Qonaqtar ishte kórinedi. Baspaldaqpen kóterilip, solar otyrǵan tusqa taıadyq. Nes-aǵa baıqasa kerek, ishke ótýimizdi nusqap, belgi berdi. Ekeýmiz jarysa sálem berip, kirip keldik. Jigittiń sultany eken. Ornynan kóterilip, sálemdi aldy. О́zgeleri de qozǵalysyp, shetinen turyp, amandasty. Ustaz tanystyryp jatyr. «Izimdi basqan shákirtterim. Erteń-aq dáý-dáý jigit bolaıyn dep tur». Sodan jón surady. Mustafa aǵa.
- Naımanmyn
- Bárekeldi, onyń ishinde?
- Qarakereı.
- Qarakereı Qabanbaı babamyz ǵoı, onyń ishinde.
- Baıjigit.
- Mine, qyzyq. Inim boldyń. Men de Baıjigittiń balasymyn. Onyń ishinde?
- Mámbet.
Aǵam ornynan atyp turdy. Biz de. Beri umtyldy. Qarsy júrdik. Týyspen osylaı tabystyq.
Arada kúnder ótti. Taban astynda tabysqan týysty izdeıtin qaırat bizden qaıdan bolsyn. Qaırat degende, birden dańqty aǵany izdeýge áldene jibermedi. Tursyn aǵamnyń aıtatyny bar. «Toǵalaq qyrsyq». Sondaı birdeńe endi. Jarystyń birinde Mustafa aǵanyń janyna bardyq. Sálemdi alyp, qushaqtaǵan soń, qabaǵyn túıdi.
- Inim, meni renjitkiń kele me?
- Joq, aǵa!
- Endeshe nege izdemeısiń? Adasyp júrgenimiz az boldy ma? Atalar birin biri izdeı almaǵan shyǵar. Bizdiki ne? Ininiń aldynda kishi bolýǵa jaraımyn, men. О́zim-aq izder edim, ne meken-jaıyńdy, ne telefon nómirińdi bilmeımin. Al, men álgi kezdeskende jazyp bergenmin. Tipti telefon soǵýǵa bolady ǵoı. Ursýdyń bas-aıaǵy osy bolsyn. Túsindiń be?
- Túsindim.
Túsindik. Izdedik. Áńgimelestik. Arǵy-bergi tarıhty tústedik. Ortaq tanys adamdardy bilistik. Baba qonysyn surady. Elde kimderdiń qalǵanyn bildi. Derekke qanǵandaı boldy. Málimetti az biletinimizdi ekeýmiz de uǵatyn edik. Aǵa-ini retinde aralasa bastadyq. Úıine bardyq. Kóligine otyrdyq. Qysqasy tanys-bilis aıasy keńeıdi.
Birde Maqanshyǵa kelipti. Elge. Artynsha bir jetken ekenbiz. Estigen bette izdedik. Ol kezde Maqanshy aýdan ortalyǵy. «Emil» ataldy-aý deımin, jalǵyz qonaq úı bar edi. Sonda ornalasypty. Salyp, uryp jettik. Qaqpasynda kúzet tur. Mılısııanyń biri. Tanyǵan soń ishke ótkizdi. Astyńǵy qabattan túsingenimiz, ústińgi bólmelerdiń birinde. Dereý kóterildik. Munda da kúzet. Mılısııa toqtatty. Jónimizdi aıttyq. Durys túsinbedi. Keri burylýǵa kóndirgisi keldi. Alǵan betten qaıtamyz ba? Sol kezde tórgi jaqtan daýystar estildi. Bir top adam beri kele jatqan sııaqty. Tórge taman dıvan qoıylǵan eken, sonda otyra kettik. Saqshy symdaı tartyldy. Mártebeli meımandarǵa kórsetilgen qurmeti. Taıaý tustan óte bergende, eń mártebelisi bizge nazar aýdaryp, turdy da qaldy. Qarap, únsiz otyra berdik. О́kpemiz bar edi. Saqshyǵa.
- Mynaý meniń inim ǵoı? Aý, sálem qaıda?
- Sálemmen kelgen edim. Mynalar kirgizbegen soń, sálem keri qaıtty. Men osynda otyrmyn.
- Tursańshy endi
- Nege?
- Aǵańa sálem bermeısiń be?
Qasyndaǵylar da ańyryp qaldy. Biz jaıbaraqat otyra berdik. Aǵam qasyma kelip, qapsyra qushaqtady. Ákimge tanystyryp jatyr.
- Inim ǵoı. О́kpelep otyr. Endi kirgize salmady ma? Áı, saqshylar-aı. Aǵasyna kelgen ǵoı. Jaraıdy endi, ashýyńdy ber maǵan.
- Aǵa, sizge de ókpem bar?
- Mine, qyzyq? Ne úshin?
- Ne úshin bolǵanda, men ini sanaısyz. Úıim osynda ekenin bilesiz. Úlken kisi, apam óz shańyraǵynda...
- Keshir, keshir. Seniki durys. Meniki ne? Qurmet pen dúrmekke dánikkendik pe? Durys aıtasyń, inim. Anamyzǵa sálem berip, saǵynyshty basyp, sodan keıin de eldi aralaýym kerek edi, ııa? Qatelik ketti. Basta, úıge. Aǵalar, yqylas-qurmetterińizge rahmet. Bastyǵym keldi. Endi osy kisiniń qol astyna kóshemin. Qazir úıge baramyz. Mal jaıla deı me, qora-qopsyǵa kómektes deı me, buıryǵyn kútem. Kettik, inim.
Turdyq. Turdyq da, aǵanyń aldyna túsip, esikke bettedik. Aýdan ákimi esin endi jıǵan sekildi. Júgirip kelip, bizdi toqtatty. Mán-jaıdy uǵynsa kerek.
- Aınalaıyn, aǵańnyń saǵan degen qurmeti qandaı! Bárin endi túsindim. Árıne, mindetti túrde úıge barýy tıis. Úlken anamyzǵa sálem beredi. Ol sózsiz. Biraq men de seniń aǵańmyn ǵoı. Aǵań retinde úlken ótinish aıtaıyn. Anaý, Qarabulaq, Jarbulaq Mustafa aǵańdy kútip otyr. Olar de senderdiń týystaryń, aq saqaldy qarty da kútýde, aq samaıly analar da kútip otyr. Jol alys, qazir shyqpasaq jete almaımyz. Amangeldi aǵasyn úıine alyp ketti desek, qalaı qabyldaıdy olar? О́ziń de el balasy bolyp kele jatyrsyń. Múmkin aqylǵa kelersiń, eger kelisseń erteń keshke aǵańdy qaıtaryp beremiz. Mal jaılatasyń ba, baqsha qopsytasyń ba, erkińde. Biz de erip, mazalaryńdy almaımyz. Maqul ma?
- Bylaı bolsyn. Aǵanyń sózin aıtyp jatyrsyz ǵoı. Baryńyzdar. Aǵamdy elden qyzǵanbaımyn. Qaıta, barsyn, kórsin, kezdessin. Ol jaqta da shynynda da shejirege júırik, tarıhqa jaǵyn aqsaqaldar bar. Aqparatqa qanyqsyn, arǵy-bergi tarıhyn uǵyp qaıtsyn. Al, erteń Mustafa aǵam sizderdi qonaqqa shaqyrady. Maqanshydaǵy úıinde kútedi. Aǵa-jeńgeleri, apa-jezdeleri qazirden bastap daıyndyqqa kirisedi. Shaqyrýshy Mustafa О́ztúrik. Eshkimniń qalýǵa qaqysy joq. Durys pa aǵa?
Aǵam kúlimsirep tur eken.
-Durys. Sheshimdi inim aıtty. Erteń keshke Maqanshydaǵy úıimde kútemin. Bárińiz kelińizder. Estidińizder ǵoı. Bárińiz de. Al, inim shesheme sálem aıt. Týystaryma jetkiz, daıyndalsyn, erteń qonaq kútemiz.
Olar jolǵa shyqty. Biz úıge tarttyq. Kele, apam Bıjamalǵa jańalyqty jetkizdim. Buryn da estigen. Qusaıyn táıjiniń nemere inisi ekenin. Kábenniń uly ekenin. Týmataı ekenin. Otynshy bıdiń urpaǵy ekenin. Bir Mámbettiń balasy ekenimizdi. Muǵalim Máýlithan aǵamyzdy shaqyryp, kelýimiz kerek eken. Endi sol úıge qaraı zyttyq.
Keldi. Keldi de kúldi.
- Táte, Mustafanyń tıtteı de ýaqyty joq. Aldarynan shyqqanan keıin aldaı salǵan ǵoı. Qaıdaǵy daıyndyq?
- Áı, aıtyp otyrǵan joq emes pe? Qoıyńnyń semizin soı, jaqsy daıyndyq kórińder.
- Ýaqyty joq, deımin. Baǵdarlamasyn bilemin ǵoı. Kele almaıdy.
- Aıtty degen osy. Erteń tús aýa úıińe baramyn. Daıyndyǵyń durys bolsyn.
- Jaraıdy, biz ǵoı daıyndalamyz. Biraq kóp dabyra etpeńder. Kelmeı qalyp, meseliń qaıtpasyn.
Kelesi kúnniń tańy atty. Muǵalim aǵanyń úıi abyr-sabyr. Kórshiler qulaqtanǵan, týystar estigen. Aǵamyz ákimshilikten surasa kerek. «Ýaqyt jaǵy tapshy», - depti. Alystan kelgenderde kúdik paıda boldy. Erte jaryqta eline jetýdi oılady. Jaqyndaǵylar áliptiń artyn baqty. Bálkim dańqty sportshymen dıdarlasýdyń sáti túser. Aǵamyz asty qazannan túsirý kerektigin aıtty. «Tym bolmasa, kórshi bolyp, týys bolyp, nesibeni ortaǵa alaıyq». Apam qoldaǵan joq. Qas qaraıa kóshe basynan kóp kóliktiń jaryǵy kórindi. Qonaqtar solar edi...
Aǵam aldymen kirdi. Qaqpadan. Týystarymen amandasty da, qaqpaǵa qaıta umtyldy. Qonaqtaryn qarsy alý úshin. Bárimen qaıta amandasyp, quraq ushyp júr. Bárin tórge ozdyrdy. Apam sóıledi:
- Shyraǵym, Mustafa-aý, qosh kórip otyrmyz. Allaǵa shúkir. Meniń balamnyń meselin qaıtarmaǵanyńa rahmet. Ulyq bolsań, kishik bol degen babalaryń. Kishi bolýǵa umtylǵanyń qýantady, meni. Sen de meniń balamsyń, endi óziń de tórge shyǵa ǵoı.
- Qadirli sheshem, sizdiń nurly júzińizdi kórgenime qýanyshtymyn. Jańa ǵana qushaǵyńyzǵa basyp, analyq meıirimińizdi tóktińiz. Iıa, men sizdiń balańyzbyn. Alystan kelgen. Aman inim. Ol shaqyrǵan shyǵar, biraq men ózim keldim. О́z úıime. Maqanshydaǵy úıime. Jalǵyz kelgen joqpyn. Qonaq shaqyrdym. Sizden ruqsat suramastan. О́ıtkeni sizdiń ruqsat beretinińizge sendim. Analar balasynyń tilegin jerge tastaı ma? Sondyqtan keshirińiz, ruqsat suramaǵanyma. Sodan keıin. О́zim el aralap kettim. О́ıtkeni aǵa-jeńgelerim men apa-jezdelerime sendim, olar menen de jaqsy daıyndalatynyn bildim. Men tórge shyqpaımyn. Tórge shyǵatyn quqym joq. Tabaq tasıyn, samaýryn kirgizeıin. Qurmetti qonaqtarǵa qyzmet jasaıyn. Osynyń bárine daıynmyn. Ras, mundaǵy halqym da alaqanyna saldy. Qurmettedi. Oǵan rızamyn. Biraq qazir óz úıimdemin. Endi tórime otyryp alsam, qalaı bolady sheshe? Myna qonaqtar ne oılaıdy? Sonda qurmetke semirip ketkenim bolmaı ma? Sheshem otyrady, tórde. Al, biz qonaqtarǵa qyzmet kórsetemiz, áı jezde ne turys, bastańyz qane?
- Aınalaıyn balam-aı, qandaı jaqsy óskensiń! Tárbıeń qandaı jaqsy! Jaqsynyń tuqymysyń ǵoı, tegińe tartqan ekensiń! Árıne, úı egesi tórine shyqpaıdy. Kútińder, qane, qonaqtardy!
Tamasha bir otyrys boldy. Án aıtyldy, kúı shertildi. Áńgime aqtaryldy, syr shertildi. Mustafa aǵa keter kezinde apamnyń qushaǵynda turyp, «Eger Amanyńyz úılenip jatsa meni qudalyqqa qosyńyz, ózge aǵalarymnyń aldyna túskenim emes, sizden ruqsat suraǵanym», - dedi.
- Barasyń, balam, barasyń! Barǵanda da bas quda bolyp barasyń!
Alla taǵalanyń qalaýy ózgeshe boldy. Ardaqty aǵa biz aıaqtanbaı turyp, dúnıeden ozdy. Imanyńyz salamat bolsyn!
Amangeldi Seıithan
