Sherikbaı Unatuly - sónbes sáýle

Saltyna salǵyrt qaramaı, dástúriniń dárejesin kótere bil­gen olar úshin óner de, óleńde ógeı emes ekeni anyq.Besiginiń ózin «Bes ǵasyr jyrlaıdymen» terbetetin asyl ana­­­la­r­­ymyz ben qazyna keýde qart­tardyń da qatary sıre­mege­nine senimdimin. Sondaı sapaly qazaqtyń sapyn túzep, she­karanyń shetinen shyqqan dara daýysy qalyń qazaqtyń qula­ǵy­na kirip, súıegine sińip bekzat ónerdiń bedelin bıiktetken asyl­darymyzdyń biri Sherikbaı Unatuly edi. 

Ol mamyrajaı Mońǵolııa memleketi, Baıan-О́lgeı aımaǵynyń Qyzylqaıyń eldi­ mekeninde otbasynyń tuńǵyshy bolyp dúnıege kelgen. Ákesi Unat Qaı­sauly ónerge jaqyn, ártúrli mýzy­kalyq aspapta sheber oınaıtyn. Ári sol kezdegi aýyl mádenıet úıinde ju­mys jasaǵan. Sherikbaı nemereniń tuń­ǵyshy bolǵandyqtan, eki ájeniń qolynda tárbıelengen. Anasy Baǵdat úı sharýashylyǵynda bolǵan. Sherikbaıdan basqa alty balanyń anasy. Sherikbaı 1975 jyly mektep tabaldyryǵyn attap, 1983 jyly 8-synypty bitirgen. Sol mektep jasynda halyqqa kózaıym bolyp, Qudaı bergen talantymen halyq yqylasyna bólengen bozbala Sherikbaı mektep bitire sala, aýyl mádenıet úıine ánshi bolyp qabyldanyp, óner jolyndaǵy alǵashqy eki jylyn sonda ótkizedi. 

Áskerde júrgenniń ózinde de áskerı ansamblge aralasyp, ártúrli aspaptardy úırengen. Áskerden oralǵan soń ortalyq drama teatryndaǵy «Murager» folklorlyq ansambline ánshi bolyp jumysqa ornalasady. 90-jyldary Jánibek Kármenov О́lgeı qalasyna saparǵa barady. Sol kezde ónerimen erekshe kózge túsken Sherikbaıdy Jánibek Almatyǵa shaqyrady. Osy shaqyrýmen Almatyǵa kelip, T.Júrgenov atyndaǵy óner kolledjine qabyldanady. Sóıtip Qaırat Baıbosynovtyń shákirti bolady. Meıizdeı minezi meıirim tógip turatyn ánshige darynyn damytyp, talabyn ushtaǵan ustazy Qaırat Áýkenuly bylaı dep baǵa berdi: 

«Sherikbaı kim edi? Ol qandaı án­shi edi? Ol qaıdan keldi? Ol ne istedi? Án­shiniń ómirine qyzyqqan árbir adamnyń aldynan shyǵatyn suraqtar osy. She­rikbaı menen tálim aldy, án úırendi, shá­kirtim boldy. Ol sondaı uǵymtal óner­paz edi. Ánniń, sózi men ánin qaǵazǵa tú­sirmeı, jazbaı birden jattap alatyn zerek boldy. Men ondaı adamdy birinshi ret kórdim. Sherikbaı óte úlken óner ıesi edi. Onyń tynysy keń bolatyn. «Qońyr qazdyń qańqyldaǵanyndaı» jaǵymdy úni janyńa tynyshtyq syılaıtyn», deı­di ol.

1993 jyly О́ner kolledjin bitirgen Sherikbaı Baıan-О́lgeıge oralady. Kóp jyldar boıy aımaqtyq drama teatrynda jumys jasaǵan. Ol Baıólkedegi kóp adam bara bermeıtin dástúrli ándi jandandyrdy. Tipten, sol kezde Mońǵolııa qazaqtarynyń arasynda sırep, azaıyp ketken «betashar» dástúrin basqasha sıpatta elge qaıta usynǵan. Ol kisimen án áleminde áriptes, sabaqtas bolǵan, qanattas qonǵan kúıshi Janǵalı Júzbaı da júrek syrymen bólisti.

«О́tken ǵasyrdyń 90-jyldary qazaq­tyń án ónerinde úlken bir serpilis bol­ǵany bárimizge belgili. Sol jyldary qazaqtyń qazirgi belgili ánshileri Ra­mazan Stamǵazıev, Bekbolat Tileýhan, mar­qum bop ketken Salamat Qazaqbaev sııaqty jigitter, Berik Júsipov sekildi jyraýlar, Sáýle Janpeıisova sııaqty jeztańdaı ánshiler tolqyny ósip shyqty. Osy tolqynmen qatar, qazaqta «sırek daýysty, qońyr daýysty, al qońyr daýysty» Sherikbaı degen ánshi jigittiń dańqy erekshe bolyp turdy. Ol jas bolsa da úlken sahnalarǵa shyǵyp boı úıretken bozbala edi. El aralady. Men konservatorııada oqyp júrgenimde, ol estrada stýdııasynda oqyp júrdi. Alqaly toptarda, ónerli jıyndarda birge kezdesip otyrdyq. Kóptegen ánderin tyńdadym. Onyń sırek kezdesetin daýsyna qaıran qaldym», deıdi kúıshi.

Iá, el aǵalarynyń erekshe pikiri She­rik­baıdyń sheber ánshi ekenin dá­lel­dese kerek. Biraq, támam jurtty tam­sandyrǵan talantty tulǵanyń taǵdyry aıaq astynan qıylǵany aıanyshty. 2004 jyldyń qarashasynda jetken qaraly habar jeztańdaı jigittiń jerlesterine de, týma-týys, tamyr-tanystaryna da kú­ıikke toly kúı keshtirdi. Otyz jeti jasynda oryny oısyrap qalǵan onyń artynda úsh ul men eki qyzy qaldy. She­rikbaı marqum: «Jánibek, Qaırat aǵalarymnyń ánin radıodan estip, eliktep óstim, sol kisilerdiń kózin kórip, shákirti bolsam dep armandaýshy edim, armanyma jettim» dep aıtyp otyratyn deıdi jary. 

«Atasy ólgenmen, botasy bar» degendeı tulpardyń izin jalǵar tuıaǵy bar eken. Osyǵan oraı aqyn Ularbek Nurǵalymulynyń óleńinen úzindi kel­tire keteıik:

Baıyrǵy baba sózi sııaqtanǵan,
Ánnen de, áýennen de uıat tamǵan.
Aýzynan aýmaı túsken saf altyndaı
Artynda ánin jalǵar tuıaq qalǵan.

Mańdaıǵa jazǵan eken marjan ándi
Tańdaıda Táńir basqan tańba qaldy.
О́zgeris jalǵaıdy endi ǵasyrlarǵa,
Sher keýde Sherikbaıdan qalǵan ándi.

О́zgeris dep otyrǵany osy Sherik­baı­dyń uly. «Jaýhardyń synyǵy da jaý­har» demekshi, ákeden qalǵan án dástúrin áspettep, erekshe únimen el yqylasyna bólenip júrgen ónerpaz búgingi tańda Qaırat Baıbosynovtyń nemere shákirti bolyp júr. О́zgeristiń О́lgeıden Otanǵa oralýyn Ramazan Stamǵazıev myna oqıǵamen jetkizdi.

«Bizden bir-eki jyl tómen oqyǵan shá­kirt­terdiń qatarynda Sherikbaı degen bas daýysty ánshi bar degendi estip, ony ózim izdep baryp tanysqan edim. Aqylbaıdyń, Búrkitbaıdyń ánin oryndaǵanda erekshe tyń­daıtynbyz. Sherikbaı oqýyn bitirer tus­ta Qaırat aǵam «osy jaqta qal, oq­ýyń­dy jalǵas­tyr» dep keńesin aıtty. Bi­raq, árkimge týǵan jeri ystyq eken. «Men sol elge baraıyn, eldegi mektepti jalǵastyraıyn, sondaǵy jastardy oqy­taıyn» dep ol Qaırat aǵamyzdan ruqsat su­rap, elge ketken bolatyn. Taǵdyrdyń aty taǵdyr. «Jazmyshtan ozmysh joq» dep jan jubatamyz. Qaıbir jyldary án saparymen Baıan-О́lgeıge baryp eki kesh berdim. Keshten keıin She­rik­baıdyń shańyraǵyna baryp Quran ba­ǵyshtadyq. Sol kezde kishkentaı bir ba­la án saldy. «Tulpardy taǵasynan, sha­pandy jaǵasynan» tanyǵan qazaqpyz ǵoı sol balanyń kózinen ot kórip, She­rikbaıdyń ákesinen ruqsat alyp, ne­meresi О́zgeriske en salyp ketip edim. So­dan keıin Qazaqstanǵa kelip úsh jyldaı J.Elebekov atyndaǵy estrada-sırk kolledjinde menen tálim aldy, qazir Qaırat aǵasynyń qasynda. О́zimniń keshterimnen qaldyrmadym. О́zgeristiń óner órisi keńeıip, Sherikbaıdyń shyq­paǵan shyńyna shyǵaryna senimdimin», de­di ánshi.

О́zgeristiń ózgeshe daýysy talaı­dyń tańdaıyn qaqtyrdy. Án áleminde bol­ǵan aıtýly alamandardan qanjyǵasy qur qaıtpaǵan. Áset Naımanbaev, Ámi­re Qashaýbaev atyndaǵy dástúrli oryn­daýshylar baıqaýynda baǵy ja­nyp, talaı júldeni taqymdaǵan. Ja­­qynda ǵana Pavlodar qalasynda ót­ken Estaı Berkimbaıuly atyndaǵy V respýblıkalyq dástúrli ánshiler baı­qaýynda bas júldeni ıelengen bolatyn.

Qasıetti óner qanynda bolǵasyn tynym bermeı, tyńdaýshysyn tabary haq. Shekaradan shen emes, shekpen emes, án izdep kelgen Sherikbaıdyń urpaǵy shetinen ánge áýes, ónerge qushtar eken. О́zgeristen keıingi ózge balalary da sol soqpaqtyń sońyna ergen. Endeshe, erte óshken juldyzdyń sońynda sónbes sáýle qalǵanyn kóreıik. 

Aıtpaqshy, О́zgeris qazir «Qazaqstan» ulttyq telearnasynda júrip jatqan «Men qa­zaqpyn» megajobasyna qatysýda. О́zgeristiń ónerine tánti bolǵan Myr­zataı Joldasbekov: «Ramazan Stam­ǵazıevterden keıin qazaq ánin bıik deń­geıde shyrqaıtyn bir ánshi endi О́zgeris bolaıyn dep tur eken, jolyń bolsyn!», dep baǵalap, batasyn berdi. Áýmın, solaı bolǵaı!
 

Raýan QAIDAR,
«Egemen Qazaqstan»