...pikir bildiredi
Tartymdy dúnıeler kóbeıip keledi
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń baıyrǵy ári turaqty oqyrmandarynyń biri retinde pikir bildirgim kelip otyr. Ras, bas basylym bolǵandyqtan «Egemen» elge qatysty resmı sıpattaǵy materıaldardy berýge tıis. Áıtpese ony budan ózge bir de bir basylym bermeıdi. Áıtse de, sońǵy kezde gazet betinde oqylatyn tartymdy dúnıelerdiń kóbeıýi – oqyrmandardy ózine burynǵydan da qyzyqtyryp tarta túsedi. Sondaı-aq basylym avtorlary men menshikti tilshilerdiń ártúrli taqyryptarda qoǵamymyzdyń keıbir túıindi ári túıtkildi tustaryn qozǵaǵan saraptamalyq maqalalary da oqylmaı qalmaıdy. Osyndaı oıly dúnıeniń biri birinshi qarasha kúni jarııalanǵan qalamger Qalı Sársenbaıdyń oıtolǵaǵy dep bilemin.
«Egemen» qashanda eldiktiń sózin aıtady. El-jurtty tolǵandyryp júrgen máselelerdi óz betterinde jarııalaýy arqyly úkimet pen joǵary memlekettik organdardyń nazaryna usyna biletini de – onyń artyqshylyǵyn kórsetedi. Taǵy bir aıtaıyn degenim, ınternet-nusqadan góri basylymnyń kádimgi qaǵazǵa basylǵan gazetten oqyǵandaǵy áser tipti bólek, aıryqsha dep bilemiz. Menińshe «Egemenge» jazylyńdar dep ony nasıhattaýdyń qajeti joq. О́ıtkeni onsyz da bul gazet oqylymdy ári tartymdy dúnıeleri arqyly ár oqyrmannyń janyn baýrap, júregin terbete biledi.
Idosh ASQAROV,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
AQTО́BE
...jańalyǵyn jetkizedi
Jyljymaly kıiz úı jasady
Shymkenttik sheber Erkinbek Bókenbaev dóńgelekti kıiz úı qurastyryp, ónertapqyshtyń jasaǵan bul týyndysy búginde kópshiliktiń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzyp otyr. Kıiz úı pishindes zamanaýı tirkemeni avtor «Qazaq arbasy» dep ataǵan. Innovasııalyq jobany jasaýǵa sheberdiń 6 aı ýaqyty ketipti. Oǵan qajetti bólshekterin shetelden aldyrtqan.
«Men kıiz úıge jańa tehnologııany endirip, zamanaýı úlgide jasaýǵa tyrystym. Onyń sáýleti men ishindegi tazalyǵy, barlyǵy da aldyn ala eskerilgen. Bizdiń ulttyq qundylyǵymyz da kórsetilgen. Qazir bul kıiz úıge qyzyǵýshylar kóbeıip otyr», deıdi sheber Erkinbek Bókenbaev.
О́nertapqysh kıiz úıdiń qolynan shyqqan úshinshi týyndysy ekenin aıtady. Aıtýyna qaraǵanda, buǵan deıin jemis-jıdek pen kókónis satýǵa arnalǵan jyljymaly dúńgirshek jasap shyǵarypty.
Aınur AQBAEVA
Shymkent
...keńes beredi
Aldyńǵy kezekte ana tilimiz tursa...
Qazaq tiliniń mártebesin kóterý úshin qazaqsha oılaýymyz kerek. Qazaqsha oılaý úshin bilimniń negizin tek qazaq tilinde oqytý kerek. Orta mektepte álippeden bastap barlyq pánder ana tilinde oqytylsa ǵana oqýshy qazaqsha oılaýǵa daǵdylanady. Jasyratyny joq, kópshiligimiz oryssha oılap baryp qazaqsha sóılep júrmiz. Jazýymyzdyń da sıpaty shamaly. Osydan baryp ne qazaq tilin, ne orys tilin, ne aǵylshyn tilin durys meńgermegen dúbára jandar kóbeıip kete me dep qaýiptenemin. Bul arada shet tilin oqytýdyń keregi joq degen uǵym týmasa kerek. Aǵylshyn tili orys tilimen qabat 7-synyptan bastap til úırený esebinde oqytylýy kerek. Ári qaraı árkim óziniń qabileti men qajetine negizdep óz betimen, óz qarajatyna oqýy kerek.
Aıtpaqshy, óz betimen oqýdyń mysalyn Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtan úırensek ǵanıbet bolar edi. Qarańyzdarshy, Elbasynyń kez kelgen shyǵarmasy qazaq sóziniń máıegine tunyp tur. Elbasy shyǵarmalarynda jańa qoǵamnyń damýy, ǵylymnyń san-salaly aspektileri qazaq sózimen órnektelgen. Endeshe qazaq sóziniń bas joqtaýshysy, ulyqtaýshysy Elbasynyń shyǵarmalaryn qazaq tilin damytýǵa baǵa jetpes oqý quraly retinde paıdalanýymyz kerek.
Qazaqsha oılap, qazaqsha sóıleý (jazý) úshin bilimniń negizin tek qazaq tilinde oqytý kerek. Jalpy, bilim beretin mektepterde álippeden bastap barlyq pánder qazaq tilinde oqytylsa. Bul is-shara latyn álipbıine kóshý merzimimen ushtastyrylsa. N.Á.Nazarbaevtyń shyǵarmalary jalpy bilim beretin mektepterdiń 10-synybynan, arnaýly jáne joǵary oqý oryndarynyń alǵashqy eki kýrsynda qoǵamtaný páni retinde oqytylsa.
Qabdyl AHMET,
KSRO jáne Qazaqstan Respýblıkasy
oqý-aǵartý isiniń úzdigi
SEMEI
...ókinish bildiredi
Keremetten aıyrylyp qalmaıyq
Áldekim: «Jasandylyq qaıda?» dep suraı qalsa, men «Mereke kúnderi qazaq kıgen oıýly shapan ishinde», dep qınalmaı jaýap berer edim. Iá, biz dál sondaı kúnderi jan dúnıemizdegi jasandylyqty qazaqtyń shapanymen jasyrǵymyz keledi. Uıalmaı, qyzarmaı maqtana sýretke túsip, ony áleýmettik jelige salyp jatatynymyz sondyqtan. Sonda deımin-aý, ultjandylyǵymyz ben namysymyzdy jasandylyqqa syıǵyzǵanymyz qaı jetiskenimiz?
Arqada Jańaarqa degen jer bar. Shaly da, kempiri de, uly da, qyzy da shapan kıedi. Iá-ıá, shapanmen kóshege shyǵady, dúken aralaıdy, toıhana men teatrǵa barady. Biriniń bireýden uıalǵanyn nemese shapan kıdim dep maqtanǵanyn kórmeısiń. Iyǵyna iledi de júre beredi. Oıýly da emes, kádimgi púlish, ne barqyttan ishine jún tarta syrylǵan qarapaıym shapan. Kıseń kıim, sharshap qısaısań tósenish, salqynǵa syr bermes jamylǵy. Keremet emes pe!? О́tinerim: osy keremetten aıyrylyp qalmaıyq.
Tóken ÁLJANTEGI
ALMATY
...qaýiptenedi
Esirtkimen esirmeıik!
Babalarymyz «Aýrýdyń aldyn al, jaýdyń aldyn al, qaıta kóterilgen daýdyń aldyn al» degen eken. Ǵasyr dertine aınalǵan esirtki jáne ony tutynýdan aýlaq bolý, keseldiń aldyn alý qajettiligi búgingi kún tártibindegi eń basty ótkir máselelerdiń biri bolyp otyr.
Sońǵy on jylda elimizdegi nashaqorlar toby molaıyp, onyń ishinde balalar men jastar arasyndaǵy esirtkige qumarlar qatary ósken eken. Sonyń ishinde esirtki dertine shaldyqqandardyń jasy otyz jastan joǵary emes. Bul jaǵdaı kúnnen-kúnge esirtki paıdalanýshylardyń «jasaryp» kele jatqandyǵyn dáleldeıdi. Talaı jetkinshek nashaqorlyq saldarynan qaýipti keseldiń qurbanyna aınalyp, jyl saıyn ata-ana, týǵan-týystaryna qaıǵy-qasiret ákelip jatyr.
Nashaqorlyqty emdeýden góri aldyn alý jeńilirek bolady. Eger buryn jaǵdaıy nashar ortadan shyqqandar ǵana nashaqor bolsa, al qazir bul epıdemııa qoǵamnyń barlyq deńgeıin qamtyp keledi. Nashaqorlyq ult tańdamaıdy. Esirtkige qumarlyq ómir boıy saqtalýy múmkin. Qaýipten qutylýdyń eń durys tásili – olardy eshýaqytta tatyp kórmeý.
Allabergen QONARBAEV
Mańǵystaý oblysy
