Ushý qaýipsizdigin qamtamasyz etý – ózekti másele

Men jýyrda Premer-Mı­nıstr Baqytjan Saǵyntaev­tyń atyna depýtattyq saýal jol­dap, Úkimet basshysynyń naza­ryn azamattyq jáne basqa da avıa­sııa túrlerinde búgingi tańda qalyptasyp otyrǵan syn kótermes jaǵdaılarǵa aýdardym. Sońǵy kezderdegi adam shyǵyndary bolǵan avıasııalyq apattardyń sebebin saralaý barysynda ushý qaýipsizdiginiń deń­geıin qamtamasyz etýde biz­de tıimsiz júıeniń qalyp­tas­qan­dyǵy belgili bolyp otyr. Barlyq elderdiń tájirıbesine qara­ǵanda, ushý qaýipsizdigin qam­tama­syz etetin sertıfıkattaý, baqy­laý (qadaǵalaý men ıns­peksııa­laý) jáne tekserý sııaq­ty memlekettik fýnksııalar bir vedomstvonyń qolyna berilýi durys emes dep sanalǵan. О́ıtkeni mundaı jaǵdaıda qabyldanatyn sheshimder men sharalar birjaq­ty­lyqqa urynyp, sonyń sal­dary­nan ushý qaýipsizdigin qamtama­syz etý deńgeıi tómendeıdi. Al biz­de naq osy sharalar bir ve­domstvonyń qolyna tutasymen be­ril­gen. Azamattyq avıasııa­da bar­lyq sertıfıkattaý, ushý­dyń qaýipsizdigin qadaǵalaý men baqylaý qyzmetteriniń bári Investısııalar jáne damý mı­nıstrliginiń (IDM) Aza­mat­­tyq avıasııa komıtetine (AAK) berilgen. Sóıtip bir vedomstvo (saıyp kelgende bárin jasaı­tyn bir adamdar) ári sertıfıkat bere­di, ári óz jumystaryna ózi qadaǵa­laý men baqylaý júrgizedi. Ol ol ma, atalǵan mem­lekettik qyzmet­ter Aza­mat­tyq avıasııa komıteti­niń bel­gili bir adamdaryna basy bútin berilip, sol sheneýnik­ter­diń basybaıly mindeti etilip qoıyl­ǵan. Eger olardyń biri jumysta bolmaı qalsa másele sheshilmeı, tyǵyryqqa tirelip qalady. Osynyń ózi sybaılas jemqorlyqqa jol ashýy múm­kin ekendigi de eskerilmegen. Biz buǵan sońǵy jyldardaǵy AAK-tyń is-áreketinde turaqty túrde týyndap otyrǵan daǵdarystar­dy saralaý barysynda kózimiz jet­ti. Osyndaı áreketter sertıfıkat berý prosedýrasynyń sapasyn tómendetip, qadaǵalaý men baqylaý jumystaryn aqsatyp otyr. Árıne, ınspektorlyq tek­serister barysynda osyndaı kemistikter tabylǵan bolyp, áýe kemeleriniń eksplýatanttaryna aıtylyp, olardy joıý sharalaryn qarastyrý kórsetiledi. Sóıtip, sheneýnikter ózderiniń qajettiligin kórsetetin formaldy túrdegi aktiler toltyrady. Sol kemistikterdi sertıfıkat berer aldynda nege anyqtamaǵany – sybaı­las jemqorlyqqa baılanysty ekeni seziledi. 

Ushýdyń qaýipsizdigin qamta­masyz etý maqsatymen 2010 jyly avıasııalyq apattardyń sebe­­bin tekserý jónindegi mem­lekettik fýnksııa IDM-niń basqa departamentine berilgen. Munyń tıimdiligi bar ekeni sózsiz. 

Qoryta aıtqanda, sertıfıka­sııa berý fýnksııasy men qadaǵa­laý jáne baqylaý qyzmetterin bir vedomstvonyń qaraýynda qal­dyrýǵa bolmaıtynyna kózi­miz jetip otyr. Bul pikirdi Qazaq­standaǵy avıatasymaldaýshylar men bedeldi avıatorlar da qostaýda. Usynys retinde aıtar bolsaq, baqylaý men qadaǵalaý fýnksııalaryn apattyń sebebin tekserý jumystarymen birik­tirip, Úkimet quramynda Mem­avıa­qadaǵalaý qyzmetin qurý kerek dep sanaımyz. Bul organ azamattyq jáne basqa da avıasııa salasynda qaýipsizdikti qam­tamasyz etý boıynsha bar­lyq quqylar men mindetterge ıe bolý­ǵa tıisti. Eger burynǵy táji­rıbeni eske alatyn bolsaq, KSRO kezinde osyndaı mindetti atqa­ratyn «Gosavıanadzor» degen qurylym bolyp, bul qyzmet óziniń tıimdiligin kórsetken. Al Eýropa elderinde qazir mun­daı qyzmetti adam faktoryna táýeldi bolmaı, avtomatty túrde atqaratyn EASA (Euro­peanAviationSafetyAgency – Eýro­p­anyń ushý qaýipsizdigi jónin­degi agenttigi) qyzmeti atqa­rady. Al Amerıkada mundaı qyz­metti AQSh-tyń úkimetine tike­­leı baǵynatyn NTSB (NationalTransportSafetyBureau – Kóliktegi qaýipsizdik jónindegi ulttyq bıýro) atty táýelsiz bıýro atqarady. Bizge de osyndaı táýelsiz organ quratyn ýaqyt jetti. Ol azamattarymyzdy ushý qaýipsizdigimen qamtamasyz eter edi degen úmitimiz bar. 

Talǵat MUSABAEV,

Senat depýtaty,

Qazaqstannyń ushqysh-ǵaryshkeri