Jarystyń sońǵy kúni oıynǵa sál keshigip kelsem, ınstıtýtta oqyp júrgen kezden bir quramada oınap, «qandy kóılek» joldas bolyp ketken áriptesim, ardager shahmatshy Gennadıı Pak dosym basyn shaıqap: «Kórip júrsiń ǵoı, qalaı oınaıdy, á!», dep astanalyq jas shahmatshy Qalıbek Nógerbek oınaǵan taqtanyń qasynan shyqpaı qoıdy.
Qalıbektiń esimine men jaqsy qanyqpyn. О́tken jazda elordada ótken «Astana Open-2017» halyqaralyq shahmat festıvaline qatysqanymyzda, onyń talaı jas oıynshylardyń arasynan eresekterge tán oıyn órnegin kórsetkendiginiń kýási bolǵanbyz. «Osy baladan túbi birdeme shyǵady!», degen bolatynmyn serikterime.
Bul erler arasyndaǵy birinshiliktiń 7-týry bolatyn. Qalıbek bes ret jeńip, bir ret teń túsken eken. Sóıtip 5,5 upaımen jeke dara kósh bastap keledi. Aldynda biz «rapıd» (15 mınýt jáne ár júriske 10 sekýnd qosylady) dep ataıtyn básekede júldeden tys qalǵan. Esesin blıste qaıtarýǵa bekingeni kórinip tur. Blıste (5 mınýt jáne ár júristen keıin 10 sekýnd qosylady) jaǵdaı basqasha. Munda shapshańdyqpen qatar alǵyrlyq kerek, ıaǵnı taqtada qalyptasqan jaǵdaıdy tez baǵalaı bilip, bes-alty júristi aldyn ala oılastyryp qoıǵan jón.
Osy týrda ol týrnırde bar qyrynan jarqyraı kóringen taǵy bir jas talant – pavlodarlyq Denıs Mahnevpen kezdesti. Aqpen oınady. Biraq birinshi júristiń artyqshylyǵyn paıdalanam dep órekpigen joq. Denıs ońaı shaǵylatyn jańǵaq emes: rapıdte 1-oryn, komandalyq saıysta óz taqtasynda 2-oryn alǵan. Birte-birte fıgýralar aıyrbastalyp, ekeýi ár tústi bir-bir pilmen qalǵan. Bul teń oıynnyń belgisi. Kelesi oıynda jerlesi, qaraǵandylyq stýdent Erkin Qozǵanbaevpen taban tiresti. Onyń ózinen tájirıbesi mol. Soǵan qaramastan, qaramen oınaı otyryp, seıtnot (ýaqyt tapshylyǵy) taqalǵan sátte jarq etip shabýylǵa shyqty da qarsylasynan aılasyn asyryp ketti.
Endi aqyrǵy týrda teń tússe de bolady. Biraq komıýterlik jerebe qostanaılyq shahmatshy, birneshe dúrkin respýblıka chempıony, grossmeıster Petr Kostenkoǵa taǵy da aq tústi buıyrtypty. Fıgýralar azaıǵan tusta bir-bir ladıadan qaldy, biraq tájirıbeli qarsylasy eki peshka utyp shyqty. Qalıbek jastar onsha mán bere bermeıtin ladıalyq endshpıldi táp-táýir meńgergen eken. Korolin alǵa shyǵaryp, mat qaterin tóndirdi de bir peshkany qaıtardy, birazdan keıin ekinshisi de qolǵa tústi.
Sóıtip tarazy basyn teńestirip ketti. Jeńiske para-par teń oıyn. Endi ony eshkim qýyp jete almaıtyn edi. Denıs bolsa bul joly úshinshi oryn alyp, medaldardan tolyq jıyntyq jasady. Ekinshi orynǵa taǵy bir pavlodarlyq Jandos Aǵmanov kóterildi. Shapshań shahmattan júldege ıe bolǵandar aqtóbelikter Arystanbek Orazaev pen Ilıa Moıseenko.
Áıelder arasynda da jastardyń mereıi ústem boldy. Shapshań shahmattan kókshetaýlyq Dılıara Ishmýhambetova, blısten aqtóbelik Gýlııa Demeýova jeńiske jetti. Júldege ıe bolǵandar, tıisinshe shapshań shahmattan Ksenııa Balabaeva (Almaty) men Elena Ankýdınova (Pavlodar) jáne blısten Ásel Lesbekova (Astana) men Tatıana Verko (Qostanaı). Al komandalyq jarysta aqtóbelikter ozyp shyqty, kelesi júldeli oryndar pavlodarlyqtar men astanalyqtardyń úlesine tıdi.
Bul joly, osy jarysty alǵash uıymdastyrýshy qaraǵandylyqtar barlyq sanattarda júldelerden qur alaqan qaldy. Elimizdiń kórnekti memleket qaıratkeri, aqyn Sáken Seıfýllındi eske alýǵa arnalǵan týrnır Qaraǵandyda 2005 jyly bastalǵan edi, eki jyldan keıin komandalyq mártebe aldy, al endi eki jyldan keıin resmı túrde shapshań shahmattan elimizdiń chemponaty atandy. Júldegerlerge aqshalaı syılyqtar, kýboktar men gramotalar tabys etildi.
Kóńilge kirbeń túsiretin sátter de boldy. Joǵaryda ataǵanymyzdaı, bul týrnır qazaqtyń birtýar azamaty S.Seıfýllınniń memorıaly bolýǵa tıis edi. Biraq Qazaqsan Shahmat federasııasy ótkizgen jarystyń resmı afıshasynan jazýshy atyn kóre almadyq, onyń esimi týrnırdiń ashylý jáne jabylý rásimderinde atalmady da.
Taǵy bir atap óterlik jaıt, týrnır jankúıersiz, jym-jyrt kúıde ótti. Úsh-tórt telejýrnalıst, shahmat janashyry Gena dosymnan, taǵy bir-eki ata-anadan basqa eshkimdi kóre almadyq. Jarnama bolǵan joq. Múmkin osy kezde qalada ardagerler arasynda ótken jarys ta áser etken shyǵar. Aldaǵy ýaqytta sport túrlerin damytamyz dep júrgen qala, oblys atqaminerleri týrnır kestelerin úılestirip, jarysty kórnekti túrde ótkizsin degen tilek bildiremiz. Shahmat – fýtbol emes. Biraq onyń da óz jankúıerleri, áýesqoılary bar.
Shahmat – mıllıondardyń, buqaranyń oıyny. Qaraǵandydan muny baıqaı almadyq.
Aman JANǴOJIN,
ardager jýrnalıst, shahmattan sport sheberligine kandıdat
QARAǴANDY
