Marııa Egorqyzy Rekınanyń mazary Qorǵaljyn aýdanyna qarasty Sabyndy aýylynan 9 shaqyrym jerde ornalasqan. «Týǵan jer» arnaıy jobasy aıasynda atalǵan qulpytas týraly aıtpasqa áddimiz joq. О́ıtkeni kezinde qazaqtyń Dúısen esimdi jigitine ǵashyqtyq seziminen týǵan áni arqyly orys qonys aýdarýshysynyń qyzy qazaq tarıhynan oıyp turyp oryn aldy. О́ziniń jigitine arnaǵan ánimen halyq júregine jol tapqan qyzdyń arman-muńy jatyr bul ánde. Jastardyń qosylýyna eki ulttyń ádep-ǵuryptaryndaǵy ózgeshelikter kedergi keltirse kerek. Onyń ústine dinı nanym-senimderi de basqa. Biraq sol zamanda da júrekke, mahabbatqa ámir júrmegen ǵoı.
Birde Marııany aıttyryp qoıǵan kórshi aýyldaǵy qudalary kelip kútip otyrady. Taǵdyrdyń mundaı tálkegine kóne almaǵan qyz ózin qoıarǵa jer tappaı, qula dúzge qasha jóneledi. Aty ańyzǵa aınalǵan «Dýdar-aı» áni sol kezde týǵan desedi. Buny estigen Dúısen súıiktisiniń sońynan izdep barady. Kóp qıynshylyqty bastarynan ótkergen jastar taǵdyrdyń taýqymetine shydap baǵady. Olar ózen jaǵasynda turyp, qamystan baspana turǵyzyp meken etip jatady. Qazaq jigiti men orys qyzynyń mahabbaty týraly ǵajap áńgime kúlli atyrapqa jaıylady.
Kúnderdiń kúninde balasynyń taýqymet kórip júrgenin estigen Dúısenniń ata-anasy eki jasty úıge aldyryp, toılaryn jasap bergen eken. Qıyndyqtyń qandaıyna bolsa da tóze bilgen ǵashyqtar aqyry óz degenderine jetedi. Biraq olardyń bul baqytty shaǵy, jeńiske jetkizgen qýanyshty kezeńderi uzaqqa barmaıdy. Úılený toıynan keıin-aq Dúısen patsha áskeri qataryna shaqyrylyp, óz boryshyn óteýge ketedi. Ásker qatarynda júrgende ókpe dertine shaldyqqan Dúısen kóp uzamaı qaıtys bolypty. Nebári 18 jasynda jesir qalǵan Marııa ýaqyt óte qaıta turmys qurǵan.
Dúnıege tórt bala ákelgen ana retinde baqytty ómir súripti. Biletinderdiń aıtýynsha, Marııanyń ekinshi kúıeýi onyń janyn jaqsy túsingen kisi bolǵan desedi. Alǵashqy súıgen jary – Dúısendi júreginiń túkpirinde saqtaǵan Marııa óziniń keıingi kúıeýin de qadirlep, ómir boıy syılap ótipti.
Reti kelgende án avtory týraly birer derek aıta ketken jón shyǵar. Marııa Egorqyzy Rekına 1899 jyly ómirge kelgen. О́z ómiriniń kóp bóligin Qorǵaljyn aýdany Keńbıdaıyq aýylynda ótkizgen ol Uly Otan soǵysy jyldarynda maıdanǵa attanyp bara jatqan jerlesterine ánderin arnap, jigerlendirip otyrǵan kórinedi.
Sol úshin de oǵan «Qazaq KSR eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri» ataǵy berilgen. Al onyń «Dýdar-aı» áni áli kúnge deıin aıtylyp keledi, qazirgi keń taraǵan ánderdiń biri. Qytaı elinde de tanymal.
Ǵashyq jannyń ishki tolǵanysy men ǵashyqtyq sezimin bildiretin osynaý bir án tyńdarmanyn erekshe kúıge bólep, boıdaǵy bar súıispenshilik sezimdi oıatady. Sonysymen de án arada bir ǵasyr ýaqyt ótse de halyq júreginen oryn alyp keledi. Al Marııa Egorqyzy Rekına mazarynyń Aqmola oblysy kıeli jerler kartasyna enýi óte oryndy deýge tolyq negiz bar. Halyq jadynda saqtalǵan esim tarıh betinen de óshpek emes.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy
