Árıne budan alpys jylǵa jýyq ýaqyt buryn dúnıege kelgen sábı týý týraly kýáliginde ákemniń aty nege joq dep qıǵylyq sala almaıdy ǵoı. Bir ókinishtisi, ósip-ónip, er jetken kezge deıin ózi de, ata-anasy da bul máselege mán bermeı kelipti. Jalǵyz emespin, ózimnen 2-3 jas úlken týǵan apam bar. Ekeýmizdiń ákemiz de, sheshemiz de bir. Soǵan qaramastan qazirgi kúnge deıin ákemniń Ospan ekenin qujat júzinde dáleldeı almaı sergeldeńge túsip júrmin deıdi Túgelbaı. Onyń týý týraly kýáliginde kórsetilmegen ákesin joqtaýy tegindegi «ov»-ty alyp tastaý úshin ádilet organdary ókilderine jolyqqan kezden bastalypty.
Sol kezde «Egemenge» kelgen azamat olardyń tarapynan «týý týraly kýáligińizde» ákeńizdiń aty jazylmaǵandyqtan bul talabyńyzdy qanaǵattandyra almaımyz degen jaýap estıdi. Sondaı-aq Túgelbaıdyń jalǵyz ul retindegi qazirgi taǵy bir perzenttik oıy ákesiniń esimin nemerelerine berý eken. Munyń da joly túspepti. Buǵan tosqaýyl bolǵan taǵy da sol aldyńǵy jaǵdaı eken. Úshinshiden, men zeınet jasyna jaqyndap júrgen adammyn. Osyǵan baılanysty qajetti qujattar jınaqtaǵan kezde de týý týraly kýáliginde ákemniń aty bolmaýy – taǵy da biraz kedergilerge ákelip soqtyratynyn shamalap otyrmyn dep qynjylady Túgelbaı Ospanuly.
Qysqasy, onyń ákesiniń Ospan ekenin dáleldeý úshin barmaǵan jeri, baspaǵan taýy qalmapty. Mádenıet, arhıvter, qujattama basqarmasyna, ádilet, prokýratýra organdaryna, Shalqar aýdandyq sotyna júginedi. Alaıda kózdegen maqsatyna jete almaı, sergeldeń kúıge túsedi. Túgelbaı Mánbetjanov «Egemenniń» tilshi qosynyna óziniń jazǵan ótinishteri men talaptary boıynsha joǵaryda atalǵan organdar men memlekettik mekemeler basshylary qaıtarǵan jaýaptardyń kóshirmesin de ala kelipti. Bul jaýaptarda onyń ákesi týraly birde-bir qujat tirkelmegeni aıtylyp, osy sebepten de aryz berýshiniń ákesi jónindegi málimetti týý týraly kýáligine engizý múmkin bolmaǵany aıtylǵan.
Osy arada taǵy bir gáptiń qulaǵy qyltııady. Túgelbaıdyń ata-anasynyń dúnıege kelgenine búginde júz jyldyń shamasy bolyp qalǵan eken. Sol zamandaǵy jastardyń otbasyn qurǵan ýaqyttary qýǵyn-súrgin jyldaryna tuspa-tus keledi. Sodan keıin soǵys bastalyp ketkeni belgili. Bul dáýirde bir-birimen nekege turýǵa sáti túspegender, odan keıingi jyldarda da bul máselege mán bere qoımaǵandar kóp bolǵany aıdan anyq. Osyndaı jaǵdaı Túgelbaı Mánbetjanovtyń ata-anasynyń basynda da bolǵan kórinedi. Bul jaǵdaı onyń ákesiniń týǵan jyly, ómir súrgen jyldary jáne tolyq aty-jóni týraly málimetterdi anyqtaýǵa múmkindik bermegen syńaıly. Ári buǵan sol kezde aýylda arhıvtiń bolmaǵany da teris áserin tıgizgen sekildi.
Bul jalǵan ómirde shyndyqty dáleldeý men ádiletti ornyqtyrý birqatar jaǵdaılarda tym qıynǵa soǵatyny da sondyqtan bolsa kerek. Degenmen «Ákeń ólse de, ákeńniń kózin kórgen ólmesin» degendeı, Túgelbaı Mánbetjanovtyń ata-anasynyń kózin kórgen qarııalardy kýálikke tartý arqyly onyń tilegin qanaǵattandyrýǵa bolmas pa eken degen oı keledi. Ospannyń uly notarıýs arqyly rastalyp, qoldary qoıylǵan kýágerlerdiń anyqtamalary men túsiniktemelerin jınaqtap ta qoıypty.
Solardyń biri Shalqar aýdanyndaǵy «Seıilhan» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy, tyl jáne eńbek ardageri Seıilhan Qaırolla tómendegideı túsinikteme beripti: «Men Seıilhan Qaırolla, 1936 jyly Jańaqonys aýylynda týyp-óstim. Aldymen kolhozda, keıinnen sovhozda eńbek ettim. Túgelbaı Mánbetjanovtyń ákesi Ospan aǵamyzben jáne anasy Álıma jeńgemizben kórshi turdyq. Bul otbasyn tolyq ári jaqsy bilemin.
1957-1958 jyldary aýyldyq keńestiń hatshysy bolǵan áıel kisi qujatty toltyrǵan kezde kemshilikter jibergen. Oǵan Túgelbaıdyń ákesi Ospan ekenin jazbaı qoıǵan. Ańǵal, ańqaý sengish halyq emespiz be?! Sonyń saldarynan týý týraly kýáliktiń qalaı jazylǵanyna mán berilmeı qalǵany anyq. Biz biletin Túgelbaıdyń ákesi – Ospan, anasy – Álıma. Men osyǵan qol qoıamyn». Osyndaı mazmundaǵy túsiniktemeler T.Mánbetjanovtyń ata-anasynyń kózin kóre qalǵan ózge de aǵa urpaq ókilderi tarapynan alynǵan.
Múmkin tıisti ádilet jáne sot organdary osy jazylǵan anyqtamalar men túsiniktemeler negizinde ákesiniń Ospan ekenin dáleldeı almaı, jany shyrqyrap júrgen Túgelbaı Ospanulynyń tilegin qanaǵattandyrar degen úmit artqymyz keledi. Qujattar men muraǵattarǵa arqa súıeý múmkin bolmaǵan jaǵdaıda, kóz kórgender aıtqan anyqtamalar nazarǵa alynyp jatsa, «Egemenge» elden kelgen azamattyń tilegi eskeriledi dep bilemiz.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe oblysy,
Shalqar aýdany,
Aqqaıtym aýyly
