri jaýap beredi. Seri Seriktiń óleń­derinde dalanyń darqan minezi, ómir­diń ártúrli qubylystarynan bastap, ǵa­lamnyń tutas tylsymdaryna deıin k­órinis tapqan.

Tomanovqa qazir eshteńe keregi joq. Biraq onyń jyrlary oqyrmanǵa kerek. Ataq qýyp alqynbaǵan, dańq qýyp daýryqpaǵan aqyn tirliginde Qazaqstan Jazýshylar odaǵyna múshe de bolǵan joq. О́zi dúnıeden ótken bir jyldan soń, ıaǵnı 2004 jyly Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń uıymdastyrýymen respýb­lı­kalyq deńgeıdegi aqyndar músháırasy ót­ken bolatyn. Al 2006 jyly elý jyl­dy­ǵyna, ótken jyly alpys jyldyǵyna oraı oblystyq aqyndar músháırasy uıym­dastyryldy.

Odan keıin shaǵyn aý­dıtorııalarda eske alý keshteri ótti. Boldy. Áńgime at shaptyryp, toı qylýda emes, biraq aqynnyń áli de eleýsiz qalyp ke­le jatqandyǵynda. Shyny kerek, Ja­zý­shylar odaǵyna múshe bolmaǵan soń aqynnyń mereıtoıy da eskerile ber­meıdi. Kitaptary da kóp shyqqan joq. Aqyn dúnıeden ótken soń Atymtaı azamat­tar qoldaý kórsetip shyǵaryp bergen kitaptary ǵana oqyrmanǵa jubanysh. Biraq aqynnyń ózi bolmasa da sózi árdaıym aıtylýy kerek. Al mereı jastyń atalyp ótýi oǵan sebep qana...

Al ómir áli qaz-qalpynda. О́zgergen eshteńe joq sııaqty...

Hamıt ESAMAN,

«Egemen Qazaqstan»

Jambyl oblysy