– Bizdiń el 1929-1940 jyldary latyn álipbıin qoldanyp, bastan ótkerdi. Demek, biz latynǵa qaıta oralamyz. Latyn álipbıi arqyly biz túrki halyqtaryna tildik turǵydan jaqyndap, rýhanı jaǵymyzdan kemeldene túsýge jol ashamyz. Árıne, elimiz úshin táýelsizdik, týǵan jer, ulttyq qundylyq qasıetti uǵymdar. Mine, bul turǵyda Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda memlekettik, ulttyq máselelerdiń sheshimi aıtyldy. Endeshe barlyǵymyz jumyla kirisýimiz kerek, – dedi óńir basshysy.
«Qoǵamdyq kelisim» ǵımaratynda ótken oblys ákiminiń orynbasary Ulasbek Sádibekov júrgizgen jıynda alǵashqy bolyp sóz alǵan Ámirjan Qosanov M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetindegi bir mysaldy eske saldy. Munaı salasyna mamandanyp jatqan stýdent «latyn álipbıiniń munaıǵa qandaı qatysy bolýy múmkin. Paıdasy qandaı?» dep suraıdy.
– Sen kırıllısada qalý arqyly «Gazprom», «Lýkoıl» sekildi birer memleketterge ǵana belgili munaı kompanııalarynyń jetistigin bilesiń. Al, eger latyn álipbıin janyńa jaqyn tartsań álemge áıgili «Shevron», «Amoko» sııaqty munaı kompanııalarynyń baı tarıhy, tájirıbesimen tanysasyń. Solar týraly jazylǵan ǵylymı eńbekter seniń ıgiligińde bolady», dep jaýap bergenin aıtty.
– Men bılikke kelispeıtin tustarymdy ashyq aıtyp júrgen azamatpyn, áli de oıymdy ashyq aıtamyn. Biraq latyn álipbıi – úlken ıdeologııa, rýhanı qundylyqtyń máıegi. Biz úshin eń ózekti másele – memleketimizdiń táýelsizdigi, jer tutastyǵy, Qazaqstannyń bolashaǵy baıandy bolýy. Osyndaı jaǵdaıda men óz júrek ámirimmen latyn álipbıine ótýimizdi qoldaımyn, osy jolda qolymnan kelgen barlyq kómegimdi aıamaımyn.
Kez kelgen reforma qıyndyqpen keledi. Jáne ol qıyndyq tek qana qaltaǵa ǵana emes, aqshamen ǵana emes, sanaǵa baılanysty. Máselen, qytaılar, japondar, koreıler ıeroglıftermen jazyp jatyr. Biraq olardyń «Samsýng», «Sonı» sekildi iri kompanııalary áldeqashan latynǵa ótip ketken. Sondyqtan bul qazaqtyń aldyndaǵy tarıhı tańdaý.
Ámirjan Qosanov latyn álipbıine qatysty lıngvıstıkalyq astary, órkenıettilik máselesi jaıly oılaryn naqty mysaldarmen taratty.
Aqparattyq toptyń jetekshisi Erlan Saırov memleketimizdiń nege latyn álipbıin tańdaǵanyna shaǵyn taldaý jasady. Álem kúrdelenip barady. Osyndaı jaǵdaıda Qazaqstan kóshten qalyp ketse qatty utylady. Ǵylym-bilimniń tez damyp jatqany sonshalyq, keleshekte atom men munaıdyń ornyn almastyratyn jańalyqtar engiziledi.
Bir kompıýter otyz myń adamnyń jumysyn bir ózi atqaratyn ýaqyttyń tezinde turmyz. Álemge áıgili «Adıdas» fırmasy kúnine vagon-vagon aıaq kıim, sporttyq forma tikse de shaldyqpaıtyn robot jumysshylarǵa ótip jatyr. Osyndaı jaǵdaıda bizdiń Otanymyzdyń ǵylym ıgilikterinen tys qalýyna jol berýge bolmaıdy. Latyn álipbıi bizdiń eldi sol bıikke kóterý úshin kerek.
Latyn álipbıiniń tehnıkasyn engizý jóninde úlken pikirtalas bolyp jatyr jáne ol óte durys. Dıgraftar men apostroftar arasynda áńgime kóp. Sondaı qarama-qaıshylyqtar toǵysqan jerde ǵana biz damýǵa bet alamyz.
Jýyrda qol qoıylǵan Elbasy Jarlyǵy latyn alfavıtine kóshýdiń durystyǵyn zańdastyrý maqsatynda týyndady. Biraq bul sońǵy usynylǵan útirli belgimen kórsetilgen áripterdi túbegeıli engizý degen sóz emes. Alfavıt halyq suranysyn qamtamasyz etýge qyzmet etýi tıis. Sonymen qatar bizdiń búgingi qabyldaǵan sheshimimizge keıingi urpaq renjimeýi kerek, dedi B.Saırov.
Aqparattyq top múshesi Talǵat Qalıev ta jaqsy oılar jetkizdi. Qazaqstan halqynyń ortasha jasy 32-de. Onyń ishinde qazaqtar 26 jasty quraıdy. Iаǵnı, Qazaqstan halqynyń 8 mıllıony eńbekke jaramdy. Kópshiligi jastar bolǵandyqtan aǵylshyn tiline tańdaý jasalynyp jatyr. Ǵalamtor 80 paıyz latyn álipbıimen jumys jasaıdy. Latyn grafıkasyna negizdelgen ǵylym 70 paıyzǵa jetse, kırıllısanyń úlesi 2-3 paıyzdan aspaıdy. Mine, latyn álipbıin tańdaýdyń elge paıdaly jaǵy osy.
Jıynda jýrnalıst-bloger Rýslan Jeldibaev ta óz paıymdaýlarymen bólisti.
Kezdesý barysynda komıssııa múshelerine jýrnalıster tarapynan suraqtar kóp qoıyldy. Ornyqty jaýap alyndy. Sońynan top músheleri jýrnalıstermen jáne blogerlermen dóńgelek ústel basynda toqaılasyp, keleli máseleniń mánisin tarqatty.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysy
