Cýret: doxologia.ro
Ierýsalım – ıslam, hrıstıan jáne ıýdaızm dinderi úshin qasıetti qala. 1967 jylǵy Alty kúndik soǵys kezinde Izraıl buryn Iordanııanyń baqylaýynda bolǵan Ierýsalımniń shyǵys bóligin basyp alyp, ony óz terrıtorııasynyń ajyramas bóligine aınaldyrdy. Al palestındikter bolsa, Shyǵys Ierýsalımdi bolashaq memleketteriniń astanasy bolady dep otyr. Osylaısha, Ierýsalımnyń zańdy mártebesi sońǵy elý jylda Arab-Izraıl shıelenisindegi eń daýly máselelerdiń birine aınaldy.
1993 jylǵy beıbitshilik kelisimine sáıkes, qalanyń mártebesi beıbitshilik kelissózderiniń kelesi kezeńderinde talqylanýy tıis bolǵan. Izraıldiń Ierýsalımge degen quqyǵyn halyqaralyq qaýymdastyq moıyndamady. Izraıldiń senimdigi serigi AQSh-pen qosa barlyq memleketter jaǵdaıdy ýshyqtyrmaý úshin óz ókilettilikterin Ierýsalımnen 70 shaqyrymda ornalasqan Tel-Avıvten ashty.
Degenmen, 1995 jyly AQSh Kongresi naqty qadamǵa baryp, elshilikti Tel-Avıvten Ierýsalımge kóshirý týraly zań qabyldady. Alaıda Prezıdentterge kóshýdi alty aıǵa keıinge qaldyrý múmkindigi berildi. Sol kezden bastap árbir alty aı saıyn AQSh Prezıdenti elshilikti kóshirýdi jarty jylǵa sozyp keledi.
D.Tramp saılaýaldy naýqan kezinde evreı qaýymdastyǵynyń qoldaýyna ıe bolýy úshin elshilikti kóshirýge ýáde bergen. Maýsym aıynda AQSh Prezıdenti kóshýdi keıinge qaldyrdy. Osy dúısenbi alty aılyq merzim aıaqtalyp, Aq úı basshysy taǵy da sheshim qabyldaýy tıis. Aldyn ala habarlanǵandaı, bul joly Tramp myrza Ierýsalımdi Izraıldiń astanasy retinde resmı túrde moıyndap, elshilikti kóshirý máselesin qozǵamaq. Sarapshylardyń aıtýynsha, bul málimdeme AQSh-tyń Palestına men Izraıldi tatýlastyrýǵa baǵyttalǵan eńbegin joqqa shyǵarmaq.
Washington Post jazǵandaı, AQSh prezıdenti seısenbide óńirdegi múddeli elderdiń basshylaryna qońyraý shalyp, óziniń sheshimi jaıly aldyn ala eskertken. Palestına men Egıpet prezıdentteri Mahmud Abbas pen Ábdel Fattah ál-Sısı jáne Saýd Arabııasy men Iordanııa korolderi Salman ben Ábdel Ázız ben II Abdollah Tramptyń josparyna qarsy shyǵyp, munyń aımaqtaǵy turaqtylyqty shaıqap, jaqyn arada beıbitshilik ornatý múmkindigin joqqa shyǵaratynyn eskertken. Amerıkanyń Eýropadaǵy Fransııa bastaǵan odaqtastary da bul sheshimge qarsy ekendikterin bildirgen. Donald Tramp sóılesken basshylardyń ishinde erteńgi málimdemeniń mazmunyn tek Izraıldiń premer-mınıstri Benıamın Netanıahý ǵana qoldap otyr. Qarsy reaksııadan qaýiptengen AQSh Memlekettik departamenti syrttaǵy elshilikteriniń bárine qaýipsizdik sharalaryn kúsheıtý jóninde habarlama jiberdi.
SNN habarlaǵandaı, Aq úı ókilderi Amerıka elshiginiń qaı jerde ornalasatyny beıbitshilik ornatýǵa áser ete qoımaıdy dep sanaıdy. Olar AQSh-tyń bul «shyndyqty» moıyndaýǵa 22 jyl talpynyp keletinin jáne bul joly ýaqyttyń kelgenin aıtýda. Degenmen, Aq úıdiń tynys-tirshiligin jaqsy biletinder Tramp bul qadamǵa óziniń saıası bedelin kóterip, konservatorlardyń qoldaýyna ıe bolýy úshin barǵaly otyr deıdi.
Ierýsalımdi Izraıl astanasy retinde moıyndaýdyń saldary qandaı?
1967 jyldan beri Izraıl Shyǵys Ierýsalımde ondaǵan shaǵyn aýdan salyp, búginde onda shamamen 200 myń ızraıldik turyp jatyr. Halyqaralyq quqyq normalaryna sáıkes, ızraıldikterdiń ol jerlerde úı salyp, ornyǵýy zańsyz. Alaıda Izraıl munymen kelispeıdi. BBC-diń jazýynsha, AQSh-tyń Ierýsalımdi Izraıl astanasy retinde moıyndaýy halyqaralyq qaýymdastyqta shıelenis týdyryp, Izraıldiń shyǵys Ierýsalımdegi qonysty zańdastyrý boıynsha ustanymyn kúsheıtpek.
Sonymen qatar, AQSh-tyń bul qadamy óńirdegi terrorızm men ekstremızmniń kúsheıýine ákelýi múmkin. Radıkaldy uıymdar jańa ıntıfada jarııalap, bar kúshin terrorıstik shabýyldarǵa jumsaýy múmkin. Shıelenistiń jańa qarqynmen kúsh alýyna musylman memleketterimen qatar, Eýropa elderi de múddeli emes. О́ıtkeni qazirgi tańda kári qurlyqqa osy óńirden shyqqan azamattar kóptep aǵylýda. Bul sońǵy jyldarda jıi tirkelip otyrǵan terrorıstik shabýyldardyń eselenýi túrtki bolýy ábden múmkin.
Darhan О́MIRBEK,
«Egemen Qazaqstan
