Vıkıpedııa: Qazaqsha maqala 100 000-asty

Osydan biraz buryn «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál aýqat qory «Vıkıpedııa» ámbebap ınternet ensıklopedııasynyń qazaq tildi tarmaǵyn damytý jónindegi mańyzdy jobany óz qamqorlyǵyna alýdy málimdegen edi. «Atalmysh jobanyń osy tamyz aıynda Haıfa qalasynda ótken (Izraıl) «Vıkımanıa-2011» ǵa­lam­dyq konferensııasynda halyq­aralyq vıkı-qaýymdastyqtyń jo­ǵary baǵa­syna ıe bolyp úlgergeni barsha­myzǵa maqtanysh» dep hat joldaıdy «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ Bas­qarma tóraǵasy Tımýr Qulybaev (hattyń mátinimen www.wikibilim.kz saıtynda tany­sýǵa bolady) vıkıpe­dııadaǵy qazaq­sha maqala sany 100 myńnan asqanyna oraı uıymdas­tyrylǵan baspasóz máslıhatyna qatysýshylarǵa. О́ıtkeni, bul jobanyń bastama­shysy da ári bas demeýshisi – «Samuryq-Qazyna» UÁQ» bolyp tabylady. Osy jobany iske asyryp otyrǵan «WikiBilim» qorynyń jetekshisi Raýan Kenjehanuly «Qa­­zaq­sha vıkıpedııa» jobasy munan by­laı Úkimettiń naza­ryn­da bola­tynyn, QR Premer-Mınıstri Ká­rim Másimovtiń ózinen tikeleı hat alyp otyrǵanyn málimdedi. Sondaı-aq ulttyq mańyzǵa ıe bul jobany alǵa jyljytýǵa joo stýdentteri men mektep oqýshylary da tartylyp otyr. Osy arada oqyr­manǵa túsinikti bolý úshin atalmysh joba jaıly aıta ketelik. «Vıkıpedııa» – álemdegi eń ta­nymal on ınternet brendtiń qata­rynda turǵan jalǵyz qoǵamdyq úlgidegi veb-saıt. Bul – ǵalamtor­dyń áleýmettik qýatyn aıǵaqtaǵan alǵashqy ıntellektýaldyq jáne kommersııalyq emes joba. BBC telekompanııasy Vıkıpedııany «YouTube» jáne «Facebook»-pen qatar XXI ǵasyrdyń eń tanymal brendteriniń qataryna qosqan. Bı­ylǵy jyly «Vıkıpedııa» ensı­klo­pedııasyn IýNESKO-nyń qor­ǵa­ýyn­daǵy mádenı mura qataryna qosý týraly bastama kóterildi. Bul usynys ǵalamtorda qyzý talqy­lanýda. Usynys qoldaý tapsa, «Vıkıpedııa» adamzat tarıhyndaǵy al­ǵashqy sandyq úlgidegi mádenı mura bolmaqshy. Álemniń 281 tilinde jumys isteıtin «Vıkıpedııa» ensıklopedııa­synda 20 mıllıonǵa jýyq maqala bar. Onyń 3,7 mıllıony aǵylshyn tilinde jazylǵan. Maqala sany mıllıondyq mejeden asqan taǵy eki taraý – nemis jáne fransýz tilderiniń úlesinde. Orys tilindegi maqalalardyń sany 780 myńnan asqan. Alaıda, ensıklopedııanyń qazaq tildi bóliminiń damýy bertinge deıin kenje qalyp keldi. «Qazaqsha Vıkıpedııa» jobasy týraly kelsek, qazaq Vıkıpedııa­syn damytý qajettigi kópten beri aıtylyp kelgen edi. 2011 jyldyń basynda baılanys jáne aqparat mınıstrligi osy sharýany qolǵa alý bastamasyn kóterdi, alaıda, «WikiBilim» qoǵamdyq qorynyń usy­nysy boıynsha jobany qoǵam­dyq negizde iske asyrý qajet dep uıǵaryldy. Osyndaı úlgide joba 2011 jyldyń maýsymynda bastal­dy. Sodan bergi aralyqta Vıkıpedııa ensıklopedııasynyń qazaq tildi taraýyndaǵy maqalalar sany 10 esege ósip, 100 myńnan asty. Qa­zaqsha maqalalar jazatyn jáne óńdeıtin erikti redaktorlar sany 4 adamnan 230 adamǵa deıin kóbeıdi. Osynyń arqasynda qazaq tili Vıkı­pedııadaǵy tilder reıtıngisinde 125-orynnan 38-orynǵa deıin kóte­rilip, maqala sany 100 myńnan asatyn «jetik» dep tanylǵan 40 tildiń qataryna kirdi. Bul jetistikter joǵaryda atap ótkendeı, halyqaralyq vıkı-qa­ýym­dastyq tarapynan joǵary baǵa alǵan. Tamyzdyń 4-i men 7-si ara­lyǵynda Izraıldiń Haıfa qala­synda ótken «Wikimania-2011» kon­fe­rensııasynyń qorytyndysy bo­ıynsha Qazaqstandyq «WikiBilim» qory «2011 jyldyń ǵalamdyq vı­kıpedııashysy» ataǵyn ıelenip (Global Wikipedian of the Year), Vıkıpedııanyń negizin qalaýshy Djımmı Ýeılstiń (Jimmy Wales) arnaıy grantyn jeńip aldy. Maqalalardyń tez kóbeıýine «Qazaq ensıklopedııasy» redaksııa­synyń kómegi zor bolypty. 100 myńnan astam qazaq tildi maqala­lardyń jartysyna jýyǵy «Qazaq­stan» ulttyq ensıklopedııasynan alynǵan. Sondaı-aq, bul jobaǵa Baılanys jáne aqparat mınıstrligi de atsalysyp, sonyń ishinde joo stýdentteri «Qazaqsha Vıkıpedııa» jobasynyń jumysyn júrgizýge erekshe yqylas tanytqan. Bul kúnderi erekshe kózge tús­ken erikti redaktorlar qatarynan «Vıkıpedııa elshileri» iriktelip, solardyń kúshimen túrli aýdıtorııalarda Vıkıpedııa týraly nasıhat-semınarlar ótkizilýde. «Vıkıpedııa elshilerine» bas demeýshi atynan turaqty stıpendııa taǵaıyndaldy. «Samuryq-Qazyna» UÁQ-tyń aty­nan jarııalanǵan vıkı-báıgege 200-den asa adam qatysýda. Onyń shartyna saı, Vıkıpedııaǵa qazaq tilinde 100 maqala salǵan alǵashqy 100 adam noýtbýk kompıýterin ıelenedi. Sonymen qatar, ashyq daýys berý arqyly úzdik dep tanylǵan 10 maqalanyń avtory men eń belsendi 40 erikti redaktor «Nokia» kompa­nııasy tartý etken telefondarǵa ıe bolady. Sondaı-aq, aldaǵy qarashanyń 18-19 kúnderi Almatyda túrki tildes elderdegi Vıkıpedııalardyń kon­ferensııasy ótpek. Oǵan Túr­kııa, Ázerbaıjan, Qyrǵyzstan, Tatarstan, Bashqurstan, Saha-Iаkýtııa el­deriniń ókilderi qatysýǵa nıet bildirgen. «Wikimedia Foundation» qo­ry­nyń qoldaýymen ótetin bul bas­qosýdyń bir maqsaty – qazaq Vı­kıpedııasynyń damý úlgisin basqa túrki tilder arasynda nasıhattaý. Bastapqyda joba jetekshileri 2011 jyldyń 16 jeltoqsanyna deıin qazaq tildi maqalalar sanyn 200 myńǵa jetkizýge nıettengeni málim. Tehnıkalyq turǵydan bul mindetke qol jetkizý ońaı bolǵanymen, uıym­dastyrýshylar budan bylaı sandyq mejelerdi ekinshi kezekke shegindirip, sapaǵa den qoıýdy uıǵaryp otyr. – Ensıklopedııaǵa maqala jazý men ony óńdeý tilge janashyr jáne bilimge qushtar adamdardyń qoly qalt etkende aınalysatyn ıntel­lektýaldyq hobbıine aınalsa deımiz, – deıdi joba jetekshileri. – Bastapqyda atalmysh ınter­net-resýrstyń keleshegine eshkim sene qoımaǵan edi. Ol kezde saıt­taǵy maqalalar sany bar bolǵany 7,5 myń ǵana bolatyn, – dedi QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Murat Ábenov. – Endigi maqsat – qazaqsha vıkıpedııadaǵy materıaldar sanyn mıllıonǵa jetkizý! Aınash ESALI, Almaty.