Qyrǵyzstan: El jańa kezeńge qadam jasady

Bul eldiń ómirinde úlken oqıǵa boldy: jeksenbi kúni prezıdenttik saılaý ótip, onda jurt kútkendeı el úkimetiniń basshysy, Sosıal-demokratııalyq partııanyń kósemi Almazbek Atambaev aıqyn basymdyqpen jeńiske jetti. Saılaý ná­tı­jesi jaıynda ga­zetimizde bu­ryn habarlansa da, bul oqı­ǵa­nyń mánine birshama tereńirek toqtaǵandy jón sanadyq. Saı­laý­dyń úlken qaq­tyǵyssyz ótkeni, onda al­daǵy ýaqytta baısaldy saıasat júrgizemiz degen qaıratker Almazbek Atambaevtyń jeńiske jetkeni respýblıka jurtshy­lyǵy úshin ǵana emes, bul eldegi jaǵdaıǵa qulaq túrip, qadaǵalap otyratyn syrttaǵylar úshin de qanaǵattanarlyq jaı der edik. Biraz sarapshylar saılaý naýqany barysyndaǵy kúreste eldiń soltústik jáne ońtústik bolyp eki aımaqqa bólinýine baılanysty tartys uzaqqa so­zy­lar, jeńimpazdy anyqtaý úshin ekinshi týr qajet bolar degen, biraq parasattylyq jeńdi – saıası aıtys-tartystan sharsha­ǵan halyq óziniń durys sheshimin jasady. Saılaýǵa qatysqan ha­lyqtyń 63 paıyzdan astamy Atambaevqa daýys berdi. Onyń bas qarsylastary «Bútin Qyr­ǵyz­stan» partııasynyń jetekshisi, burynǵy parlament spıkeri Adahan Madýmarov – 14,76, al «Atajurt» partııasynyń jetekshisi Qamshybek Táshıev 14,33 paıyz daýys aldy. Eldiń ońtústik jáne sol­tústik bolyp bólinýine qaraı boljam jasalǵanda ońtústik ókilderi Madýmarov pen Tá­shıev­tiń jınaǵan daýystary Atam­baevtyń jıǵan daýysynan kem bolmasa ke­rekteı edi. Sol oń­tústiktegi biraz jurt óz daýys­taryn soltústiktiń ókiline bergenge uqsaıdy, eldi biriktirýdi maqsat tutqan qaı­ratkerge qoldaý kórsetken. Saılaýdan keıin bul da sóz bolmaı qal­ma­dy. Madýmarov pen Táshıevtiń ózderi jáne olar­dyń jaq­­tas­­tary saılaý adal ótpedi, da­ýys durys berilmedi, durys sa­nalmady degen sózder aıtyp, ár jerde jıyndar ótkizdi. Keı jerde ol qazir de jalǵasyp jatyr. Bir sózben aıtqanda, mundaı daýdan Atambaevtyń qarsylastary esh­nárse utpaıdy, qaıta halyq aldynda ózderiniń bedelin túsiredi. Sóıtip, Almazbek Atambaev jeńiske jetti, jańa jyldyń alǵashqy kúni prezıdenttik qyz­metine kirisedi. Ol – el bas­shysy qyzmetine saılanǵan tór­tinshi tulǵa. Onyń baǵdarlamasy da jurttyń kóńilinen shyǵyp otyr. Birinshi kezekte ekonomı­kany qolǵa alyp, halyqtyń áleý­mettik jaǵdaıyn jaqsart­paq. «Men ketkennen keıin jurt men týraly jaman sóz aıtpasa eken deımin», dedi ol bir suh­batynda. Ondaı maqsattaǵy adam jaqsy, taza jolmen júrse kerek. Qyrǵyzstandaǵy saılaý qorytyndysy týraly syrt jaq ta oń pikir bildirip jatyr. Bizdiń elimiz de oń baǵasyn berip, resmı málimdeme jasady. Qashanda óz múddesin jasyr­maıtyn Reseı de óz adamymyz keldi dep qýandy. Ásirese, olar­ǵa jańa prezıdenttiń AQSh áske­rı-áýe bazasyn elden shy­ǵaramyz degeni qatty unady. AQSh prezıdenti Barak Obama kósilińkirep málimdeme jasap, saılaýǵa oń baǵa berýmen qatar, AQSh-tyń bul elge áriptes bolýǵa ázirligin bildirdi. Mun­daı quttyqtaý, qoldaýlardyń kópshiligi resmı sıpatta bolsa da, Qyrǵyzstannyń aldynda jańa joldar ashylatyny anyq.   Qashanda parasattylyqqa júgingen jón Dúısenbi kúni Parıjde IýNESKO-nyń 36-shy Bas kon­ferensııasynda Palestına memleketi osynaý uıymǵa tolyq quqyqty múshe-memleket retinde qabyldandy. Bul úlken shý týdyrdy. Bireýler bul sheshimdi quptasa, qarsy bolǵandar da jeterlik. Talaı jurt kóptegen el­der­diń atyn estimese de, bilmese de, Palestına ult­tyq avto­no­mııa­syn, onyń azat­tyq jo­lyn­daǵy kúresin jaq­­sy biledi. Si­rá, álem­­de dál osy eldiń taǵdyryndaı kóp sóz bolǵan el joq ta shyǵar. Bul eldiń joly nege sonsha  qatty der­misiń, áıteýir, bularǵa kelgende, bireý jaqtasa, bireý qarsy bolyp shyǵa keledi. Jáne qarsy bolǵandardyń bulardyń jolyn kesýge qudireti jeterlik bola­dy. Áıtpese, bir el tá­ýelsizdigin ala salysymen, óti­nish jasasa, Birikken Ulttar Uıymyna mú­she­likke ótedi. Bu­ǵan mysal kóp. Basqalardy bylaı qoı­ǵanda, keshegi KSRO kúıregende, táýel­siz­digin ja­rııa­la­ǵan elderdiń bári de BUU-ǵa múshe. Eń sońǵy múshe – Ońtústik Sýdandy aly­ńyz. Etek-jeńin jınaı almaı, úki­me­tin jóndep qura almaı jatyp, múshelikke qabyldandy. Al Palestınaǵa kelgende, mundaı jeńildik joq. Bıylǵy qyrkúıek aıynda Palestına ult­tyq avtonomııasynyń prezıdenti Mahmud Abbastyń BUU Bas Assambleıasynda sóılegen sózi, halyqaralyq bas uıymǵa jasaǵan ótinishi jurttyń esinde. Talaı jylǵy kelissózderden nátıje shyqpaǵanyn eske sa­lyp, avtonomııa basshysy ózde­rin BUU-ǵa tikeleı múshelikke qabyldap, memlekettigin taný­dy ótindi. Bul usy­nysty biraz el qoldady, bizdiń elimiz de qol­dady. Biraq má­sele oń sheshimin tapqan joq. Ony aldymen BUU Qaýipsizdik Ke­ńesinde zerttep, tal­qylaý usynyldy. Al onda turaqty mú­she­niń bireýi qar­sy shyqsa, bul ótinish oryndal­maıdy. Qarsy bolatyn el bar, ol – Izraıldiń qamqorshysy AQSh. Joǵaryda aı­­tylǵan Pales­tınanyń IýNESKO-ǵa qabyl­danýyna qarsy bolǵandar áli memlekettik mártebesi joq eldi IýNESKO-ǵa qabyldaýǵa bol­maıdy degen ýájdi alǵa tartty. Bul sheshimniń aıtarlyqtaı salmaǵy bolyp tur. AQSh qarsy bolyp qana qoımaı, IýNESKO-ny qarjylandy­rý­yn toqtata­tynyn málimdedi. Ol jyl saıyn 80 mıllıon dollar beretin, bul – uıym bıýdjetiniń 22 paıyzy. Kanada da sondaı sheshimge kelip, 10 mıllıon dol­lar jarnasyn bermeıtin bol­dy. Oqı­ǵanyń osyndaı órbý yq­tı­malyn eskergen Saýd Ara­bııasy bastaǵan elder buǵan deıin aýyzsha sol qarjynyń or­nyn toltyrmaqqa ýáde bergen eken. Sóıtse de, tipti qarjynyń orny tolǵanymen, máseleni bylaısha shıyrshyqtatý qajet pe edi degen oı keledi. IýNESKO-ǵa múshelik Palestına memleketin taný emes. Bul másele osy aıdyń 11-i kúni BUU Qaýipsizdik Keńesinde qaral­maq bolatyn. IýNESKO-nyń sheshimi oǵan oń yqpal emes, kerisinshe, teris yqpal jasaıtyny daýsyz. Qashanda bizdiń kóńilimizde kóp azap kórgen palestına halqynyń azattyǵy turady. Oǵan jetýdiń joly – ázirge tek kelisim ǵana. Ony attap kete almaısyń. Árqashan munyń este bolǵany jón. Áıtpese, azat­tyq aýyly jaqyndamaıdy. Mamadııar JAQYP.