16 másele qaraldy

Májilis Tóraǵasy Oral Muhamedjanovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń sársenbi kúngi kezekti jalpy otyrysynda on alty másele qaraldy. Bul joly depýtattar Keden odaǵy aýmaǵyndaǵy quqyq buzýshylyq jaǵdaılaryn, mádenı qundylyqtardyń zańsyz aınalymynyń jolyn kesý, gazben jabdyqtaý jáne ózge de máselelerge qatysty zań jobalaryn jan-jaqty talqylady. Uıymdasqan qylmysqa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha keı­bir zańnamalyq aktilerge óz­gerister men tolyqtyrýlardy qa­ras­tyratyn zań jobasyn tal­qy­lar kezde pikir qaıshylyǵy týdy. Senat engizgen ózgeristerdi qaraý kezinde Májilis depýtaty Serik Temirbolatov «Bile tura, zańsyz aqsha jınaýǵa jaǵdaı týǵyzý...» degen sóılemmen kelispeıtindigin, qylmysqa qarjy jınaýdyń zańdy joly bolýy da múmkin emestigin ótkir qoıdy. Bul nor­ma­ny zań jobasynan alyp tas­taýdy nemese basqa sóılemmen almastyrýdy Sát Toqpaqbaev pen Ramazan Sárpekov te qoldady. Depýtattar zań joba­syn komıtetke qaıtaryp, atalǵan másele boıynsha zańdy pysyqtaý qa­jet­tigin alǵa tartqanymen, daý­ys berý nátıjesinde Senat engizgen ózgerister sol qalpynda qalatyn bolyp sheshildi. «Keden odaǵynyń jáne Keden odaǵyna múshe memleketterdiń keden zańnamasyn buzǵany úshin qylmystyq jáne ákimshilik jaý­ap­kershiliktiń erekshelikteri tý­raly shartty ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Keden odaǵyna múshe memleketterdiń keden or­gandarynyń qylmystyq ister men ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly ister boıynsha quqyqtyq kómegi jáne ózara is-qımyly týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobalary da bir­aýyz­dan maquldandy. Osy oraıda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úki­meti men Belarýs Respýb­lı­kasynyń Úkimeti arasyndaǵy Aza­mattyq qorǵanys, tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne olardy joıý salasyndaǵy ynty­maqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da esh qıyndyqsyz qoldaý tapty. «Mádenı qundylyqtardy zańsyz ákelýge, áketýge jáne olarǵa menshik quqyǵyn berýge tyıym salý men olar­dyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sharalar týraly konvensııany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy boıynsha baıan­da­ma­ny Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed jasady. Atalǵan konvensııa 1970 jyldyń 14 qarashasynda Parıj qalasynda IýNESKO tarapynan qa­byl­danyp, oǵan álemniń 119 memleketi qosylyp úlgergen. Alaıda, post­ke­ńes­tik elderdiń ishinde Qazaqstan, Túrki­menstan jáne Latvııa áli qosylmapty. Atalǵan qujat mádenı qundylyqtardy urlaý, zańsyz tasymaldaý, olardy qor­ǵap, zańdy ıesine qaıtarý sharalaryn aıqyndaıdy. Sondaı-aq, múshe memleketterge urlanǵan mádenı qundylyq­tar­dy elge kirgizbeýi, urlanǵan eline aq­parat berýi jáne mýzeılerdiń qabyl­daýy­na jol bermeý mindetteri júk­teledi. Zańsyz arheologııa jumystary­na baqylaýdy kúsheıtý qujattyń negizgi maqsattarynyń biri bolyp tabylady. Konvensııaǵa sáıkes mádenı qun­dy­lyqtarǵa arheologııa, tarıh, ádebıet, óner men ǵylymǵa qatysty baǵaly zat­tar jatqyzylady. Sırek kezdesetin flora men faýna kolleksııalary men úlgileri, iri tarıhı oqıǵa men belgili adamdarǵa qatysty zattar, arheologııa jańalyqtary, sırek qoljazbalar, kóne kitaptar, poshta markalary jáne ja­sal­ǵanyna júz jyldan astam ýaqyt ótken tıyndar, mórler, jıhazdar jáne taǵy basqa zattar jatady. Mınıstrdiń paıymynsha, 2012 jyldyń 1 qańta­ry­nan bastap Keden odaǵyna múshe memleketter ortaq ekonomıkalyq keńistikke enedi. Sondyqtan Qazaqstan tarapynan osy máselede birizdendirý sharalary er­terek ótkizilgeni jón. Jáne de ha­lyq­aralyq qujatqa qosylý órkenıet­tiliktiń belgisi sanalady. Konvensııa salaǵa qajetti kadrlardy daıyn­daýǵa, mádenı qundylyqtardy ákelý men áketý máselesin retteıtin ar­naıy qyz­metterdi qurýǵa septigin tıgizedi. Talqylaı kelip, depýtattar mańyzdy zańdyq qujatty maqul­daýdy uıǵardy. Depýtattar sondaı-aq Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myńbaevtyń «Gaz jáne gazben jabdyqtaý týraly» jáne soǵan ilespe zań jobalary boıynsha baıandamasyn tyndady. Zań jobasy Úki­met aıqyndaıtyn ulttyq operator­dyń qyzmeti úshin zańnamalyq bazaǵa aınalady. Onyń negizgi mindetteriniń biri respýblıkanyń ishki qajettiligin qamtamasyz etý maqsatynda memleket­tiń taýarlyq jáne shıkizattyq satyp alýǵa basym quqyǵyn iske asyrý bolyp tabylady. Zań jobasy gazdandyrýdy jetildirý men qarjylandyrý másele­sin jáne strategııalyq mindetterdi sheshýge múmkindik beredi. Talqylaý nátıjesinde depýtattar alǵashqy zań jobasyn maquldap, ilespe zań jobasyn ekinshi oqylymda maquldady. Asqar TURAPBAIULY.