Torǵaı dalasynan zildiń tisi tabyldy

Jergilikti turǵyn Murat Salmuratov muny aýyl irgesindegi qyrattan taýyp alǵanyn aıtady. Ol áýeli munyń ejelgi zamanǵy janýardyń tisi ekenin bilmegen. Degenmen, tas emes, súıek ekenin ajyratqan soń, ǵalamtordaǵy zildiń súıekterimen salystyrǵanda tis sýretterimen dálme-dál kelgen. Ol tapqan oljasyn jaqynda ǵana Qostanaı oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıine ákelip tapsyrdy. 

– Torǵaı kentinen 40 shaqyrym jerden tabylǵan súıektiń zildiń tisi ekeni ras. Onyń uzyndyǵy 16 santımetr. Negizi zildiń 6 tisi bolady. Onyń ekeýi syrtqa shy­ǵyp turatyn azý súıek tisteri, bı­ven dep atalady ǵoı. Qalǵan tórteýi jaq súıekterine ekeýden orna­lasqan, onymen azyǵyn shaınap jegen. Myna tabylǵan tis sol tamaq shaınaıtyn azý tisiniń biri, – deıdi oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń qyzmetkeri, paleontolog Andreı Andrıýshenko. 

Andreıdiń aıtýynsha, zildiń tisi ózenniń jaǵasynan tabylǵan, ony sý shaıyp shyǵaryp tastaǵan. Kóktemde Torǵaı ózenderi tasy­ǵan­da qatty ekpinmen jaǵany uryp, qulatyp aǵady. Sondaı kez­de tereńde jatqan ejelgi zaman janýarlarynyń súıekteri topy­raqtyń syrtyna shyǵyp qalady. Zildiń tisi tabylǵan jerde basqa da súıekter jatqan kórinedi. 

– Mýzeıde neshe zil bar? – deımiz paleontolog Andreı Andrıýshenkoǵa.

– Zildiń tolyq súıegi bir jerden tabylǵan emes. Biraq mýzeıde zil­diń on­daǵan azý tisi, qabyr­ǵalary, jilikteri, omyrt­qalary jetedi. Bir emes, on­shaqty zildiń súıegi bar deýge bolady, olardyń saqtalýy da ártúrli. Aıtpaqshy, Torǵaıda ótken ǵasyrdyń 70-shi jyldary ejelgi zaman janýarlarynyń súıegi óte kóp kezdesetin. Uly Jylanshyq boıynan jas kezimizde biz tolyp jatqan súıek taýyp, sonyń shamamyz jetkeninshe bas súıegin, sosyn shamaly basqa súıekterin ǵana alyp kelgen edik. Al keıingi jyldary ejelgi súıekter saýdasymen aınalysatyn «paleontologtar» kóbeıdi, Jylanshyq boıyndaǵy súıekterdi solar qoımaı alyp ketip otyrǵan, – deıdi Andreı. 

Qostanaı-Torǵaı óńirinen este joq ejelgi zamandy elestetetin zildiń súıegi jıi tabylady. Kúzde Qusmuryndaǵy kómir karerinen zildiń azý súıek tisiniń tabylǵanyn oqyrmanǵa jetkizgenbiz. Jazda Taran aýdanynan zildiń zamandasy bolatyn belgisiz janýardyń tasqa aınalǵan súıegi tabylǵan, ony mýzeı paleontologtary áli zerdeleý ústinde. 

Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»

QOSTANAI