Bıylǵy emhanaǵa tirkelý naýqanynda aıtarlyqtaı erekshelik joq deýge bolady. Basty jańalyǵy – sheteldikterdiń tirkelýine múmkindik berilip otyr. Qazaqstanda turaqty jáne ýaqytsha turyp jatqan shetel azamattary men azamattyǵy joq tulǵalar tirkeý naýqany kezinde kedergisiz tirkelip, 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap, kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek paketi sheńberinde medısınalyq kómek alýǵa quqyly. Sondyqtan emhanalar da olardy tirkeýge alýǵa mindetti.
Elimizde qurylǵan «Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» áý bastan-aq jekemenshik klınıkalardy kóptep tartýdy kózdegen bolatyn. Ondaǵy maqsat – otandyq medısına salasyna naryq talaptaryn engize otyryp, dárigerler men emhanalar arasynda básekelestikti týǵyzý. Jańa reformanyń zańdylyqtary boıynsha, qaı klınıka adamdy kóbirek tartady, qaısysy joǵary sapaly qyzmet kórsetedi – sol uıymdarǵa qarajat kóbirek bólinedi. Búginde jekemenshik klınıkalardyń kóbi qarjy qoryn kóbeıtý maqsatynda qormen kelisimsharttar jasasýǵa múddelilik tanytyp otyr. О́tken aıda medısınalyq saqtandyrý qory kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek paketi sheńberinde qyzmet kórsetýden úmitker densaýlyq saqtaý nysandarynyń derekqoryn jasap shyqty. Derekqorǵa engen emdeý mekemeleriniń sany búginde 1,5 myńnan asqan. Sonyń 45 paıyzy – jekemenshik klınıkalar úlesinde.
Jalpy elimizde emhanany erkin tańdaý quqyǵy burynnan bar. Qazirgi tańda respýblıkadaǵy alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin uıymdardyń sany – 479 bolsa, sonyń ishinde 268-i qalalyq deńgeıde, 211-i aýyldyq emhanalar. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Medısınalyq qyzmetterge aqy tóleý komıtetiniń 2017 jylǵy qańtardaǵy málimeti boıynsha, búginde emhanalarǵa 17 mln 635 myńnan astam adam tirkelgen eken. Onyń ishinde 8 mıllıonnan astamy er-azamattar bolsa, 9 mıllıonnan astamy – áıel. Emhanaǵa tirkelgen 18 jasqa deıingi balalardyń sany 6 mıllıonǵa jýyqtaıdy. Árıne, qazir emhanaǵa tirkelý naýqany júrip jatqandyqtan bul sandar ózgerýi ábden múmkin.
Emhanaǵa tirkelý – memleket usynyp otyrǵan tegin medısınalyq kómekpen qamtamasyz etilýdiń kepili. Sondyqtan kez kelgen adam emhanany tańdaý múmkindigin tıimdi paıdalanǵany jón. Eger sizge ózińiz qaralyp júrgen emhanańyz kóńilden shyǵatyn bolsa, onda sol emdeý mekemesinde qala berýge bolady. Álbette, azamattar alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek alý úshin aldymen turǵylyqty mekenjaıy boıynsha qaralatyn emhanaǵa keledi.
Bul azamattardyń ózderine tıimdi jáne úıge keletin ýchaskelik dárigerge yńǵaıly, deıdi Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti. Iаǵnı tańdaǵan emhanańyz úıge, oqý ornyna nemese jumysqa jaqyn ornalasqan bolsa, onda úıge dáriger shaqyrý sekildi qyzmetterdi paıdalanýǵa bolady. Al eger kimde-kim úıinen qashyq ornalasqan emhanany tańdaıtyn bolsa, onda mundaı múmkindik bolmaıdy.
Emhanaǵa tirkelý úshin qalaǵan emdeý mekemeńizge jeke kýálikpen kelip, bas dárigerdiń atyna ótinish jazý jetkilikti nemese telefon arqyly da tirkelýge bolady.
Sondaı-aq qazirgi ýaqytta medısınalyq saqtandyrý júıesi sheńberinde emhanaǵa tirkelýdiń mán-jaıyn túsindiretin baılanys ortalyqtary da iske qosyldy. Mundaı ortalyqtar ár óńirde bar. Osy baılanys ortalyqtaryna habarlasyp, ózińizdi tolǵandyrǵan saýaldarǵa tolyqqandy jaýap alýǵa bolady.
El azamattary emhanalardy erkin tańdaǵan kezde bir ǵana emhanaǵa tirkele alatynyn eskertemiz. Bir mezette birneshe emdeý mekemesine tirkelý múmkin emes. «Tirkelgen turǵyndar regıstri» emhanaǵa kelgen adamnyń qaıda, qashan tirkelgenin, onyń mártebesin avtomatty túrde anyqtaýǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa dáriger men emhanany erkin tańdaý quqyn bir jylda bir ret paıdalanýǵa bolatynyn umytpaǵan jón. Emhanany basqa jerge qonys aýdarǵanda nemese jazasyn óteý merzimi aıaqtalýyna, áskerı qyzmetin ótep bolýyna baılanysty aýystyrýǵa bolady. Eger burynǵy qaralyp júrgen emhananyń qyzmetine kóńilińiz tolsa, onda tirkelý naýqany kezinde qaıta tirkelýdiń qajeti joq.
Búginde shalǵaıdaǵy halyq az turatyn aýyldarda emhanaǵa tirkelý kúrdelileý bolyp tur. Degenmen de iri qalalardyń mańaıynda turatyn azamattardyń qaladaǵy kez kelgen emhanany tańdap tirkelýge múmkindigi bar.
Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
