Kórshi eldermen shekara shegendeýdiń mańyzy zor

«Osyndaı úderister negizinde ázirlenip, nazarlaryńyzǵa usy­ny­lyp otyrǵan zań jobasynyń maqsaty – Qazaqstan men Túrik­menstan arasyndaǵy shegendelgen memlekettik shekara syzyǵyn halyqaralyq quqyqtyq negizde bekitý bolyp tabylady», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Ǵalymjan Qoıshybaev.

Onyń aıtýynsha, shekarany shegendeý nátıjesinde eki el ara­syndaǵy memlekettik shekara syzyǵynyń uzyndyǵy 458,3 shaqy­rymdy quraǵan. Al shekara sy­zyǵynda 330 shekaralyq belgi ornatylǵan. Sondaı-aq kelisim kúshine engennen keıin memle­kettik shekara syzyǵyn saqtaý maqsatynda 10 jylda bir ret bir­lesip tekserý kózdelgen. Sondyq­tan da kelisim boıynsha jergilikti jerdegi kez kelgen ózgerister mem­lekettik shekara syzyǵynyń ótýin­degi ózgeristerge alyp kelmeıdi. Oǵan qosa, Kelisimdi ratıfıkasııalaý men onyń kúshine enýi memlekettik aýmaqty jáne ulttyq egemendiktiń keńistigi shekterin aıqyndaýǵa, aýmaqtyq daýlardy boldyrmaýǵa múmkindik beredi.

Osy oraıda aıta keterlik taǵy bir jaıt, kelisimdi Túrikmenstannyń Medjılısi ratıfıkasııalaǵany týraly Túrikmenstannyń Syrtqy ister mınıstrliginiń notasy bizdiń eldiń Syrtqy ister mınıstrligine osy jyldyń 30 mamyrynda túsken. О́z kezeginde atalǵan zań jobasyna qatysty pikir bil­dir­gen Májilis Tóraǵasy N.Nyǵma­tý­lın el Táýelsizdiginiń eń bas­ty jetistikteriniń biri – bizdiń mem­lekettiń shekaralas eldermen shekarany shegendeýiniń mańyzy zor ekendigin aıtty.

«Biz barlyq kórshi eldermen kelisimder jasadyq, onda bir­lesken shekara syzyqtarynyń qalaı ótetini naqty belgilengen. Endi she­ka­ralardy shegendeý jumys­tary júrgizilýde. Osyǵan sáı­kes qujattardy qol qoıýǵa daıyn­daý jumystary dál qazirgi ýa­qytta Qyrǵyzstan, О́zbekstan elderi boıynsha qolǵa alynǵan. QHR boıynsha bul úrdis aıaq­taldy, sondaı-aq Qazaqstan men Reseı shekarasyn shegendeý ju­mysy jalǵasýda. Endigi kezekte Qa­zaq­stannyń barlyq memlekettik shekaralaryn halyqaralyq-qu­qyqtyq rásimdeý prosesin barynsha jedel bitirý qajet. Ol aldaǵy ýaqytta kez kelgen aýmaqtyq daýlardyń aldyn alýǵa múmkindik beredi», dedi N.Nyǵmatýlın.

Otyrys aıasynda, depýtattar tarapynan eki eldiń saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynastaryn arqaý etken birqatar máseleler de qozǵaldy. Atap aıtqanda, depýtat K.Musyrman mınıstr orynbasaryna suraq qoıý arqyly Qazaqstan men О́zbekstan jáne Túrikmenstannyń shekaralyq túıisý núktesiniń aıqyndalǵanyn naqtylasa, B.Hamenova shekara syzyǵyn tekserý ýaqyty ne sebepten 10 jyl dep belgilengendigin surady. Sol sııaqty depýtat S.Sápıev eki el arasynda avtokólik jáne temir jol kóligimen qatynasý jaıyn sóz etti. Halyq qalaýlylary joldaǵan saýaldardyń eshbirin jaýapsyz qaldyrmaǵan Ǵ.Qoıshybaev búginde Qazaqstan men Túrikmenstan arasynda azamattardyń qatynasý kórsetkishi jylyna 112 000 adamdy quraıtyndyǵyn jetkizdi. «Bul kórsetkish jyl saıyn baıaý bolsa da ósip keledi. Munyń bári de Mańǵystaý oblysyndaǵy «Temir baba» jáne «Bolashaq» shekaralyq baqylaý ótkizý beketi arqyly tirkelgen derekter. Eki el arasynda vızalyq rejimniń saqtalýyna baılanysty jolaýshylar aınalymynyń kórsetkishin joǵary dep aıta almaımyz», dedi ol. Al depýtat E.Bekturǵanov bolsa qos tarap quratyn memlekettik shekara syzyǵyn belgileýdi tekseretin komıssııa quramyna kimder kiretinin jáne qandaı jaǵdaıda tekserý júrgiziletinin suraǵan edi. Baıandamashy óz jaýa­bynda ártúrli tabıǵı apat bolsa, mysaly, bir jerde ózenniń arnasy ózgerip nemese qurǵap ketse, tekserý júrgiziletindigin alǵa tartty. «Sol sııaqty transshekaralyq keıbir nysandar jańadan qurylsa, qubyr tartylyp, temir jol men avtomobıl joldary salynsa komıssııa qurylyp, shekara syzyǵyn qaıta qaraıdy. Bul rette qurylatyn komıssııa res­mı túrde Úkimet qaýlysymen beki­­tiledi. Onyń quramyna SIM ókil­deri, shekaralyq qyzmet­kerler, jergilikti bılik, sonymen birge «Qazgeodezııa», «Qazkar­to­grafııa» sekildi shekarada qyzmet atqaratyn mamandar kiredi», dedi Ǵ.Qoıshybaev.

Aıta keteıik, osy kúni Syrt­qy ister mınıstri orynba­sary­nyń tanystyrýymen «Qazaqstan Res­pýblıkasy men Túrikmenstan ara­syndaǵy strategııalyq áriptes­tik týraly shartty ratıfıka­sııa­laý týraly» zań jobasy da qosa talqylandy. Sonymen qa­tar Májilistegi Zańnama jáne sot quqyqtyq reforma komı­te­tiniń múshesi Vasılıı Oleı­nıktiń tanys­tyrýymen «Jábir­le­nýshilerge zııandy óteý qory týraly» zań jobasy ekinshi oqylymda talqylanyp, maquldandy. Baıan­damashynyń túsindirýinshe, atalǵan zań jobasy qylmystyq quqyq buzýshylyqtardan jábir­­le­nýshilerge zııandy óteý aıasynda týyndaıtyn qoǵam­dyq qatynastardy retteýge jáne Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Qyl­mystyq-proses­tik kodeksiniń 173-babyna sáıkes Jábirlený­shilerge zııan­dy óteý qoryn qurý arqyly ótem­aqy tóleý boıynsha quqyq­tyq, áleýmettik jáne uıymdas­ty­rýshylyq negizderdi belgileýge baǵyttalǵan. «Sonymen qatar zań jobasynyń maqsaty jábir­le­nýshilerdiń quqyqtaryn qorǵaý tetigin qalyptastyrý úshin qolaıly quqyqtyq jaǵ­daı jasaý, jábirlenýshiler men olardyń zańdy ókilderine qar­jy­lyq kómek kórsetý, sondaı-aq já­bir­lenýshilerge zııandy óteý qorynda quqyqtyq, uıymdastyrýshylyq, qarjylyq, ákimshilik-ókimdik resýrstardy shoǵyrlandyrý ar­qy­ly qarjylandyrý jáne qara­jat­ty tóleý tártibin júıege kelti­rý bolyp tabylady», dedi V.Oleınık.

Jalpy otyrys barysynda de­pýtattar – Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tór­aıymy G.Iksanovanyń baıandaýymen «Bilim týraly» Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń zańyna ózgeris­ter men tolyqtyrýlar engizý tý­raly» zań jobasy boıynsha jáne Qarjy jáne bıýdjet komı­te­tiniń tóraıymy G.Qaraǵusovanyń málim­deýimen «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Úkimeti men Irlandııa Úkimeti arasyndaǵy Tabysqa saly­natyn salyqtarǵa qatysty qosar­lanǵan salyq salýdy boldyrmaý jáne salyq salýdan jal­tarýǵa jol bermeý týraly konvensııany jáne oǵan Hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy boıynsha qorytyndy ázirleý jóninde sheshim qabyldady.

Al jıyn sońynda birqatar depýtattar I.Smırnova, K.Ab­sa­tırov, Z.Balıeva, V.Kosarev, A.Qońyrov, T.Syzdyqov, A.Pe­rýashev tıisti memlekettik organ jetekshileriniń atyna depýtattyq saýaldar joldady.

Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»