Oblysta azyq-túlik baǵasyn ustap turý úshin jyl boıy ótkiziletin jármeńkelerdiń mańyzy zor boldy. Jyl basynan beri 273 jármeńke ótkizilip, onda 2 mıllıard teńge turatyn 4 myń tonna azyq-túlik satylǵan. Sonymen qatar oblysta qurylǵan turaqtandyrý qoryna aı saıyn josparly azyq-túlik túrleri satyp alynady.
Osy qordan jármeńkelerge 1060 tonna azyq-túlik shyǵaryldy, aýdandaǵy sharýashylyqtarmen, taýar jetkizýshilermen, óndirýshi, óńdeýshi kásiporyndarmen ústeme baǵany shekteý jóninde memorandýmdar jasaldy. Alaıda osy sharalarǵa qaramastan, azyq-túlik baǵasynyń ósýi toqtaǵan joq. Baǵa jyl basynda boljanǵandaı 5 paıyzǵa emes, sıyr eti 18 paıyzǵa, taýyq eti – 11, kartop – 34, pııaz – 31, kúrish – 13, sary maı 6 paıyzǵa ósken. Qazir bazarda sıyr eti 1500-1700 teńgeden tómen emes.
Kartoptyń, qyzylshanyń bir kılosy 120 teńge, sábiz, pııaz 95 teńge, kapýsta 60 teńgeden satylady. D.Ábdikárimov sıyr etiniń qymbattaýy satyp alý baǵasyna baılanysty ekenin aıtty. Mysaly, ótken jyly ettiń kılosyn bazardaǵy kásipkerler sharýalardan 800-1000 teńgeden satyp alsa, bıyl ol 1300 teńgege deıin kóterildi.
Aýyldaǵy sharýalardyń etti qymbattatýynyń sebebi kózge uryp tur. Jem-shóptiń, janar-jaǵarmaıdyń baǵasy ótken jylǵa qaraǵanda taǵy da ósti. Onyń syrtynda, saýda oryndarynyń jalǵa suraıtyn aqylary da ósken. Osynyń barlyǵy sońynda tutynýshynyń qaltasyn qaǵady.
– Azyq-túlik baǵasyn ósirmeýge Qostanaı qalasynda irgesi bıyl qalanatyn «Agroónerkásip parki» kóterme-bólshek saýda ortalyǵy bolashaqta oń yqpal etedi dep úmittenemiz. Sonda sharýa malyn tikeleı osynda ákelip soıyp, deldalsyz satatyn bolady. Jalpy, ýchaske 7 gektar jerdi alady, ǵımarattyń ózi 20 myń sharshy metrdi quraıtyn bolady. Onda azyq-túliktiń sapaly saqtalýyn qamtamasyz etetin qoımalar, muzdatqyshtar, zerthana, sonymen qatar 60 júk mashınasy syıatyn jármeńke alańy bolady. Quny 5,5 mıllıard teńge bolatyn ǵımarat qurylysy bıyl bastalady dep josparlanǵan, qazir qujattar daıyndaý isi aıaqtalyp keledi,– deıdi Darhan Ábdikárimov.
Bıyl Qostanaı óńirinde tek astyq qana emes, baqsha ónimderi, kartop jaqsy shyqty. Saqtaý qoımasyna 52 myń tonna kartop, 25 myń tonna kókónis jınap salyndy. Mamandardyń aıtýynsha, bul oblys turǵyndaryn qamtamasyz etýge tolyq jetetin kórinedi. Biraq baǵa nege ósedi? Kartop jyl basynan beri 34 paıyzǵa óskenin aıttyq. Mamandar onyń sebebin kóktemde azyq-túlik azaıǵan, «uzyn sary» keletin qaraózek shaqta kartoptyń baǵasy tez ósip ketetinimen baılanystyrdy. Sonyń áseri jyl boıyna shaqqanda osyndaı kórsetkishke jetedi eken. Monıtorıng nátıjesi kórsetkendeı, baǵany bazardaǵylar da «jelpindirip» qoıady, arnaıy dúkenderde kókónis baǵasy bazarǵa qaraǵanda birshama arzan.
Oblysta óndiriletin azyq-túlik túrleri mol bolsa, múmkin baǵanyń qymbatshylyǵy mánin azaıtar edi. Bul da bir sebep. Biraq óndirilgen ónim tek óńirdiń ózinde qalmaıdy, syrtqa da shyǵarylady. 2017 jyldyń basynan О́zbekstan men Reseıge 2,6 myń tonna kartop, 5 myń tonna kókónis jiberilgen. 10 aı ishinde 884 myń tonna astyq, 632 myń tonna un shyǵarylǵan. Sońǵy jarty aıdyń ishinde 350 tonna et eksporttalǵan. Qostanaı óńirinen elimizdiń biraz oblysyna jyl boıy et jiberiledi. Bıyl 9 myń tonna etti negizinen Astana, Aqtóbe, Aqmola, Qaraǵandy oblystary alǵan.
Oblysta turaqtandyrý qory jumys isteıdi dedik. Oǵan kólemdi azyq-túlik satyp alynady. Bıyl birinshi ret 300 tonna sút pen 10 tonna sary maı satyp alyndy. Oblys ákimi Arhımed Muhambetov turaqtandyrý qoryna aldymen baǵasy tez ósetin azyq-túlik túrlerin alýdy usyndy. Azyq-túlik baǵasynyń qymbattaýyn ınflıasııa jeli túrtetini taǵy aıan. Jyl qorytyndysy boıynsha óńirde ınflıasııa 7,8 paıyz bolady degen boljam bar.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI
