Al dárigerler mindeti naýqastyń aýrýyn anyqtap, oǵan sáıkes medısınalyq em-dom kórsetý edi. Múgedek bolsa, áleýmettik saraptamaǵa joldama berip, qanshalyqty dárejede eńbekke jaramsyzdyǵyn, ıaǵnı múgedek ekendigin anyqtap berýleri tıis bolatyn. Biraq nege ekeni belgisiz, dárigerler balanyń múgedektigin anyqtaý úshin naýqas jandy medısınalyq jáne áleýmettik saraptamaǵa jibermepti. Aq halattylardyń osyndaı jaıbaraqattyǵy men salǵyrttyǵy saldarynan aýrý bala mamandandyrylǵan klınıkalarda em ala almaǵan.
Ony aıtasyz, tipti múgedekterge beriletin aqysyz dáriler men tıisti medısınalyq kómekti kórmegen. Sebebi dárigerler buǵan jetkilikti dárejede mán bermegen. Mundaı salǵyrttyq myna zamanda bizdiń elimizde bola qoımaǵan shyǵar dep oılaýyńyz da anyq. О́kinishke qaraı bul shyndyq oqıǵa. Ol shyndyqtyń beti azamatsha T.Ashaeva Bas prokýratýranyń ǵımaratyndaǵy Quqyq qorǵaý qyzmetteri ortalyǵyna kelgende ǵana ashyldy.
Ashyǵyn aıtý kerek, mundaı keleńsiz jaǵdaılar atalǵan ortalyq ashylǵan soń jáne Ashaeva sekildi quqy buzylǵan nemese tıisti memlekettik zańdy kómekterdi ala almaı júrgen adamdar munda at basyn burǵan soń ǵana belgili bola bastaǵan edi. Al ortalyqtyń basty maqsaty – azamattardyń aryz, shaǵymdaryna oraı zańdylyqty qamtamasyz etý. Árıne, «bir qumalaq bir qaryn maıdy shiritedi» degendeı, jurttyń aryzdanýyna sebep bolatyn keleńsizdikter kóńilge kirbiń túsiretindigi anyq. Degenmen qyzmetin tıisti dárejede atqarmaıtyn qyzmetkerlerdiń shalaǵaılyǵy halyqqa arnalyp jasalyp jatqan ıgi isterdiń bárine daq túsire almaıdy.
Ortalyq qyzmetkerleri T.Ashaevanyń shaǵymyna saı Astana qalasynyń Densaýlyq saqtaý basqarmasyna habarlasypty. Zańdy ótinish jasalǵan soń T.Ashaevanyń uly Ulttyq kardıohırýrgııalyq ortalyqqa qaralýǵa jiberiledi. Sóıtip aǵymdaǵy jyldyń 28 tamyzynda naýqas bala medısınalyq-áleýmettik saraptamadan ótip, onyń múgedektigi belgilendi. Endi memleket oǵan aı saıyn 60 myń teńge kóleminde járdemaqy tóleıtin boldy. Kórdińiz be, eger bul ortalyqtyń zańdy kómegi bolmaǵanda múgedek bala men onyń anasynyń arǵy jaǵdaıyn elestetý qıyn edi.
Prokýrorlar azamattardy qabyldaý barysynda olarǵa baılanysty ashylǵan naqty isterdi aldyrýǵa, tómen turǵan prokýrorlardyń prosessýaldyq sheshimderdiń zańdylyǵyn tekserýge, sondaı-aq prokýrorlardyń aryzdy «Elektrondy úkimet» portaly arqyly basqa vedomstvoǵa joldaýǵa múmkinshiligi bar. Demek kez kelgen aryz aıta kelýshiniń shaǵymy quqyq aıasynda zańdy bolyp tabylyp jasta, sheshimin tabady degen sóz. Taýyp ta jatyr. Ashylǵanyna 2,5 aı bolǵan ýaqyt ishinde ortalyqqa 3574 adam kelipti. Prokýrorlardyń jeke qabyldaýynda 1540 azamat bolǵan.
Qabyldaý kezinde quqyqtyq kómek kórsetilýimen qatar, 920 aýyzsha túsinikteme berilgen, 418 ótinish qabyldanyp, tómen turǵan prokýratýralarǵa jáne ýákiletti organdarǵa 202 ótinish joldanǵan. Oǵan qosa 139 azamatqa elektrondyq qoltańba berilip jáne basqa memlekettik organdarǵa 120 elektrondy 225 beıneótinish jiberilgen. Al advokattar 235 azamatqa tegin kómek kórsetipti. Probasııa qyzmetiniń mamandary – 4 adamǵa, medıatorlar 13 azamatqa keńes bergen. Qabyldaý barysynda prokýrorlar azamattardyń suraqtaryn sheshý úshin barlyq sharalardy qoldanyp, sonyń ishinde qylmystyq, azamattyq ister boıynsha tıisti ýákiletti organdarǵa ótinishterdi, hattardy daıyndaýǵa kómek beredi.
Ortalyqqa aryz aıta kelgen jandardyń kóbiniń quqy negizsiz buzylǵandyǵy aıqyn ańǵarylady. Olardyń ótinishi zańdy bolsa da, soǵan qaramastan kópe-kórineý bas tartylǵan eken. Al adamdardyń zańdy ótinishin tıisti memlekettik qyzmetkerlerdiń nelikten burmalaıtyndyǵy belgisiz kúıi qalyp tur. Máselen, E.Vereshagına atalǵan ortalyqqa Aqmola oblysy ES-166/4 túzeý mekemesinde jazasyn ótep jatqan kúıeýi I.Vereshagınmen kezdesýge ruqsat berýden bas tartqanyna narazylyq aıta kelgen. Zań boıynsha E.Vereshagına jazasyn óteýshi kúıeýi I.Vereshagınmen kezdesýge quqyly bolǵan. Alaıda ES-166/4 túzeý mekemesiniń qyzmetkerleri kezdesýge bolmaıdy depti.
Sonda E.Vereshagına sekildi qanshama adam biri kúıeýimen, biri ulymen, biri ákesimen, biri aǵasymen, t.b. kezdese almaı ishteı qapalanady deseńizshi. Biraq kim de bolsa tar qapasqa qamalǵan týysqandarymen qalaıda kezdeskendi qalaıdy. Sodan, amal joq, kezdesýdiń nebir joldaryn izdeıtini anyq. Bul teris qylyqtardyń týyndaýyna soqtyrýy ábden múmkin. О́ıtkeni E.Vereshagınanyń ótinishin oryndaýdan bas tartqan tıisti qyzmetkerler zańdy bilmeýi múmkin emes. Alaıda olar zań boıynsha bolmaıdy degen.
Al E.Vereshagına atalǵan ortalyqqa kelip aryzyn aıtqan soń, onyń shaǵymyn tekserý barysynda ótinish ıesine kezdesý berýden negizsiz bas tartylǵany anyqtalǵan. Tipti soqyrǵa taıaq ustatqandaı, sottalǵan I.Vereshagın jaqsy da úlgili tártibi boıynsha jubaıymen kezdesýge quqyly bolǵan. Endeshe ekeýiniń kezdesýine kim kedergi keltirdi deısiz ǵoı. Sóıtse álgi mekeme qyzmetkerleriniń kesirinen bul aqparat arnaıy bólimge berilmegen eken. Sodan atalǵan ortalyqtyń arnaıy mamandarynyń aralasýy arqasynda ǵana bul kemshilikter joıylyp, E.Vereshagına kúıeýimen kezdesýge múmkindik alady. Árıne munyń bárin usaq-túıek is dep qaraýǵa da bolar. Biraq sol ár usaq-túıek istiń artynda adam taǵdyry tur ǵoı. Tıynnan teńge quralatyny sekildi, usaq-túıek quqyq buzýshylyqtan iri qylmys quralady. Al oǵan quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń ózderi jol berse, onda ne bolady?
Sondyqtan ótinish berýshilerdiń dálelderin tekserý úshin prokýrorlar qylmystyq isterdiń de qujattaryn zerdeledi. Soǵan saı birqatar ister ońdy sheshimin tapty.
Eńbekaqysyn ala almaı júrgen azamattar da bul ortalyqqa júginýde. Sonyń biri – azamat N.Saljanovaǵa «Integral Grýpp» JShS 5 mln teńge jalaqysyn tólemegen eken. Soǵan baılanysty oǵan sotqa aryz jazýǵa kómek kórsetilgen. Budan basqa da zańdy eńbekaqysyn ala almaı júrgen 26 adam ortalyqqa aryz aıta kelipti. Olardyń aryzy boıynsha jumys berýshimen aradaǵy júrgizilgen quqyqtyq túsindirý sharalary negizinde tıisti eńbekaqy tólenetin bolǵan. Mine, osylaısha ashylǵanyna az ýaqyt ótse de Quqyq qorǵaý qyzmetteri ortalyǵy azamattardyń quqyn qorǵaýda atyna saı qyzmet kórsetip kele jatqanyna sáıkes halyqtyń alǵysyna bólenetinine, sóıtip memlekettik organdardyń qyzmetine el senimin qalyptastyratynyna da esh kúmán joq.
Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»
