Atyraýda «Ibn Battýtanyń Uly Jibek jolymen saıahaty: mádenıetter arasyndaǵy dıalogty alǵa bastyrý» taqyrybynda halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Kıeli oryndardy nasıhattaý, ǵalymdardyń zertteýlerin bolashaq urpaq jadynda jańǵyrtý, Kaspıı óńiri tarıhı-mádenı muralaryn tereń zertteýlerdi qolǵa alýdy maqsat etken sharaǵa alys-jaqyn shet elderdiń jáne Qazaqstannyń belgili ǵalymdary qatysty.
Saraıshyqtan qundy dúnıeler tabyldy
Qazaq handyǵynyń alǵashqy astanasy bolǵan Saraıshyq qalasynyń ornyn saqtap qalý máselesi birazdan beri aıtylyp júr. Jaıyq ózeni shaıyp bara jatqan eski shahardyń tym bolmaǵanda endi qalǵan bóligin keler urpaqqa babalar tábárigindeı qyp jetkizsek ıgi. Osy maqsatta Atyraý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev jergilikti qazynadan 1,5 mlrd teńge bólingenin málimdegen edi. Qazir Jaıyqtyń jaǵalaýyn bekitý jumystary júrip jatyr. Merdiger mekemeniń ókili Asqar Tólenov qurylystyń 80 paıyzy bitkenin, keler jyldyń basynda túbegeıli aıaqtalatynyn aıtady. Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi mamandary Saraıshyqtaǵy dalalyq zertteýlerdi qaıta qolǵa aldy. Konferensııada sóz alǵan mýzeı basshysy Rashıda Harıpova oblystyq ákimshilik pen QR Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen Saraıshyqtyń saqtalǵan birqatar bólikterin mýzeılendirý, qazirgi zaman talaptaryna saı keletin týrıstik ınfraqurylym qurý jumystary josparda bar ekeninen habardar etti. H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıteti stýdentteriniń qatysýymen arheologııalyq jumystar júrgizilip, ǵımarat qabyrǵalaryn turǵyzý sıpaty boıynsha biraz málimetter anyqtalǵan. Ǵımarattyń búkil alańy astyna iri kólemdegi pahsa bloktar qalanypty. «Keıbir bólmelerde ishki kórinis qurylymynyń ózgergeni belgili boldy, - deıdi R.Harıpova. - Mysaly, bólmelerdiń birinde birjolǵy topyraq tógý jasalǵan jáne sýfa júıesindegi tandyr peshtiń tórtten bir bóligin bólme qabyrǵasyna oıyp kirgize ornalastyrý tásili qoldanylǵan. Dál osy júıege kiretin kandardyń birin tazalaý kezinde dárilik maılarǵa arnalǵan erekshe qysh ydys - albarello tabyldy. Mundaı ydystar ádette Qyrym aýmaǵynda ıtalııalyq tehnologııa boıynsha jasalatyn».
Qazba jumystary kezinde jerkepege uqsas shuńqyr qazyldy. Odan kórkemdigi keremet sur tústi qalypty qysh ydys synyqtary jáne mońǵoldar kezeńinen burynǵy tıptegi Horezm úlgilerine uqsas syrly kese arshylyp alyndy. Bıylǵy tabylǵan tıyndardyń jalpy sany 75, olar 21 túrli úlgide soǵylǵan. Eń kóp kezdesetin tıyndar О́zbek han men Jánibek han soǵylymdary. Sondaı-aq Qyzyr han, Ámir Temir, Toqtamys bıligi tusyndaǵy tıyndar, Tulynbıke hanym men Baraq, Orys handardyń tıyny kezdesti.
Atyraýda kıeli mekender az ba?
Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasyn negizge alǵan «Qasıetti Qazaqstan» respýblıkalyq ekspedısııasynyń músheleri de konferensııaǵa qatysty. Ulttyq jáne aımaqtyq degen eki sanatta qasıetti jerler tizimin jasaýdy qolǵa alǵan top jyl sońyna deıin úsh tilde kitap, úsh vırtýaldy jáne ınteraktıvti taqta jasaýdy josparlaǵan. Atyraý oblysynan respýblıkalyq tizimge tórt nysan engizilgen edi – Saraıshyq qalasy, Aqmeshit qorymy, Ushqan ata kesheni jáne Mahambet mazary. «Qasıetti Qazaqstan» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń basshysy, saıasattanýshy, tarıhshy Berik Ábdiǵalıuly men ǵylymı keńesshi, tarıh ǵylymdarynyń doktory Zeınolla Samashov atalǵan tizimge Atyraýdan usynylǵan jobalardyń tym az ekenin synǵa aldy. Ekspedısııa endi bul tizimge Araltóbe, Qoshan ata, Imanqara-Qoıqara nysandaryn engizýdi qolǵa almaq nıette. «Jobanyń maqsaty eskertkishterdi túgendeý emes, - deıdi Berik Ábdiǵalıuly, - Eń bastysy olardyń qundylyǵy, sol arqyly urpaqty tárbıeleý».
Halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa oblys ákiminiń orynbasary Álibek Náýtıev, Túrkııanyń Ankara ýnıversıtetiniń professory Gondýgdýı Abdýllah, Ázirbaıdjan elinen tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Ismaılzade Pıraga, Qazaqstannan professor, tarıh ǵylymdarynyń doktory Beıimbet Ermuhanov, Zeınolla Samashev, tarıh ǵylymdarynyń doktory Murat Sydyqov, «Qasıetti Qazaqtan» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń basshysy Berik Ábdiǵalıuly, «Halyq qazynasy» ǵylymı zertteý ortalyǵynyń basshysy Ahan Ońǵaruly, fılologııa, mádenıettaný salalarynyń ǵalymdary kórshiles Reseıdiń Astrahan oblysynyń mýzeı qyzmetkerleri jáne Astana, Almaty, Ońtústik Qazaqstan, Qostanaı, Batys Qazaqstan mýzeıleriniń basshylary men qyzmetkerleri, respýblıkalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýttary men ortalyqtarynyń qyzmetkerleri, ólketanýshylar, tarıh pániniń muǵalimderi, stýdentter qatysty. H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıtetinde ótken sharadan keıin qonaqtar Saraıshyq qalasyna júrgizilgen qazba jumystary men «Han ordaly Saraıshyq» mýzeı-qoryǵyna bardy.
Baqytgúl BABASh,
«Egemen Qazaqstan»
ATYRAÝ.
Sýretti túsirgen: Erlan Altybaev.
