Bálkim, aıtqan da shyǵarsyz. Sodan soń «aqyrzamannyń balasy ǵoı» dep óz-ózińizdi aldaýsyratqan da shyǵarsyz. Biraq osy kúngi balalardyń boıynan jeti atasynda joq túrli ádet-daǵdynyń shyǵyp jatqanyn baıqamaýyńyz múmkin emes. Bir sát osynyń syryna úńilip kórdińiz be?
Búginderi balany qursaqqa bitkennen bastap tárbıeleý kerek deıtin támsil jıi aıtylady. Boıyna bala bitken áıel ishindegi tirshilik ıesimen sóılesip, oǵan meıirim men mahabbatqa toly sózderin arnap, syrlasyp, jaqsylyqqa úndeýi kerek eken. Qym-qýyt tirlikte olaı bola ma, joq pa, ol arasyn aıyryp aıta almaımyz. Degenmen bizdiń jurt bala dúnıege kelgennen onyń ómir jolynyń dańǵyl bolýyna, jaqsylarǵa uqsap ósýine, jamandyqtan boıyn aýlaq ustaýyna baǵyt-baǵdar bergen. Sondaı dástúrdiń biri «kindik sheshe» uǵymy edi. Aýyldaǵy bedeldi, ósken, óngen, bir áýlettiń shyraǵyn jaǵyp, máýeli báıterekke aınaldyryp otyrǵan analarymyzǵa jańa týǵan shaqalaqtyń kindigin kestirip, sol kisiniń jaqsylyǵy juǵysty bolsyn dep yrymdap jatatyn.
Kindik sheshe – balanyń ekinshi anasy ispettes bolady. Náreste dúnıege kelgende eń aldymen osy kindik sheshesin kóredi. Anasyna ul ne qyz bosanǵanyn súıinshilep aıtatyn da osy kisi. Jańa bosanǵan kelinshektiń esin jıyp, óz-ózine kelgenine deıin shaqalaqty kindik sheshesi baǵýǵa kómektesedi. Sodan bastap balany besikke salyp, tusaýyn kestirip, súndetke otyrǵyzyp, mektepke baryp, ony bitirip, azamat bolyp, otbasyn qurǵan sekildi barlyq qyzyqshylyǵynda kindik sheshe osy otbasynyń, balasynyń qasynan tabylyp, quraq ushyp qyzmet qylady. Balanyń ómirde jolyn taýyp, qalyptasýyna qal-qadiri jetkenshe qolǵabys etedi.
Qazaqy yrymda balanyń minezi kindik sheshesine tartady deıtin de uǵym bar. Sondyqtan bul róldi atqaratyn adamǵa bizdiń jurt asa yjdaǵattylyqpen, uqyptylyqpen qarap, tańdaý jasaǵan. Qarasha úıde baqan ustap bosaný toqtaǵannan beri kindik sheshe uǵymy da úzile bastady degen oıdamyz. О́ıtkeni buryn perzenthanaǵa bógde adamdy kirgizbeıtin. Balanyń kindigin bosandyryp alǵan dáriger nemese akýsher kesedi. Al siz ol adamnyń minezi qandaı ekenin qaıdan bilesiz?
Oıymyz osylaı órilgende, balanyń boıyndaǵy túrli minez ben ádettiń qaıdan bastaý alatynyn ańǵaratyn sııaqtymyz. Iаǵnı kindik sheshe dástúri toqtap, balanyń kindigin beıtanys adam kesken soń, onyń minezi de soǵan uqsap ketedi deýge tolyq negiz bar. Onyń boıynda jeti atasynda joq daǵdylar paıda bolady. Ǵasyrlar boıyna jalǵasqan ǵuryptyń joǵalýymen, biz bala tárbıesiniń tunyq bastaýynan aıyrylyp qalǵandaımyz. Áıtpese kindik sheshe uǵymyna asa úlken qurmetpen qarap, osy joldy qasterlep ustanǵan ata-babalarymyz aqymaq emes qoı. «Dástúrdiń ozyǵy bar, tozyǵy bar» degenimizben, bul – zaman ózgerse de tozbaıtyn, ǵasyrlar aýnap tússe de eskirmeıtin esti uǵym dep bilemiz. Sebebi bala tárbıesine qatysty qanshama ýaqyttan beri qalyptasqan dúnıeniń ózgerýi ekitalaı.
Kindik sheshe uǵymyn ár qazaqqa táptishtep túsindirip otyrýdyń ózi uıat shyǵar. Endi ne istemek kerek? Osy kúni burynǵydaı perzenthananyń esigi jabyq emes. Ana bosanarynda enesin, ápkesin, qurbysyn kirgizip, onyń ómirindegi eń mańyzdy sátinde qasynda bolyp kómektesýine, tolǵaǵynyń jeńil ótip, dúnıege urpaq ákelýine qolǵabys etetin kómekshi adamdy alyp kirýine ruqsat. Keıde mundaı kómekshilikke jubaılary da baryp jatady. Qazaqy uǵymda óte ersi, bizdiń sanamyzǵa syımaıtyn nárse bolsa da, ondaı jaǵdaılardyń baryn jasyryp qaıtemiz? Mine, jańa bosanatyn ana mundaı kezde balanyń kindik sheshesin kómekke shaqyryp, ózimen birge alyp kirýi kerek. Balanyń kindigin árkim kespeı, ózi biletin, tanıtyn, senetin, sondaı bolsyn deıtin kisi kesýi qajet. Biz bul arada dárigerlerdiń jumysyna, ol kisilerdiń minez-qulqyna kúmán keltireıik, senbestik tanytaıyq degen nıette emespiz. Babalardan qalǵan dástúrdi jalǵap, bala tárbıesiniń bastaýyndaǵy salt qazaq ortasyna qaıta oralsa degen nıetpen ǵana aıtyp otyrmyz. Áıtpese, ózimiz de kindik sheshemizdiń naqty kim ekenin bilmeıtin urpaqtyń sanatyndaǵy adambyz ǵoı...
Erjan BAITILES,
«Egemen Qazaqstan»
QYZYLORDA
