AQSh prezıdentiniń Azııa-Tynyq muhıty óńirine sapary barysynda álemdik qoǵamdastyqqa ortaq ótkir máseleler qarastyrylady dep kútilgen bolatyn. Onyń ishinde Soltústik Koreıanyń ıadrolyq baǵdarlamasy men ıadrolyq synaqtary da bar. Osy jyldyń sáýir aıynda Qytaı tóraǵasy Sı Szınpın óziniń AQSh-qa barǵan saparynda D.Trampty Qytaıǵa saparmen kelýge shaqyrǵan bolatyn. Sarapshylar D.Tramptyń Azııa memleketterine osy sapary AQSh-tyń odaqtastary jáne seriktesterimen baılanysty rettep, AQSh-tyń aımaqtaǵy kóshbasshylyqqa umtylysyn nyǵaıta túsedi degendi aıtady.
Qurama Shtattar basshysy aldymen Japonııaǵa at basyn tiredi. AQSh prezıdenti men Japonııa premer-mınıstri Sındzo Abemen kezdesýden keıingi aqparattar boıynsha, Tramp AQSh-ta óndirilgen áskerı maqsattaǵy qarý-jaraqtardy satyp alý nıetin bildirgen. Bul qarý-jaraqtar Soltústik Koreıanyń bıylǵy jyly Japon araldarynyń ústimen ushyp ótken zymyrandaryn atyp túsirýge qaýqarly eken. Prezıdent pen premer-mınıstrdiń ótkizgen baspasóz máslıhatynda atalǵandaı, Japonııanyń AQSh-tyń áskerı tehnıkalaryn satyp alýy eki jaqqa da tıimdi. Sebebi bul Japonııanyń qaýipsizdigin qorǵaýdy qamtamsyz etedi.
Al Japonııa premer-mınıstri amerıkalyq qarýlardy satyp alýdy arttyrýdyń jolyn qarastyratyndaryn, qoldanysta turǵan qazirgi qorǵanys júıelerin jaqsartýǵa múddeli ekenderin aıta kelip, ozyq úlgidegi aýyr áskerı tehnıkalardy satyp alý josparlarynyń bar ekenin atap ótti. Sonymen qatar ol Japonııanyń áskerı áleýetin sıfrly ári sapalyq turǵydan nyǵaıtýǵa kúsh salatynyn da jetkizdi. Amerıkalyq jáne japonııalyq delegasııa eki eldiń saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn tereńdetýge de mán bergen.
Osy tusta Soltústik Koreıanyń ıadrolyq qarýyna baılanysty AQSh ókiliniń de pikirin keltireıik. «KHDR-dyń problemasyn sheshý aıaqtalyp qaldy. Soltústik Koreıa búkil álemge qaýip tóndirip otyr. Barlyq elder osy qaterge qarsy turýy qajet. Prezıdent osyǵan shaqyryp otyr», dep málimdedi AQSh prezıdentiniń qaýipsizdik jónindegi keńesshisi Gerbert Makmaster jýrnalısterge. Sondaı-aq, Donald Tramptyń Azııaǵa saparynyń maqsaty Koreı túbindegi halyqaralyq qaýipsizdikti nyǵaıtý ekenin de atap ótken.
Qarashanyń ortasynda ótetin ATEY sammıtinde Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın men AQSh prezıdenti Donald Tramp kezdesedi degen aqparat tarady. Reseı basshysynyń baspasóz hatshysy Dmıtrıı Peskovtyń aıtýynsha, prezıdentter asa ótkir máseleler jóninde pikir almasady. Onyń ishinde Koreı túbegindegi problema da bar. D.Tramptyń sózine toqtala kelip, ol AQSh basshysynyń KHDR-men jaǵdaıdy jaqsartýǵa yqylasty ekeni baıqalatynyn atady. Myna máselege de toqtala ketsek deımiz. Qytaılyq týroperatorlar Soltústik Koreıa astanasy Phenıanǵa týrıster aparýdy ýaqytsha toqtatqan. Mundaı shekteýge AQSh prezıdenti D. Tramptyń Qytaıǵa saparmen kelýi sebep bolsa kerek.
Týrızm Soltústik Koreıa úshin az ǵana tabys kóziniń biri sanaldy. Bul memleketke keletin týrısterdiń 80 paıyzdan astamyn qytaılyqtar quraıdy. KHDR-ǵa halyqaralyq sanksııa salynǵannan beri olardyń kómir, teńiz ónimderin, toqyma buıymdaryn eksporttaýy edáýir azaıǵan. Buǵan deıin boljaǵandaı, D.Tramp Qytaıǵa sapary barysynda Qytaı bıligin Kım Chen Yn rejimine qysymdy kúsheıtýge shaqyrǵan sııaqty. Keıbir derekkózder boıynsha, Qytaı tóraǵasy Sı Szınpınniń AQSh prezıdentimen kezdesýindegi basty máseleniń biri – Phenıannyń ıadrolyq baǵdarlamasy bolǵan.
Osynyń aldynda D.Tramp Soltústik Koreıa bıligi kelissózge otyryp, ıadrolyq qarý jasaýdan bas tartýy tıis dep málimdegen bolatyn. Onyń ústine ol dúnıe júziniń elderin BUU Qaýipsizdik Keńesi qabyldaǵan qarardy oryndaýǵa jáne Soltústik Koreıamen saýda-ekonomıkalyq qatynastar jasaýdy toqtatýǵa shaqyrǵan edi. «Barlyq memleketter BUU Qaýipsizdik Keńesiniń qujatyn oryndaýy tıis, Soltústik Koreıamen saýda jáne bıznes júrgizýdi tolyq toqtatýy qajet», degen edi D.Tramp Ońtústik Koreıa prezıdenti Mýn Chje Inmen kezdesýden keıingi birlesken baspasóz máslıhatynda. Sonymen birge ol «elder áskerı qımyldan basqa barlyq quraldy paıdalana otyryp, Soltústik Koreıa problemasynyń sheshilýine jumys isteýi kerek», – dep atap ótti.
AQSh prezıdentiniń bul málimdemelerine Kım Chen Yn bastaǵan Soltústik Koreıa bıligi qulaq asatyndaı syńaı tanytpady. Bul saparǵa Soltústik Koreıanyn eń joǵary basshysynyń biri Kım Joń Ýn da erekshe nazar aýdaryp otyr. О́ıtkeni D.Tramp aldymen Japonııaǵa bardy, odan keıin Ońtústik Koreıaǵa, keıin Qytaı eline bardy. Atalǵan osy úsh memleket te Qytaıdyń iri saýda seriktesteri. Buǵan qosa bul elder Soltústik Koreıanyń ıadrolyq baǵdarlamasyna qarsylyq tanytyp keledi. Ekinshiden, AQSh prezıdentiniń sapary onyń Azııa memleketterine jasaǵan saparynyń sátti nemese sátsiz bolýymen tikeleı baılanysty. Osy saparda, tipti ol Soltústik Koreıaǵa qarsy qysymdy arttyryp, kúsh qoldanýdy usynýy da múmkin. Al Azııanyń elderi osyndaı usynysty qoldaı ma, joq, qoldamaı ma? Búginde eshkimniń ıadrolyq soǵys órtin kórgisi kelip otyrǵan joq. Onyń zardaby qandaı ekendigin Qazaqstan halqy jaqsy biledi.
Al sársenbi kúni Qytaıǵa memlekettik saparmen kelgen AQSh prezıdenti Donald Tramp QHR tóraǵasy Sı Szınpınmen kezdesti. Memleket basshylarynyń kezdesýi Beıjińdegi «Jabyq qala» saraıynyń «Gýgýn» mýzeı kesheninde ótken. Qytaıdyń ortalyq teledıdarynyń habarlaýynsha, kezdesýge prezıdentterdiń zaıyptary da qatysqan. Keıin belgili bolǵanyndaı, taraptar eki eldiń saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn damytýmen qatar, Koreı túbegindegi problemalardy retteýge de erekshe nazar aýdarǵan.
«Biz shuǵyl is-áreket jasaýymyz qajet. Qytaı ózgelerge qaraǵanda, bul problema boıynsha shuǵyl jáne tıimdi is-áreket etedi dep úmittenemin», dep málimdegen D.Tramp S.Szınpınmen kezdesýde. AQSh prezıdenti, sondaı-aq Qytaı basshysyn atalǵan problemamen myqtap aınalysýǵa shaqyrǵan. Buǵan qosa ol Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınnen de osy máseleniń sheshilýine kómektesýdi ótingen.
Jalpy, AQSh prezıdentiniń «óktem sóıleýi» alǵashqy kúnderdegideı emes, báseńdep qalǵan sııaqty. Máselen, ol Ońtústik Koreıa parlamentinde sóılegen sózinde KHDR basshysy Kım Chen Ynge AQSh-tyń «tózimdiligimen oınamaýǵa» keńes bere kelip, Phenıan ıelengisi kelip otyrǵan ıadrolyq qarý Soltústik Koreıanyń qaýipsizdigin nyǵaıta almaıtynyn, ol eldiń ózine úlken qaýip tóndiretinin málimdegen bolatyn. «Bizdi synaı bermeńder», degendi de qosyp qoıǵan edi. Degenmen, prezıdent eger Phenıan ballıstıkalyq zymyran jasaý jáne ony synaýyn toqtatyp, ıadrolyq keshenderin tekserýge kelisse, onda Soltústik Koreıanyń bolashaǵy jarqyn bolatynyna ýáde bergen-di.
Sońǵy aqparattarǵa qaraǵanda, senbi kúni Vetnamnyń Danong qalasynda AQSh prezıdenti D.Tramp pen Reseı prezıdenti V.Pýtın kezdesken. Kezdesýde taraptar Sırııa boıynsha birlesken málimdemeni maquldaǵan. Onda prezıdentter Sırııanyń táýelsizdigine jáne aýmaqtyń tutastyǵyna nıetti ekendikterin bildirip, janjaldy BUU-nyń qoldaýymen Jeneva prosesi aıasynda saıası jolmen retteý qajettigi atalǵan.
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
