Agroónerkásiptik keshendi damytý baǵda­r­la­ma­sy boıynsha óńirlik jobalar qolǵa alynýda

Máselen, et ónimderiniń – 33, irimshik pen súzbeniń – 42, shujyqtyń – 45, sarymaıdyń – 36, qus etiniń 54 paıyzy ózge elderden ta­sy­maldanady. Jurtshylyq japa-tarmaǵaı sa­typ alǵanymen, «arzannyń jiligi tatymaıty­ny» belgili. 

Qaıta óńdeý salasy da tómen deńgeıde. О́zge memleketterge kóbine shıkizat túrinde jóneltip, utylyp júrmiz. «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qa­bilettilik» Joldaýynda kóptegen pozı­sııa­lar boıynsha álemde iri agrarlyq eks­porttyq ónim óndirýshilermen teńese alatynymyz, agrarlyq sektordy ekonomıkanyń ja­ńa draıverine aınaldyrý úshin shıkizat ón­di­ri­si­nen sapaly óńdelgen ónim shyǵarýǵa kó­shý joldary atap kórsetildi. Bul maqsat­tar­ǵa jetý úshin sýbsıdııa bólý qaǵıdalaryn qaıta qa­ras­tyrýǵa, bes jyl ishinde jarty mıl­lıon­nan astam jeke úı sharýashylyqtary men shaǵyn fer­merlerdi kooperatıvter­ge biriktirýge ta­sy­maldaýdyń jáne ótkizýdiń tıimdi júıesin qu­rýǵa, eńbek ónimdiligin arttyrýǵa, aýyl sha­rýashylyǵyn ártaraptandyrýǵa basa kóńil bólindi. 

Úkimettiń byltyrǵy keńeıtilgen otyrysynda Prezıdent aýyl halqynyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan birqatar tapsyrmalar bergeni málim. О́zin-ózi qamtıtyndardyń 60 paıyzdaıy shalǵaı eldi mekenderde turatyny eskerilip, shaǵyn nesıe berýdi jalǵastyrý, jańa jumys orynda­ryn ashý, ónimderdi ótkizý jáne qaıta óń­deý kooperatıvterin qurý, taǵy basqa kele­li mindetter aıqyndalǵan edi. Osyǵan oraı Úkimet Qazaqstan Respýblıkasynyń ag­ro­ónerkásiptik keshenin damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵ­dar­lamasyn qabyldap, bes jylda azyq-túlik taý­arlary eksportynyń kólemin 600 mıllı­on dollarǵa deıin jetkizý, ımportty 400 mıl­lıon dollarǵa azaıtý, eńbek ónimdiligin 38 paıyzǵa arttyrý sekildi talaptar qoıdy. Qar­jylyq jaǵynan da, uıymdastyrý ja­ǵynan da jan-jaqty dáıektelgen jos­par óte aýqymdy. Sý, jer resýrstaryn tıim­di paıdalanýǵa, saý­da-logıstıkalyq ınfra­qurylymdy da­my­tý­ǵa, ǵylymı-tehnologııalyq, kadrlyq qamtý ja­ǵy­nan da jan-jaqty qoldaý jasalýda.

– Is-qımyl jospary básekege qabiletti, suranysqa ıe, ıkemdi agroónerkásiptik keshen qalyptastyrýdy ditteıdi. Onyń aıasynda aýylsharýashylyq kooperasııasy, tuqym sha­rýashylyǵy, tehnıkalyq jaraqtandyrý, ag­ra­rlyq qaıta óńdeý, astyq óndirisin árta­rap­tandyrý, sýbsıdııalaý sııaqty keleli má­seleler boıynsha 13 damytý kartasy jasaldy. Qazir jer-jerde qanatqaqty joba­lar­ǵa baı­lanysty uıymdastyrý sharalary júr­gi­zi­lýde, – dedi Aýyl sharýashylyǵy mını­stri­niń birinshi orynbasary Qaırat Aıtý­ǵa­nov iri agroqurylym basshylary bas qos­­qan keńeste. 

Onyń aıtýynsha, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń, ǵylymı ortalyqtardyń, ón­di­ris oryndarynyń qatysýymen qabyl­danǵan is-sharalar kooperatıvtik qozǵalystarǵa qa­zir­diń ózinde úlken serpin berip otyr. Bi­rin­shi karta boıynsha bıyl 326 birlestik qurý josparlansa, onyń sany 745-ke jetip, quramyna 56 myńǵa jýyq qosalqy sharýashylyqtar men sharýa qojalyqtary kirgen. Et, sút óndirisine basymdyq berilýdiń arqasynda mal sharýashylyǵy ónimi 3,3 paıyzǵa molaıǵan.

Ekinshi karta aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý salasyn jańǵyrtýǵa arnalǵan. Bul baǵytta da problemalar jeterlik. Shı­ki­zat tapshylyǵynan et kombınattary, qu­ra­majem, sút zaýyttary tolyq qýatyna qo­syl­maǵandyqtan, bir trıllıon teńgeniń óni­min kem alǵan. Endi joba aıasynda 79 jańa zaýyt boı kóterip, 80-i qaıta jańarady. Munyń ózi et, sút, teri, jún, kókónis ónimderin qaıta óńdeýdi eselep arttyrýǵa múmkindik bermek. 

Úshinshi karta traktor-mashına parkiniń osal tustaryn qamtıdy. Birinshi vıse-mınıstr aıtqandaı, elimizdiń dıqandary 22 mıllıon tonna astyq jınaǵanymen, 2 mıllıon 25 myń tonnasyn qambaǵa quıýǵa úlgirmegen. Onyń basty sebebi tozyǵy jetken tehnıkalarǵa kelip tireledi. Taldaý nátıjesi kombaındardyń – 40, traktorlardyń 65 paı­yzynyń qoldanylý merzimi 17-20 jyldan asqanyn kórsetip bergen. Endi otandyq tehnıkalar óndirisine basymdyq berilip, bes paıyzdyq mólsherde nesıe berý, ınvestısııa tartý, salyq kólemin kemitý sekildi je­ńil­dik­ter arqyly aýylsharýashylyq teh­nı­ka­la­rynyń ımporttyq úlesin 72 paıyzdan 45 paı­yzǵa deıin azaıtý belgilengen. 

Baǵdarlamada astyq óndirisin ártarap­tan­dyrý mańyzdy oryn alady. Bul oraıda bıdaıdy álemdik úlken suranysqa ıe da­qyl­darmen almas-
tyrý asa mańyzdy. Keleli jı­ynda oblysta maıly daqyldar kólemi 712 myń gektarǵa jetkeni, kelesi jyly bir mıl­lıon gektardy quraıtyny jaqsy tá­ji­rıbe retinde atap ótildi. Oǵan qa­ty­sý­shy­lar astyq sapasynyń tómendeýin elı­ta­lyq tuqymdardy sýbsıdııalaýǵa shekteý qoıylýymen baılanys­tyrdy. Bul oıdy quptaǵan Q.Aıtýǵanov al­­daǵy ýaqytta merzimi on jyldan asqan su­ryp­tarǵa demeýqarjy be­ril­meıtinin, onyń or­nyna elıtalyq tuqym sha­rýashylyǵy qar­jy­­landyrylatynyn atap ótti. Kelesi jyldan bastap, sondaı-aq ósim­dik zııankesteri men aýrýlarǵa qarsy qol­danylatyn pre­pa­rat­­­tarǵa 50 paıyzǵa deı­in jeńildik qaras­ty­­rylady. Alqaly bas­qosýda Ońtústik Qazaqstan, Qostanaı, Aqtó­be, Soltústik Qazaqstan oblystary ǵana jem­azyq­pen to­lyq qamtamasyz etip otyrǵany kól­deneń tar­­tylyp, alda quramajem mólsheri 2,5 ese, qur­­ǵaq jem óndirisi 68 paıyz, iri azyq 5 ese kó­­beı­tiletini, jaıylym, sýlandy­rý má­se­leleri de nazardan tys qalmaıtyny aı­tyl­­dy. 

Agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan baǵda­r­la­ma­synda ımportqa táýeldilikten arylyp, ónim­derdi shetel naryǵyna tasymaldaýdyń tı­imdi tetikteri jan-jaqty oılastyrylǵany, Úki­­­mettiń qoldaýy men qarjylyq qol­je­tim­­dilikke erekshe ekpin túsirilgeni agro­qu­ry­lym basshylarynyń sózderinen de anyq bi­linip turdy. 

О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»

Soltústik Qazaqstan oblysy