Qamqorshylyq keńesi – bul qoǵamdyq baqylaýdyń bir túri. Naqty aıtqanda, bilim berýdiń sapasyn, muǵalim, ata-ana men oqýshylardyń qarym-qatynasyn, bıýdjettik jáne qaıyrymdylyq maqsatta berilgen qarjylardy baqylaıtyn halyq ókilderiniń toby. Qamqorshylyq keńesteri elimizde 2007 jyldan beri jumys istep kele jatqanymen, olardyń quqyqtary belgili bir dárejede shekteýli edi. Mınıstrlik ókilderiniń sózine sensek, aldaǵy jyldan bastap bul júıe jańasha turpatta damyp, tyń tynys almaq. Bilim jáne ǵylym mınıstriniń aǵymdaǵy jyldyń 27 qarashasyndaǵy №335 buıryǵyna sáıkes, 2018 jyly qamqorshylyq keńestiń jańa formaty áskerı, medısınalyq jáne arnaıy uıymdardan basqa barlyq bilim berý uıymdarynda engiziletin bolady.
Osylaısha, bul júıe mektepterdegi zańsyz aqsha jınaý men túrli quqyq buzýshylyqtarǵa tosqaýyl qoıatyn qýatty quralǵa aınalmaq. Osyǵan sáıkes burynǵy qoldanystaǵy erejelerge engizilip jatqan birqatar jańashyldyqtar da joq emes. Mamandar bul ózgerister atalǵan júıeniń aıaqqa nyq turýy úshin jasalǵanyn aıtady. Qoldanystaǵy erejelerge engizilip jatqan jańashyldyqtar keńestiń quziretin arttyryp, bilim berý uıymynyń bıýdjetin qalyptastyrý kezinde usynystar ázirleýge, qamqorshylyq keńes anyqtaǵan kemshilikterdi joıý boıynsha ýákiletti organdarǵa usynystar engizýge, mekeme basshylarynyń esepterin qabyldaýǵa múmkindik beredi. Taǵy bir aıta keter jaıt, keńes quramyn aımaqtyq bilim berý basqarmalary quraıtyn bolady.
Qamqorshylyq keńes quramyna jergilikti, atqarýshy jáne quqyq qorǵaý organdarynyń ókilderi, jumys berýshilerdiń jáne áleýmettik áriptesterdiń ókilderi, kommersııalyq emes uıymdardyń ókilderi, ata-analar komıtetiniń usynýy boıynsha bilim berý uıymynda oqyp jatqan oqýshynyń ata-anasy, sonymen qatar qaıyrymdylyq jasaýshy azamattar kire alady. Budan bólek, bilim berý uıymynyń basshysy nemese orynbasary qamqorshylyq keńestiń otyrysyna qatysady, biraq onyń quramyna kirmeıdi. Keńestiń músheleri 9 adamnan kem bolmaýy qajet jáne olardyń bilim berý mekemesiniń basshylyǵymen nemese basqa da keńes múshelerimen ózara týystyq jaqyndyqtary bolmaýy qatań túrde qadaǵalanady.
Qamqorshylyq keńes aksıonerlik qoǵamdaǵy dırektorlar keńesi sııaqty, ıaǵnı bilim berý uıymdary ákimshiligi qamqorshylyq keńestiń baqylaýymen jumys isteıtin bolady. Mınıstrlik ókilderi jańa reformanyń arqasynda mektep, kolledj ben ýnıversıtetterdi basqarýda áldeqaıda ashyqtyq ornatyp, bilim sapasyn jaqsartýǵa jol ashylatynyn aıtady.
– Bul búgingi tańdaǵy óte ózekti máselelerdiń biri. Qamqorshylyq keńes 2000 jyldardan bastap bizdiń elimizde ártúrli formada kórinis taba bastady. Keıbir bilim berý mekemelerinde mektep bitirýshilerdiń assosıasııasy nemese basqa bilim oshaqtarynda qoǵamdyq bilim qorlary retinde, keıbir jerlerde ata-analar komıteti retinde de jumys istedi. Jalpy alǵanda, olardyń barlyǵy bilim berý mekemesindegi bilimniń sapasyn kóterý, qoǵamdyq baqylaý júrgizý, bilim berý mekemeleriniń qyzmetkerlerine oqý sapasyn kóterý úshin naqty usynystar berý sııaqty ortaq maqsatqa baǵyttalǵan jumystarmen aınalysyp keldi.
Búgingi tańda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan osy bastamany naqty qolǵa alyp, qamqorshylyq keńesteriniń jumys isteý tártibin bekitip, bul ınstıtýtty elimizdegi barlyq mektepterge tıimdi taratýdy kózdep otyrmyz. Memlekettik organ ókilderi ǵana emes, jalpy qoǵam músheleriniń de keńes quramyna kirýiniń arqasynda mektepte usynylatyn bilim berý qyzmetteriniń tıimdiligin arttyrýǵa kóp kóńil bólinbek. Bilim týraly zańda, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń buıryǵymen, jergilikti bılik ókilderiniń buıryqtarymen mektepterde qarajat jınaýǵa tyıym salynǵany barshaǵa belgili.
Alaıda, baspasóz betterinde, ǵalamtor jelilerinde qoǵamda osyndaı jaǵdaılardyń biren-saran kezdesip qalatyny aıtylyp júr. Oǵan basty sebep júıeniń kúrdeliligi. Bul júıede atqarylyp jatqan sharýalar qoǵamǵa tolyqqandy jetkizilmeıdi. Qamqorshylyq keńesin qýattandyryp otyrǵanymyz da júıedegi barlyq kedergilerge tosqaýyl qoıyp, keńestiń barlyq jumystaryn qoǵamǵa ashyq túrde kórsetý.
Jurtshylyqqa qamqorshylyq keńesteri týraly aqparatty, olardyń qyzmeti, qurý tártibi, olardyń bilim berý uıymdaryndaǵy maqsaty men róli týraly kóbirek maǵlumat berý kerek. Qamqorshylyq keńesiniń negizgi maqsattarynyń biri – bilim berý mekemesi basshylyǵynyń jumysyna baǵa berý, sol arqyly jumystyń ońalýyna oń yqpal jasaý. Elimizde dál qazir jeti myńnan astam mektep bolsa, aldaǵy 2018 jyly olardyń tórt myńǵa jýyǵyn osy júıemen qamtımyz degen josparymyz bar, – deıdi Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Balalar quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy Nurbek Orshybekov.
Almaty qalasyndaǵy №90 lıseıde ótken Qamqorshylyq keńesiniń alǵashqy ashyq otyrysyna mınıstrlik mamandary, «Nur Otan» partııasynyń ókilderi men qaladaǵy orta bilim berý mekemeleriniń basshylary qatysty. Atalǵan bilim oshaǵynyń tájirıbesin basqa mektepter men kolledjderge úlgi alańy retinde kórsetý kózdelgen. Muǵalimder men ata-analar júıege engizilgen jańashyldyqtar mektep ómiri men balalardyń bilim deńgeıiniń damýyna oń yqpalyn tıgizetinin aıtady. Bilim berý salasynda qamqorshylyq keńester ózge qurylymdarmen qatar bilim berýdi damytý úshin jaǵdaılar týǵyzýǵa, onyń qoljetimdigin, sapasyn jáne eńbek naryǵynyń aǵymdaǵy ári bolashaqtaǵy suranysyna sáıkestigin qamtyp, balalar men jastardyń qoǵamnyń áleýmettik-ekonomıkalyq, saıası jáne mádenı ómirine belsendi aralasýyna múmkindik bermek.
– Qamqorshylyq keńesiniń arqasynda robot-tehnıka synybyn, shahmat klýbyn ashtyq. Ata-analar qaýymy mektep ómirine belsene aralasatyn boldy. Daryndy jáne az qamtamasyz etilgen balalardy qoldaý, túrli úıirmeler men seksııalar ashý, balalar men jasóspirimder úshin aksııalar uıymdastyrý jáne ótkizý, sol sııaqty mektepte ınnovasııaǵa qoldaý kórsetý máseleleri oń sheshimin tapty. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda «Qazaq eliniń jastary bilimdi, kózi ashyq, kókiregi oıaý bolýǵa umtylýlary kerek.
Sebebi, jańa dáýirde tek básekege qabiletti, asa bilimdi, saýatty adamdar ǵana tabysqa jetedi. El jastarynda osyndaı qasıetter bolsa, kez kelgen memlekettiń bolashaǵy jarqyn bolary anyq», dep atap ótken bolatyn. Elimizdiń jarqyn bolashaǵy sanalatyn jas urpaqty tárbıeleýde bul júıeniń alatyn orny da erekshe, deıdi Almaty qalasyndaǵy №90 mektep-lıseıdiń dırektory Kólbaı О́meshbaev.
Damyǵan memleketterdiń tájirıbesine úńilsek qamqorshylyq keńesi kóptegen elderde úlken mańyzǵa ıe. Ár bilim mekemelerindegi qamqorshylyq keńes múshelerine júktelgen negizgi mindet bilim berý uıymyna bıýdjettik usynys jasap bilim sapasyna baǵa berýmen ǵana shektelmeı, oqýshylardyń sabaqtan tys ýaqyttarda jan-jaqty damyp jetilýine, túrli úıirmelerge qatysyp, ýaqytyn tıimdi paıdalanýyna qoldaý jasaý. Júıedegi tyń bastamalar óz jemisin berip, aldaǵy ýaqytta bizdiń elimizde de qamqorshylyq keńesi bilim salasynyń damýyna jańasha serpin ákeledi dep seneıik.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
