EL BOLAShAǴY BIRLIKTE

Qazaqstan halqy Assambleıa­synyń múshesi retinde men byltyr taǵy da elimiz úshin asa mańyzdy saıası oqıǵa – QHA-nyń HV ses­sııasyna qatysý qurmetine ıe bol­dym. Memleket basshysy, jalpy­ulttyq kóshbasshymyz N.Á.Nazar­baev­tyń aýqymdy jáne maǵynaly baıandamasynan umytylmastaı áser aldym. Sessııada Qazaqstan Respýblı­kasynyń Prezıdenti, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev elimizdiń mem­lekettik ulttyq saıasaty aıa­syn­daǵy jańa strategııalyq qujat – Qazaqstannyń el birligi dok­trınasynyń jobasyn jarııalady, etnosaralyq jáne konfessııa­aralyq qatynastar boıynsha memleket pen qoǵamnyń birtutas is-qımyl baǵdarlamasyn ázirleý qajettiligin atap kórsete otyryp, Qazaqstan halqy Assambleıasyn sapaly jańa deńgeıge kóteretin osy qujat týraly óziniń oı-pikirin bildirdi. Etnomádenı birlestikterdiń jumysyna jańa ǵylymı kózqaras, álemdik qaýymdastyq aldynda etnosaaralyq jáne konfessııa­aralyq kelisim boıynsha qazaq­standyq tájirıbeni saqtap qalý men ulǵaıta túsýdiń mańyzdylyǵy týraly sessııaǵa qatysýshylar men qonaqtardyń aıtqan pikirleri kópshiliktiń kóńilinen shyǵyp otyrdy. Munyń barlyǵy bizdiń kóshbasshymyz, elimiz, mıllıon­daǵan qazaqstandyq eńbek sińirip otyrǵan isimiz úshin maqtanysh sezimin týdyryp, erekshe kóńil-kúıdiń paıda bolýyna yqpal etti. Ultaralyq qatynastar aıasyn­daǵy elimizdiń ońdy tájirıbesine, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń tabysty qyzmetine búgingi kúni álemniń kóptegen elderi úlken qyzyǵýshylyqpen jáne qurmetpen qarap otyrǵandyǵy, al El birligi doktrınasynyń iske asyryla bastaýy etnosaralyq kelisimniń qazaqstandyq modelin nyǵaıta túsetindigi sózsiz. Elimizdegi ultaralyq qatynas­tar – qoǵamdaǵy tózimdiliktiń úlgisi jáne saıası turaqtylyqtyń kepili. Búkil Qazaqstan halqy sııaqty jambyldyqtar da Eýrazııa­nyń júregi – Astanada boı kótergen, Qazaqstan halqynyń gúldenýi men birliginiń jańa dáýi­rin bildirip turǵan “Qazaq eli” monýmentin úlken serpilispen qabyldady. Tarıhı sebepterge baılanysty Jambyl oblysynda da kóptegen etnostar turyp jatyr. Taǵdyr tál­kegimen jáne ártúrli sebep­termen bizdiń jerimizge ejelden kóptegen etnos ókilderi qonys tepti. О́mirdiń keshegi qıyn-qystaý kúnderin bastan ótkerip, kúnde­likti kúıbeń tirshilik pen qýa­nyshty sátterdi birge bólisip, ob­lysymyzda ártúrli etnos ókilderi tatý-tátti ómir súrýde. Búgingi kúni mıllıonnan astam turǵyny bar oblysymyzda 30 etnomádenı birlestikke birikken 80-nen astam ulttyń ókilderi turady. Etnostyq baǵyttaǵy qoǵamdyq birlestikter ózderiniń jumysyn Qazaqstan etnostarynyń rýhanı-mádenı jáne azamattyq birligin eskere, qazaq halqynyń mádenıeti men memlekettik tilge basymdyq bere otyryp júrgizip keledi. Biz ózimizdiń saıası turaqtylyǵy­myz­dy, etnosaralyq jáne konfessııa­aralyq toleranttylyǵymyzdy maqtan tutamyz. Bul – bizdiń basty jeńisimiz, ol ózinen ózi kelgen joq. Barlyq etnostardyń mádenıetin, dástúrleri men úrdisterin saqtap qalý men damytý, ana tilin úırený úshin barlyq jaǵdaılar jasalǵan. Mádenıet onkúndikteri, etnos kúnderi, festıvalder, konkýrs­tar, ǵylymı-praktıkalyq jáne ǵy­lymı-teorııalyq konferen­sııalar, jańa kitaptardyń tusaý­keseri, kórmeler, dóńgelek ústel­der, jastar aksııalary jáne shy­ǵarmashylyq esep berý konsert­teri, merekelik dostyq sherýleri, sporttyq jarystar men tanymdyq vıktorınalar sııaqty is-sharalar etnosaralyq qatynastardy úı­les­tirýge baǵyttalǵan. Oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jáne etnomá­denı birlestikterdiń qyzmetin qam­tamasyz etý úshin oblys bıýd­jetinen qomaqty qarajat bóliný­de. Tek sońǵy tórt jyldyń ishinde qarjylandyrý 3,4 esege ósip, ótken jyly 25,5 mln. teńgeni qurady. Assambleıanyń jergilikti hatshy­lyǵyna qosymsha shtattyq birlik­ter bólinip, Dostyq úıiniń ma­terıaldyq-tehnıkalyq bazasy aıtarlyqtaı nyǵaıtyldy. El Prezıdentiniń tapsyrma­syn oryndaı otyryp, úsh etno­mádenı birlestik ótken jyly mem­lekettik áleýmettik tapsy­rys­ty iske asyrý jónindegi konkýrsqa qatysyp, granttar jeńip aldy, bul olardyń praktıkalyq qyzmetine úlken materıaldyq kómek boldy. Oblystyq deńgeıde memle­kettik qurylymdar, etnobirlestik­ter, saıası partııalar jáne úki­mettik emes uıymdar ókilderimen udaıy kezdesýler ótkizý júıesi ornyqqan. Etnomádenı birles­tikter ókilderi oblys, aýdandar, Taraz qalasy ákimdikteri ja­nyn­daǵy komıssııa­lar men kon­sýltatıvtik-keńesshi organdardyń quramyna engizilgen eń ózekti máselelerdi qaraýǵa qatysty­rylady. Barlyq aýyldyq okrýgterdiń eldi mekenderi qamtyla otyryp, árbir naqty aımaqtyń, túrli etnostar shoǵyrlanǵan jerlerdiń erekshelikteri eskerile otyryp, memlekettik organ­dar men qo­ǵamdyq birlestikterdiń ózara is-qımyl jospary ázirlenip, iske asyrylýda. “Nur Otan” halyqtyq-demo­kratııalyq partııasy Jambyl oblystyq fılıalymen, Jambyl oblystyq ishki ister jáne ádilet departamentterimen, bilim bóli­mimen, “Aq kógershin” jastar ortalyǵy” qoǵamdyq birlestigimen, alys jáne jaqyn shetelderdiń halyqaralyq múgedekter qoǵamy­men, soǵys jáne eńbek ardagerleri keńesimen, ortalyqtandyrylǵan kitaphana júıesimen jáne basqa da mekemelermen etnosaralyq qa­tynastar salasyndaǵy ózara is-qımyldardy nyǵaıtý boıynsha birlesken josparlar iske asy­rylýda. Memlekettik ulttyq saıasatty, el Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń “Daǵdarys arqyly jańarý men damýǵa” atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn, 2009 jylǵa arnalǵan Úkimettiń Is-qımyl josparyn (Jol kartasyn), Qazaqstannyń el birligi doktrınasynyń jobasyn túsindirý men nasıhattaýdy qam­tamasyz etý boıynsha oblysy­myz­da pármendi sharalar qabyldanýda. Aqparattyq-nasıhattyq top­tardyń quramyna oblystyq Qa­zaqstan halqy Assambleıasy keńe­siniń músheleri, oblys basshylary, bedeldi qoǵamdyq pikir kóshbas­shylary, ártúrli etnostar ókilderi men jastar engizilgen. Dostyq úıinde etnomádenı birlestikterdiń basshylary men ókilderi, jastar, saıasattanýshylar men áleýmettanýshylar, ǵylymı-saraptyq toptyń músheleri, úki­mettik emes uıymdar jáne buqa­ra­lyq aqparat quraldary ókilderiniń qatysýymen Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HV sessııasynyń qorytyndylaryn talqylaý uıym­dastyryldy. Barlyq etnomádenı birlestik­terde El birligi doktrınasyn tal­qylaý boıynsha Qazaqstan halqy Assambleıasy múshelerimen osyn­daı kezdesýler ótkizildi. Oblystyq te­ledıdarda Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń HV sessııasynyń jumysyna qatysqan Qazaqstan halqy Assambleıasy múshelerimen kezdesý uıymdastyryldy. Dostyq úıinde oblystyq Assambleıa hat­shylyǵy tilderdi damytý basqar­masymen birlese otyryp etno­mádenı birlestikter basshylary­nyń qatysýymen memlekettik tildi oqytý máseleleri boıynsha “Mem­lekettik til – qazaqstandyq­tar­dyń negizgi ıgilikteriniń biri” ta­qy­rybynda semınar-trenıng ótkizdi. Elbasynyń HV sessııada alǵa qoıǵan mindetterine sáıkes qa­zaqstandyq qoǵamdy biriktirýshi faktorlardyń biri retinde memle­kettik tildiń qoldanylý aıasyn keńeıtý, ony keńinen túsindirip taratý boıynsha oblystyq Assam­bleıa maqsatty túsindirý jumysyn belsendi júrgizip otyr. Osy maq­satta etnomádenı birlestikter mem­lekettik jáne ana tilderin bi­lýge arnalǵan ártúrli konkýrstar, merekeler, vıktorınalar, oqyr­mandar konferensııalaryn, stý­denttermen jáne oqýshylarmen kezdesýler ótkizýdi. Mysaly, ob­lystyq QHA M.Áýezov atyndaǵy kitaphanamen birlese otyryp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tilder kúni merekesi sheńberinde “Meniń respýblıkamnyń tili”, №5 kitaphanada “Memlekettik til – birliktiń bastaýy” is-sharalaryn ótkizdi. Dostyq úıinde ótkizilgen Qazaqstan Respýblıkasy halyqta­rynyń tili merekesine ártúrli etnos ókilderinen quralǵan 80-nen astam adam qatysty. Munda ana tili muǵalimderine, óz ana tilde­rimen birge, memlekettik tildi meńgergen balabaqsha búldirshin­derine, stý­dent­ter men oqý­shylarǵa qurmet kór­setildi. Tilder merekesi sheń­be­rin­de etnomádenı birlestikter jal­pyǵa birdeı bilim beretin mek­tep­termen, joǵary oqý oryndarymen, kásiporyndarmen jáne uıym­darmen birlese otyryp osyndaı is-sharalar ótkizdi. My­saly, qazaq, orys, tatar-bashqurt, uıǵyr, dún­gen, ýkraın, koreı, túrik etnomá­denı birlestikteri ókilderiniń qatysýymen Abaı oqýlary ótki­zilip, Marııa Dýbeıko, Natalıa Shtompel, Dınara Nuralıeva jeńimpaz boldy. “Áýlıe Ata” qazaq mádenı ortalyǵynyń belsendileri Taraz memlekettik memlekettik pedago­gıkalyq ınstıtýtymen birlese otyryp, qazaq ádebıetiniń klas­sıkteri Abaı Qunanbaev pen Jam­byl Jabaevtyń shyǵarmashy­lyǵyna arnalǵan oblystyq poezııa festıvalderin, Muqaǵalı Maqa­taevtyń shyǵarmalary boıynsha konkýrstar, Abaı oqýlaryn, memlekettik tildi bilý boıynsha olımpıadalar men basqa da kóp­tegen is-sharalar ótkizilip, olarǵa ártúrli etnos ókilderi qatysty. Oblysta tilderdi damytý baǵdarlamasy ázirlenip, tabysty iske asyrylýda. Tildi oqytý kýrstary, mektepter ashylyp ju­mys isteýde, semınar-trenıngter, konkýrstar, festıvalder, baı­qaýlar uıymdastyrylýda. Ana tilderin oqyp-úırengisi kelgen eresekter men balalarǵa arnalǵan túrik, koreı, grek, polıak, tatar, nemis tilderin oqytý kýrstary uı­ymdastyrylǵan. Mysaly, nemis­ter qoǵamy jalpyǵa birdeı bilim beretin mektepterdiń nemis tili muǵalimderine arnalǵan “Kópshi­lik­ke arnalǵan mádenı is-sharalar uıymdastyrý” atty oblystyq semınar, al til úıirmeleriniń je­tek­shileri men ózderiniń aktıvine arnap etnotárbıe boıynsha se­mınar ótkizdi. Sondaı-aq osy qoǵam nemis tilin jedeldetip oqytý kýrsyn, jazdyq lıngvıstıkalyq lager uıymdastyrǵan. Orystar qaýymdastyǵy jyl saıyn uly aqyndardyń eskertkishteriniń ja­nyna júzdegen orys shyǵarma­shylyǵyna qyzyǵýshylar men talantyna bas ıetinderdi jınaı otyryp, jastar arasynda Pýshkın jáne Esenın oqýlaryn ótkizip keledi. Jekelegen etnos ókilderi sho­ǵyrlanyp turatyn jerlerde “Mem­lekettik tildi oqytý orta­lyǵy” MKQK-nyń fılıaly arqyly synyptar ashylǵan, qa­jetti teh­nıkalarmen jabdyqta­lyp, pedagog­tar bólindi. Mysaly, tek Qordaı aýdanyndaǵy dúngen­der kóp tu­ratyn aýyldarda 7 synyp ashylyp, 11 pedagog jumys isteıdi, mem­lekettik tildi oqytý kýrstaryna 400-den astam adam qatysýda. Oblystyq Assambleıa etnos­aralyq qatynastardy úılestirý, Qazaqstan etnostary arasyndaǵy tózimdilik pen senimdi nyǵaıtý boıynsha turaqty túrde belsendi jumystar júrgizýde. Kóptildilik qalyptasýda, bul rette etnos­aralyq qarym-qatynas tili retinde memlekettik jáne resmı tilderdiń ári qaraı damýyna naqty múm­kindikter týyp otyr. Oblys ákiminiń memlekettik tildi jetik meńgergen ártúrli etnos­tardyń jastarymen jáne olım­pıada jeńimpazdarymen kezdesý ótkizip turýy jaqsy dástúrge aı­nal­dy. Memlekettik tildi nası­hat­taý men keńinen taratý maqsatynda ústimizdegi jyly Taraz qalasynda “Qazaqstan – Otanym meniń, ana tilim – maq­tanyshym meniń” de­vızimen ótken VI halyq­aralyq olımpıadaǵa qatysýshy­larmen Dostyq úıinde kezdesý uıym­das­tyryldy. Oblys­tyq As­sam­bleıa men Taraz qala­syndaǵy ortalyq­tandyrylǵan kitaphanalar júıe­siniń birlesken kelisimine sáıkes, “Jambyl obly­sy Qazaq­stan halqy Assambleıa­synyń de­pozıtarlyq kitaphana­syn” ashý boıynsha jumys júr­gizile bastady, munda Qazaqstan halqynyń tarıhy, má­denıeti, dástúrleri men úrdisteri týraly málimet beretin sırek kezdesetin kitaptar jınaý jumysy júr­gizilýde. Oblystyq QHA hatshylyǵy Qazaqstannyń el birligi dok­trınasynyń jobasyn talqylaýdy uıymdastyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalar jıyntyǵyn ázirlep, usynystar men eskertýler jınaq­taýda, etnobirlestikterdiń kósh­basshylaryn turǵylyqty jerler­de adamdarmen jeke jumys júr­gizýdi uıymdastyrýǵa, ómirlik tá­jirıbeni, ardagerlerdiń, muǵalim­derdiń, dá­rigerlerdiń, resmı emes kóshbas­shylardyń, din ókilderiniń bedeli men yqpalyn keńinen qoldanýǵa baǵyttap otyrady. Búgingi kúnge kelip túsken oı-pikirler Qazaqstannyń el birligi doktrınasyn memlekettik ulttyq saıasattyń jáne bizdiń ulttyq ıdeıa­myzdyń mańyzdy qaǵıdasy dep es­ep­tep, ony jan-jaqty qol­dap otyr. Nadejda NESTEROVA, Jambyl oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi. Jambyl oblysy.