«Qazsport» arnasynda Qazaqstan quramasy syrt alańda Rýmynııa quramasynan 2:0 esebimen utylyp jatyr. Sonda da «tamasha» sózi tolastar emes. Aınaldyrǵan 12 mınýtta ony bizdiń kommentatordyń aýzynan 17 ret estip, dymymyz quryǵannan televızordy óshirip tastaýǵa týra kelgen. Tańerteń tura sala Internetten oıyn nátıjesin bilsek, 3:1. Odan ári omaqasa ońbaı utylyppyz. Sonda osynsha jeńilip jatqanda, qaıdaǵy «tamasha»!
Jýyrda «Jas Alash» gazetinde almatylyq jankúıer Jánibek Saýdanbekulynyń «Tikeleı translıasııadaǵy «batyrlar jyry» atty maqalasyn oqyǵanymyz bar. Onda da avtor bizdiń boks kommentatorlarynyń qazaqsha reportajdarynda birjaqty pikirge salynyp, ózimizdikin jer-kókke syıǵyzbaı, ásire silteýlerin jazady.
Osy kemshilik biz aıtqandaı, kópten beri fýtbolda da bar. Premer-lıga oıyndarynda oǵan kóp mán bere qoımaısyń. Al endi qazirgideı álem chempıonatynyń irikteý kezeńinde quramamyz oınaǵanda betińnen otyń shyǵady. Bas jattyqtyrýshy bolyp reseılik Aleksandr Borodıýk kelgeli jeńilisten kóz ashqan kúnimiz bar ma? On oıynda nebary úsh upaımen «E» tobyndaǵy komandalardyń eń sońynda kúlshe terip qaldyq. Yrymǵa bir jeńis joq. Iri eseppen jeti birdeı utylys, áıteýir, áýpirimdep qana qol jetkizgen eki teń oıyn. Tek osy kúzdegi oıyndarǵa ǵana zer salsaq, Qazaqstan-Chernogorııa 0:3, Polsha-Qazaqstan 3:0, joǵaryda aıtqandaı, Rýmynııa-Qazaqstan 3:1.
Endi 8 qazandaǵy óz alańymyzda Armenııa quramasymen ótken sońǵy irikteý oıynyna keleıik. Qonaqtar eki jeńis, ıaǵnı, 6 upaımen aldymyzdy orap tur. Bul joly qaıtsek te utyp, jankúıerlerdiń ábden sýyǵan kóńilin azdap bolsyn beri qaratýymyz kerek. Osy kezde á degennen Jandos-kommentatordyń da úırenshikti «tamashasy» ketti dersiń. Tyrnaq astynan kir izdegenimiz emes. Biraq, qolymyzǵa qaǵaz ben qalam alyp, aldyn ala ishimiz sezip, bilip otyrǵan osy «tamashalaryn» match boıy sanap kórsek degen bir tosyn oıdyń da basymyzǵa kele qalǵany.
Sonymen, qos kommentator qazaq jáne orys tilderinde kezektesip, shamamen bir-bir taımnan sóılegenniń ózinde baqandaı 47 ret «tamashasyn» aýzynan tastamaǵan bizdiń jigitimiz aıdy aspanǵa bir-aq shyǵardy. Qaıta oıynnyń birinshi kezeńinde bizdiń qurama ádettegideı 1:0 esebimen utylyp jatqasyn ba, 20 ret aýyzǵa alynǵan «tamasha» ekinshi kezeńde Turysbekov qarsylastar qaqpasyna gol salǵan soń tipti údep ketti ( 27). «Tamasha soqqy», «jigitterimiz tamasha oınap jatyr», «tamasha, sóz joq, tamasha...».
Áý, tamasha oınasa, tym bolmasa sońǵy oıynda jankúıerlerin qýantyp, jeńis syılamaı ma?! Astananyń tórinde ázer degende teń túskeni, áıteýir, qudaı saqtap kezekti jeńilisten aman qalǵany da tamasha bolyp pa?! Baıaǵyda áskerde eki sóziniń birinde «to est», «to est» dep qaıtalaı beretin, ony jáne ózi de sezbeıtin rota starshınasy bolyp edi. Sol sııaqty, jańaǵy 47 márte tamashany qyryq bes mınýttyq bir taımǵa bólsek, mınýtyna bir tamashadan keledi eken. Ári eki tamashasy artylyp qalady.
Bul árıne, kommentatorlyqtyń jaqsy úrdisi emes. Onyń ózinde bura tartyp, sol «tamashalardyń» eki-úsheýin ǵana qarsylastarǵa qısaq... Qazaqstanda áli bodandyq buǵaýynda bolǵan sonaý jetpisinshi, sekseninshi jyldardyń ózinde О́mirzaq Jolymbetov, Rabat Jánibekov, Qynabaı Aralbaev sııaqty jaqsy kommentatorlar bolǵan. Olardyń fýtbol reportajdarynan keıin bulaı qınalmaıtynbyz, keıimeıtinbiz.
Qazirgi kórermen burynǵydan da saýatty. О́ıtkeni, Internet ǵasyry. Kózi ekranda, qulaǵy sózińde. Árbir á degenińdi zerdesimen elep-ekshep otyrady. Sondyqtan tikeleı efırden osyny asyǵa tosqan myńdaǵan kórermenge bul oıyndy sen sóıletip beredi ekensiń, muny basyńa qonǵan úlken baq dep bilip, qaıtkende de osy senimnen shyǵýdy oılaýyń, sharshamaı-shaldyqpaı izdenýiń kerek. Ol úshin óziń júrgizgen reportajdy qaıtalap kór, kemshiligin túze, on shaqty «keremeti» taǵy bar, jón-josyqsyz «tamashalaryńdy» sanap shyq...
Nege osy bizdiń kommentatorlardyń sóılegen sózi men fýtbolshylardyń alańdaǵy is-qımyly keıde ózara qabyspaı, bólek jatady. О́ıtkeni birdi aıtyp birge ketedi, bir kóldeneń áńgimeni bastaıdy da, sozyp turyp alady, sóıtip, oıynǵa ilespeı jatady. Osyndaıda joǵaryda aıtqan óz aǵalarymyzben birge, oıymyzǵa keshegi fýtbol kórsek, bizdiń bala qııalymyzdy terbegen orystyń Nıkolaı Ozerov, Vladımır Maslachenko sııaqty ataqty kommentatorlary nege túse ketedi? Sebebi, olar alańdaǵy oıynnyń bar sýretin ózderine jarasymdy temperament, shynaıylyqpen ádemi úılestirip, jetik bere biletin. Árıne, biz osyny meńzegende bizdiń jigitterden aty ańyzǵa aınalǵan Nıkolaı Ozerovtiń sheberligin talap etip otyrǵan joqpyz. Ol ázir múmkin de emes.
Biraq, ÝEFA-ǵa múshelikke ótken 2002 jyldan beri fýtbolymyz qansha túzelmeı qoısa da, tym bolmasa, kommentatorlarymyzdyń sóz saptasy túzelýi kerek. Nege deseńiz, fýtbol reportajdaryndaǵy taýsylmaıtyn osy bir «tamashalar» bizdiń qazirgi oıynymyzǵa saı emestigin úlken túgili bala da biledi ǵoı.
Qaıyrbaı TО́REǴOJA,
jýrnalıst
