– Jaqynda ǵana resmı túrde Beıjiń Olımpıadasynyń kúmis júldesi tabys etildi. Arada toǵyz jyldan astam ýaqyt ótkende bul marapattyń siz úshin mańyzy qandaı?
– Bul júlde meniń surap alǵan ne kópten kútken júldem emes. Toǵyz jyl degen de az ýaqyt emes, úlken jańalyq bolǵany ras. Halyqaralyq Olımpıada komıtetiniń sheshimimen Kúres túrleri boıynsha federasııanyń zańy boıynsha kúmis medaldy maǵan, buǵan deıin bizdiń elge tıesili bolǵan qolany qytaılyqqa berdi. Al Beıjiń Olımpıadasynyń kúmisin tabys etý rásimi Astanada ótkeninen habardarsyzdar.
Qýandym dep aıta almaımyn. «Temirdi qyzǵan kezinde soq» demekshi, bar kúshińdi salyp jeńip alǵan júldeńe, sol sáttegi sezimge jetpeıdi. Bul da Qudaıdyń buıyrtqany, sondyqtan oǵan qarsy kelmeımiz. «Qýǵannyń jetpeı, buıyrǵannyń ketpeıtinine» mysal shyǵar.
– Júldeńizge laıyq syıaqyńyzdy berdi me? Basshylyq bul jaǵyn qarastyrdy ma eken degenim ǵoı...
– Eshkimnen aqsha suraǵan joqpyn, medaldy aýystyrdyq – boldy. «Anaý búıtti, mynaý sóıtti» degendeı, aqshanyń izine túsýden aýlaqpyn.
– Jetisýdyń namysyn qorǵaǵan sportshylardyń birazy júldesin qaıtaryp berdi. Olar, tipti kelesi Olımpıadaǵa bara almaýy da múmkin. Osy jaıttardan soń ózińizge degen nazardyń kóbeıgenin baıqadyńyz ba?
– Ondaı eshteńe baıqaǵan joqpyn. Halyq óńirdiń atyn asqaqtatyp júrgen sportshylardy buǵan deıin qalaı kurmettese, sol ystyq yqylas áli de bar. Dopıngtik daýlarǵa baılanysty medaldarynan aıyrylǵan sańlaqtarymyzdy halyq qazir de qoshemettep qarsy alady. Olar jeńgen sátte biz el bolyp qýandyq, London tórinde kók týymyz qalyqtap, ánuranymyz shyrqalǵanda kózimizge jas aldyq. Biz sportshylardyń eńbegin baǵalaı biletin, alaqanynda aıalaı biletin elde turamyz. Sporttaǵy jańalyqtar, ózgerister, qýanyshty habarlardy jurttyń bári bilip, kádimgideı jankúıerlik tanytyp otyrady.
– WADA-nyń (Dúnıejúzilik dopıngke qarsy agenttik) da, HOK-tiń de talaptary jıi ózgerip otyrady. Munyń bári sapany jaqsartýǵa, tazalyqty saqtaýǵa qanshalyqty áser etedi?
– О́z basym tártipti jaqsy kóremin. Baýyrjan Momyshulynyń «Tártipke baǵynǵan qul bolmaıdy» degen dana sózi bar. Tek tártip bar jerde is alǵa basady. Búginde medısına salasy jaqsy damyp keledi. Keıbireýler sonyń jetistigin burys jolda paıdalanýǵa tyrysady. Tezirek jetistikke jetsem degennen týǵan maqsat qoı. Biraq sol dopıngtik preparattardyń adam densaýlyǵyna qanshalyqty zııan ekendigin oılamaıdy.
Bir sáttik jeńis úshin aǵzasynyń «kúl-talqanyn» shyǵarýǵa deıin barady. Sondyqtan halyqaralyq uıymdardyń mundaıdyń aldyn alýǵa kúsh salyp jatqany quptarlyq jaıt. Erejege baǵynbaǵannyń ózinde de, sporttyq karerasyna da zııan keltiretinin balalar men jasóspirimderimiz bilip óskeni jón. Sonda olar bassyzdyqqa barmaı, ádil eńbek etýge umtylatyn bolady.
– Bul uıymdardyń sońǵy kezderi tym belsendi bolýy adamdy san túrli oıǵa jeteleıdi. Saıasattyń da salqyny tıe bastady ma deısiń...
– Sportshy bolyp júrip biz de talaı ret dopıngtik synamalar tapsyrdyq. Kishigirim týrnırlerde de, álem chempıonattary men Olımpıada oıyndary aldynda da qaıta-qaıta saraptama jasalady. Jarys aldynda bapkerlermen, komandadaǵy dárigerlermen «men mynadaı dáriler ishtim, mynadaı medıkamentter qabyldadym» dep esep berip, qatań tekserýden ótesiń. Al antıdopıngtik uıymdar seniń synamalaryńnyń on jylǵa deıin saqtalatyny, qajet kezde tekseriletinin aıtyp, senimen kelisimshart jasaıdy. Iаǵnı bul úrdis byltyr ne eki-úsh jyl buryn bastaldy deýge kelmeıdi.
Saıasat aralasty degenge qatysty eshteńe aıta almaımyn – saıasattanýshy emespin. Olar óz mindetterin atqaryp jatyr. Árıne, Ilıa Ilın, Áset Mambetov, Zúlfııa Chınshanlo, taǵy basqa da sportshylardyń medaldaryn qaıtaryp alǵany ókinishti.
Al olar dopıng qoldandy ma, qoldanbady ma, ol jaǵy da maǵan qarańǵy.
– Siz de bildeı bir mekteptiń dırektorysyz. Osyndaı olqylyqtar sizdiń shákirtterińiz ben tárbıelenýshilerińiz arasynda oryn almas úshin qandaı sharalar qoldanasyzdar?
– Men sportshynyń ómir joly qandaı bolatynyn bilemin. Jastarǵa qoldaý, baǵyt kerek. Sondyqtan bapkerler, dárigerlerdi ertip jattyǵýlarǵa qatysyp, balalarmen jıi kezdesýler ótkizip turamyz. «Aýyryp qalsańdar, óz betterińshe emdelmeńder, mindetti túrde bizdiń dárigerlerge qaralyńdar, aqyldasyńdar, solardyń jazyp bergenin ǵana qoldanyńdar. О́zderiń úshin ǵana emes, el namysy úshin de jarysqa shyǵasyńdar, memleketimizdiń atyna kir keltirip, uıatty bolyp qalmaıyq» dep aıtyp otyramyn. О́ıtkeni muryn bitelgende tamyzatyn naftızın sekildi dárilerdiń ózi dopıngke kirip ketýi múmkin.
– Almaty oblystyq joǵary sport sheberligi mektebiniń dırektory qyzmetin atqaryp júrgenińizge de úsh jyldan asypty. Siz kelgeli bul mektepte ne ózgerdi?
– Men qyzmetke kelgeli jańalyq ashtym deı almaımyn. Bárimizdiń kózdegenimiz de, maqsatymyz da bir – sportshylardy jaqsylap daıyndap, sport túrlerinen ulttyq quramaǵa qosý. Maǵan deıin basshylyq jasaǵan azamattardyń da, bizdiń de ılegenimiz bir teriniń pushpaǵy. Sportshy bolǵandyqtan balanyń kózqarasynan-aq oǵan ne qajet ekenin túsine alasyń. Bapkerler, ózge de mamandar bolyp nátıjeni jaqsarta túsý úshin eńbek etip jatyrmyz. Federasııalarmen birigip memleket júktep otyrǵan mindetterdiń de laıyqty oryndalýyna atsalysyp kelemiz.
– Al osy ýaqyt aralyǵynda siz ózgerdińiz be?
– Buǵan deıin Almaty qalasyndaǵy №12 balalar men jasóspirimder sport mektebinde ádisker bolyp jumys istedim. Odan soń oqý boıynsha dırektordyń orynbasary boldym. Iаǵnı basshylyqqa kelgenge deıin tómengi satylarda biraz tájirıbe jınaqtadym. Áli de úırenip kelemin. Basshy bolý ońaı emes, jaýapkershilik júgi úlken. Durys baǵdar berý, jaqsy nátıje kórsetý, alǵa umtyldyrý seniń jumysyńa baılanysty. Qoldan kelgenshe tyrysyp jatyrmyz. Bir orynda toqtap qalý durys emes. Kórsetkishter budan da jaqsarady dep úmittenemin.
– Sportshylar joǵary jetistikterge jetken soń úlken qalalarǵa, joǵary laýazymdy qyzmetterge umtylyp jatady. Siz týǵan jerde qalyp eńbek etýdi tańdadyńyz. Bul sizdiń óz qalaýyńyz ba?
– «Týǵan jerge týyńdy tik» deıdi. О́zimiz ósip-óngen óńirge az da bolsyn paıdamyz tısin degen oı. Kóp sportshylar karerasyn aıaqtaǵan soń qaıda bararyn bilmeı qalady, jaǵdaıy barlar bıznesin ashady. Buryn «Taldyqorǵanda jumys istesem, meıli qandaı jumys bolsyn keliser edim» dep armandaıtynmyn. Sebebi osy qalany qatty jaqsy kóremin. Sol armanym oryndaldy. Bul shahardyń aýasy qandaı keremet, ózi tap-taza. Kelgen qonaqtyń bári rıza bolyp ketedi.
Ras, Almaty men Astanadan da shaqyrtýlar boldy. Biraq men osy jerde qalyp eńbek etýdi jón kórdim. Jaqsylyq Úshkempirov aǵamyz «Nurbaqyt, oblys ortalyǵyna baryp qyzmet jasa, sportty damytýǵa úles qos, qolyńnan keledi» dep aqylyn aıtqan. Dál sol kezde meniń aldymda dırektor bolǵan Rahymbek Omaruly zeınetke shyqqan eken, sóıtip sol kisiniń ornyna keldim.
Al qyzmet, ataq degenniń ýaqytsha ekenin jaqsy bilemin. Olarǵa umtylmaıtynym da sodan. О́mirde adam bolyp qalý, boıyńda adamgershilikti saqtap qalý áldeqaıda mańyzdy.
– Bizdiń balýandar Parıjde ótken álem birinshiliginde osydan 20 jylǵa jýyq ýaqyt burynǵy nátıjeni qaıtalady. Bıylǵy jetistiktiń syry nede dep oılaısyz?
– Bizdiń eldiń grek-rım kúresiniń tarıhy óte baı. Qajymuqan babamyzdan bastap Shámil Serikov, Jaqsylyq Úshkempirov sekildi Olımpıada chempıondary, Dáýlet Turlyhanov, Baqtııar Baıseıitov, Mhıtar Manýkıan, Iýrıı Melnıchenko, Nurlan Qoıjaıǵanov, Marǵulan Ásembekov sekildi sańlaqtar jeńis tuǵyrynan kórinip keldi. Tek byltyrǵy Rıo Olımpıadasynda jolymyz bolmady. Esesine álem birinshilikterinde Almat Kebispaev, Demeý Jadyraev pen Meırambek Aınaǵulov sekildi inilerimiz úzdikter qatarynan kórinip júr.
Bul aldymen grek-rım kúresiniń deńgeıi joǵary ekendigin ańǵartsa, ekinshiden, elimizde konfederasııa qurylyp, óńirlerdegi federasııalardyń artyp kele jatqan belsendiligin bildiredi. Almatyda Kúres túrlerinen federasııa basshylyǵyna Baýyrjan Ospanovtyń kelip, materıaldyq turǵyda qoldaý kórsetýi jumysty jandandyra tústi. Nurym Dúısenov, Boranbek Qońyratov syndy bilikti bapkerlerdiń eńbegin de umytýǵa bolmaıdy. Osyndaı isine jaýapty mamandar barda, bizdiń grek-rım kúresiniń deńgeıi eshqashan tómen túspeıdi dep oılaımyn.
– Al Dáýlet Turlyhanovtyń Azııa kúres federasııasynyń tizginin ustaýy álemdik deńgeıdegi kórsetkishterimizge qanshalyqty áser etedi dep oılaısyz?
– Dáýlet aǵamyz qandaı qyzmet atqarsa da, zalǵa kelip sportshylardyń jaǵdaıyn bilip, aqyl-keńesin berýden jalyqqan emes. Qazaq balasynyń halyqaralyq uıymda basshylyq qyzmet atqaryp otyrǵanynyń ózi aıtýly oqıǵa. Munyń ózi jastarǵa umtylys, jiger, senim beredi. Al bul óz kezeginde jaqsy nátıjege bastaıdy.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Mádına ASYLBEK,
jýrnalıst
