Kók tútinnen qutylar kún bar ma?

Bul maýsymda jeke sektordaǵy kómir jaǵý údeı túsedi de, ortalyq qazan­dyq­pen jylytylýy tıis qalada kók tútin de eselene túsedi. Tipti elor­da­nyń kók áınekti jyl­ty­r­aǵan záý­lim ǵımarattaryn da ys basyp qala­tynyn ańdaýǵa bolady. Sońǵy málimetterge súıensek, Astana elimizdegi aýasy lastanǵan qalalar qataryna qosylǵan. О́ıtkeni shahardaǵy atmosferanyń lastaný ındeksi 4,78 birlikti quraıdy. Osy oraıda qalany kók tútinnen qutqaryp, ekologııalyq ahýalyn jaqsartý úshin suıyq otynǵa kóshýdiń mańyzy zor ekeni belgili.

Astanalyqtar jylyna 5,5 mln Gkal/saǵ. jylý energııasyn tutynady. Bir nazar aýdararlyǵy, jylý qazandyqtary elordanyń 90-95 paıyzyn jylý energııasymen qamtyǵanymen, zııandy zattardyń 30-35 paıyzy aýa qabatyna osy ortalyq energetıka kózderinen tarap otyr eken. Kerisinshe jeke sektordaǵy úıler jaǵatyn kómirdiń atmosferaǵa áseri 10 paıyzdy ǵana quraıtyn kórinedi. Sondaı-aq atmosferaǵa keri áserin tıgizetin basty faktor – kólik sanynyń shamadan tys kóptigi. Qalalyq ekologııa depar­tamentiniń derekterine sáıkes, astanalyq kólikter atmos­feraǵa zııandy zattardyń 53-55 paıyzyn shyǵarady.

Astana qalasy tabıǵı resýrs­tar jáne tabıǵatty retteý bas­qar­masynyń bólim basshysy Ábdimanap Jumadildaevtyń aıtýynsha, elorda aýasyn jaq­sartý maqsatynda 2016-2017 jyl­dar­ǵa arnalǵan keshendi jos­par qabyldanyp, ony oryndaý tár­tibi birneshe kezeńge bólingen. Aıtalyq, birinshi kezeń boıynsha zaýyt, fabrıka syndy stasıonarly nysandardan bólinetin zııandy zattardy tómendetý, ekinshi kezeńde avtonomdy jylytý júıesi men qazandyq ornatylǵan barlyq mekemelerdiń aýaǵa shyǵaratyn zııandy zattaryn azaıtý, úshinshi kezeńde qalalyq kommýnal­dyq sharýashylyq jáne qoǵamdyq kólikterdi gaz jabdyqtaryna ótkizý máseleleri qarastyryldy deıdi ol.

Osyǵan baılanysty búginde qala turǵyndarynyń jeke kólik­ten góri qoǵamdyq kólikpen qaty­naýyn arttyrý, avtobýstardyń júrý ýaqytyn jedeldetý máselesi alǵa shyǵarylyp otyr. Qoǵamdyq jolaýshy tasymalyndaǵy avto­býstarǵa arnaıy «Bus lane» jolaq­tary bólindi. Buryn 1 saǵat­ta baratyn jerge qazir 20 mınýt kóleminde jetý múmkindigi týdy. Bul halyqtyń avtobýsqa degen suranysyn arttyra túsedi degen boljam bar. Budan bólek aspaly kólik túri, ıaǵnı áýejaıdan bas­tap «Abý-Dabı Plaza» kesheni men jańadan salynǵan temir jol vokzalynyń aralyǵynda bolatyn jeńil relsti LRT jobasy qolǵa alyndy.

Sonymen qatar qorshaǵan ortanyń jaı-kúıine keshendi monıtorıng júrgizip, qoǵamdyq jáne jeke kólikterdi gazǵa kóshirý esebinen suıytylǵan tabıǵı gaz bazasynda energııamen jabdyq­taý júıelerin damytý kózdel­gen. Jylý elektr ortalyǵynyń súzgi júıesin jańǵyrtý qajettili­gine baılanysty 2015 jyly sa­lyn­ǵan jylý ortalyqtarynyń murjalary aýaǵa bólinetin zııandy zattardyń kólemin azaıtatyn elektrli súzgimen jabdyqtaldy.

– Bul TMD kóleminde áli engi­zilmegen jańa tehnolo­gııalar­dyń biri. Ony alǵashqy­lardyń biri bolyp astanalyq jylý júıesi paıdalanyp otyr. Nátıjesi jaman emes, qaldyqtardy súzý kór­set­kishi 96 paıyzdy quraıdy, – deıdi «Astana-Energoservıs» AQ basqarma tóraǵasy Erkeǵalı Esenjolov.

Al Astana qalasy energetıka basqarmasynyń basshysy Baqtybek Japaevtyń aıtýynsha, qalaǵa gaz jetkizý jobasy­nyń ishki jelileriniń tehnıkalyq-ekono­mıkalyq negizdemesi daıyn. Al syrtqy jelileriniń negizdeme­sin Energetıka mınıstrligi ázir­­lep jatyr. Iаǵnı aldaǵy 2-3 jylda gazdy qalaǵa ákelý, sáıkes jeli­lerdiń qurylysyn bastaý júze­ge asyrylmaq. Bul jobalar júze­ge asyrylsa, qala kók tútin­nen qutylyp, Astanaǵa arman qýyp kel­gen jandar Arqanyń túpsiz jul­dyzdy aspanymen qaıta qaýyshar edi.

Aıjamal KО́PEEVA