HH ǵasyr sońynda anyqtalǵan kúnnen bastap dúnıe júzinde 76 mıllıon adamnyń AITV juqpasyn juqtyrǵany málim. Osy ýaqytqa deıin, ǵasyr indeti degen úreıli atty ıelengen aýrýdan 35 mıllıon adam kóz jumypty. Elordada AITV juqpasyn juqtyrǵan alǵashqy adam 1997 jyly anyqtalsa, sodan bergi 20 jyl ishinde bul kórsetkish 1418-ge jetken.
Astana qalasy JITS ortalyǵynyń bas dárigeri Sábıt Abdraımov jýrnalıstermen bolǵan baspasóz máslıhatynda mańyzdy bir máselege jınalǵandar nazaryn aýdardy. «AITV-nyń aldyn alý men emdeý salasyndaǵy tájirıbe boıynsha qazir belgili aldyn alý ádisteriniń eshqaısysy AITV epıdemııasyn toqtata almaıtynyn kórsetedi. Onyń aldyn alý, dıagnostıkasy men emdeý ózara baılanysty sharalar jáne bul medısınalyq-áleýmettik keshen. Osyǵan baılanysty, AITV-men aýyratyn adamdardyń quqyqtarynyń osaldyǵyna baılanysty problemalarǵa nazar aýdaryp, ony sheshý kerek. Densaýlyqqa qatysty quqyqty saqtamaı AITV-nyń aldyn alý múmkin emes. Birinshi kezekte qoǵamda AITV-men ómir súretin adamdardy kemsitýge, qysym kórsetýge jol bermeý týraly pikir qalyptastyrý qajet, qyzmetke ornalasý jáne basqa da áleýmettik kedergilerdi joıý kerek», dedi ol. Sondaı-aq sońǵy jyldarda jynystyq jolmen juqtyrýshylar sany artyp otyrǵanyna alańdaýshylyǵyn jetkizdi. «Biz buǵan deıin AITV juqpasyn juqtyrýshylardyń áleýmettik tómen ortada, gomoseksýalıster men nashaqorlar arasynda bolatynyn, olardyń aýrý juqtyrý yqtımaldyǵy óte joǵary ekendigin aıtyp kelsek, qazir turmystary jaqsy, durys qyzmet isteıtin, áleýmettik turǵyda esh qapysy joq adamdar da tirkeýde tur», dep qynjyldy. Bas dárigerdiń aıtýynsha, vırýs boıynda bar adam úshin ARV-terapııasyn úzbeı qoldaný asa mańyzdy. Eger ımmýn tapshylyǵy vırýsyn juqtyrǵan pasıent ARV-terapııasyn qabyldap júretin bolsa, ol adamdaǵy vırýstyń mólsheri anyqtalmaıtyn deńgeıge deıin tómendeıdi. Jáne jubaılardyń biri saý, ekinshisi juqpa juqtyrǵan –dıskordantty juptarda AITV-ınfeksııasyn ekinshi seriktesine jynystyq jolmen berýiniń de joly kesiledi eken. Sondyqtan da aýrýdy alǵashqy satylarynda anyqtaýdyń mańyzy zor. Tipti, dertti ana dári qabyldaý arqyly saý náresteni dúnıege ákeledi. Osyǵan baılanysty JITS qyzmetiniń jumysy birinshi kezekte halyqty AITV-ǵa testileýmen qamtýdy kózdeıtinin jetkizdi.
Jalpy, standart boıynsha halyqtyń 10 paıyzy testileýden ótýi kerek. Al JITS ortalyǵy Astana qalasynda mıgranttardyń sany kóp bolýymen qatar ózge de jaǵdaılardy eskerip, testileýden ótýshiler sanyn arttyrǵan. Osylaısha 243 398 turǵyndy AITV-ǵa testileýden ótkizý barysynda 193 adamnyń atalǵan aýrýdy juqtyrǵany anyqtaldy. Onyń 77 paıyzynda aýrý jynystyq jolmen juqqan, 16,6 paıyzynda ǵana ıneksııalyq esirtkilerdi paıdalanýshy juqtyrǵany málim boldy. Infeksııany jynystyq jolmen juqtyrýdyń ósýine retsiz jynystyq baılanys yqpal etedi. Iаǵnı eki nemese odan da kóp jynystyq seriktesterdiń bolýy, qorǵanysh quraldaryn paıdalanbaý jezókshe qyzmetine júginý syndy áreketterdiń zardaby bolatynyn eskermeý, oǵan kóz juma qaraý sebep bolǵan, deıdi dárigerler. Al juqpany juqtyrýshylardyń deni 15 pen 49 jas shamasyndaǵy adamdar..
Dúnıejúzilik JITS-ke qarsy kúres kompanııasy BUU jáne DSU bastamasymen ótkizilse, bıylǵy naýqan úshin «Densaýlyqqa quqyǵyń bar» urany tańdap alynypty. Osyǵan baılanysty 10 qarasha men 10 jeltoqsan aralyǵynda AITV/JITS-tyń aldyn alý boıynsha aılyq jarııalanyp otyr.
Atalǵan naýqannyń taǵy da bir baǵytyn sóz etken bas dáriger ARV-terapııany qabyldaıtyn jáne vırýstyń mólsheri anyqtalmaıtyn deńgeıge deıin tómendegen adamdardyń basqa adamdarǵa ınfeksııa juqtyrmaıtyny týrasynda aqparatty bilýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy.
Baspasóz máslıhatynda Dúnıejúzilik JITS-tyń aldyn alý naýqany sheńberinde qala turǵyndaryn, ásirese jastardy AITV týraly kóbirek bilýge, aldyn alý sharalaryn saqtaýǵa, AITV-ǵa testileýden ótýge shaqyrdy. JITS ortalyǵy óz tarapynan semınarlar, dárister, býklettermen qatar barlyq qoljetimdi aqparattandyrý ádisterin paıdalanyp, áleýmettik jeliler arqyly da aqparat berip, AITV-nyń aldyn alý máselelerin aqparattyq qoldaý boıynsha jastardyń ınternet portaly jumys isteıtinin jetkizdi.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
