«Sybaǵa» jaqsartqan jaǵdaı

Álemdik rynokta azyq-túlik ónimderine degen suranystyń artýyna baılanysty Qazaqstan Úkimeti aýyl sharýashylyǵy salasynyń, sonyń ishinde, mal sharýashylyǵynyń damýyna úl­ken kóńil bólýde. Bul rette mal ósirýshilerge memlekettik qol­daý sharalaryn uıymdastyra oty­­ryp, jańa fermer sharýashy­lyqtaryn quryp, damytý isine ekpin túsirilip otyrǵandyǵyn aıtýǵa bolady. Atalǵan maqsatty naqty jú­zege asyrý isi  «QazAgro» holdıngine tapsyrylǵan. Holdıng bul máseleni birneshe baǵyttar men nesıelik jeliler arqyly uıymdastyryp, iske neǵurlym keshendi sıpat berip otyr. Osy rette aıta ketetin bir másele, «QazAgro» holdıngi fermerlik sharýashylyqtardy aýyl sharýa­shy­lyǵyn serpindi damytýdyń basty tulǵalary retinde qa­rastyrady. О́ıtkeni, osynaý aýqymdy jobany júzege asyrý úshin tıisti óndiristik býyndar men tetikterdi qurýǵa, qajetti tehnologııalardy ákelýge bo­la­dy. Buǵan qarqyndy damý ústin­degi Qazaqstannyń shamasy bar. Biraq bar másele aqyr aıaǵynda naqty adamdarǵa, olar­dyń iske degen yntasy men iskerlik qabiletine kelip tireletini belgili. Naq osy máselege qozǵaý salmaı isten úlken úmit kúte qoıý da qıyn. Sondyqtan adamdar­dyń yntasyn oıatý isine birinshi kezekte mán berilip, fermer bolýǵa umtylýshylarǵa tıisti qoldaý sharalary qarac­tyrylǵan. Sonyń biri – túbinde eli­mizdiń álemdik rynokta iri et eksport­taýshy atalýyna múm­kindik beretin, etti tuqymdy jas maldy qalpyna keltirý úshin agroóner­kásip kesheni sýbek­tilerine iri qara maldyń analyq basyn já­ne buqa óndirýshilerdi satyp alý­d­y kózdeıtin «Sybaǵa» baǵ­darlamasy. Elbasy bıylǵy Jol­­daýynda agrarlyq sektorda etti mal sharýashylyǵyn damy­tý jóninde buryn-sondy bolyp kórmegen bul jobaǵa úlken mán berip, 2016 jyldyń ózinde et eksporty 60 myń tonnaǵa jetetinin habarlady. «Sybaǵa» baǵdarlamasy tý­ra­ly taratyp aıtsaq, bul mal sharýashylyǵyn zaman talabyna saı damytý úshin óte qajetti sharalardyń biri bolyp otyr. Baǵdarlama boıynsha iri qara malyn satyp alǵysy keletin sharýaǵa nesıe 6 paıyzdyq ósim­men 7 jylǵa beriledi.  Jyl ba­synan beri talaı sharýaǵa qol­daý bolyp, «Sybaǵany» júzege asyryp jatqan – «Aýyl sharýa-shylyǵyn qarjylaı qoldaý qo­ry» AQ. Nesıe alýǵa nıettengen sharýaǵa qor 1 mln. teńgeden 18 mln. teńgege deıin qarjy beredi. Aǵymdaǵy jyly fermerlik sharýashylyqtardyń aldynda elimizge 40 myń bas IQM satyp alý mindeti tursa, onyń 1 600 basy Jambyl oblysynyń sha­rýa­shylyqtaryna tıesili bolmaq. Qazirgi tańda osy baǵdarla­manyń sheńberinde Jambyl ob­lysynyń fermerlik sharýashy­lyq­tarynan myńdaǵan bas iri qara mal satyp alýǵa óti­nishter qabyldandy, sonyń teń jary­mynan astamy maquldan­dy, deıdi Jambyl oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarma­synyń bastyǵy Murat Ásil­bekov. Búginde «Sybaǵa» baǵdarla­masyna sáıkes, osy oblysta asyl tuqymdy iri qara ósiretin árqaısysy 1000 bastan 5  sharýashylyq pen árqaısysy 1 myńnan 5 myń basqa deıin 5 mal bordaqylaý alańy jáne 180 fermerlik sharýashylyq qurý josparlanyp otyr. «Aýyl sha­rýa­shylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ qoldaý kórsetken fer­merlik sharýashylyqtyń al­ǵashqy qarlyǵashtary qazirdiń ózinde jumys isteýge kiristi, sonyń biri Baızaq aýdanyndaǵy – «Nıet» sharýa qojalyǵy. «Sybaǵa» baǵdarlamasynyń oblystaǵy alǵashqy qatysý­shy­larynyń biri «Nıet» sharýa qojalyǵy 1998 jyly qurylǵan bolatyn. Ol Almaty – Tashkent avtokólik jolynan bir shaqy­rym­daı qashyqtyqtaǵy Aqsho­laq aýlyna qaraıtyn aýmaqta ornalasqan. Qurylǵanyna 13 jyldaı ýaqyt ótkenimen «Nıet» sharýa qojalyǵy birden damyp kete almady. Sebebi, belgili. Elimizdegi kóptegen sharýa qojalyqtary sekildi «Nıet» sharýa qojalyǵy da óz isterin keńeıtý úshin eń aldymen qar­jyǵa zárý boldy. Degenmen ota­ǵa­sy Uzaqbaı men otanasy Naý­ryzgúl qoldan kelgen tirliktiń bárin jasady. Sonyń arqasynda qoldaǵy usaq maldardy qospa­ǵannyń ózinde iri qara sanyn jıyrmadan asyryp, ózderiniń shaǵyn tirlikterin dóńgelete bil­di. Biraq aýylda otyryp, mal baǵady ekensiz, odan túsken tabys ta aıtarlyqtaı bolyp, osy kásippen kórkeıýdiń alǵy­sharttaryn qamtamasyz etý kerek qoı. Osyndaı oıǵa bekigen eńbekqumar jandarǵa «Sybaǵa» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa kirisken «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ kómekke keldi. Sharýa qojalyǵy qormen ke­lisim-shartqa otyryp, 8,5 mıllıon teńge jeńildikti nesıege ıe boldy. Bul nesıeniń jyldyk syıaqy stavkasy, joǵaryda aı­tylǵandaı, 6 paıyzdy quraıdy. Iаǵnı, ekinshi deńgeıdegi bankter beretin nesıe stavkasynan álde­qaıda tómen. Onyń ústine nesıe, qojalyqtyń damýy úshin qajetti ýaqyt eskerile otyryp, neǵurlym uzaq merzimge berilip otyr. Qojalyq qolǵa tıgen nesıege 42 bas iri qara mal satyp aldy jáne basqa da ke­rek-jaraqtar úshin óziniń aına­lym qarjysyn tolyqtyrdy. Sóıtip, iske kirisip, sút bulaǵyn aǵyza bastady. – Osy nesıeni alýǵa nıet tanytyp júrgen kezimizde «Qaz­Agro» holdınginiń basshysy Berik Beısenǵalıev oblys, aýdan basshylarymen birge bizdiń qo­jalyqta bolyp, jaǵdaıy­myz­ben tanysqan edi. Qazir endi nesıege ıe bolyp, kóńilimiz or­nyqty. Biraq jaýapkershilik júgi bu­rynǵydan arta tús­kendeı. Sebebi, isimiz pármendi sıpat alyp otyr. Shynyn aıt­qanda, memle­kettiń alǵa qoıǵan maqsatyna sáıkes jańasha tirlik bastap jatyrmyz. Qojalyqta jumys isteıtin adamdar sany da kóbeı­ip, kásipke kásip, násipke násip qosylatyn syńaıly, deıdi bizben áńgimesinde qojalyq ıesiniń uly Saha Uzaqbaıuly. Qydyrbek Ábdirahmanov.