Resmı tilimiz de, memlekettik tilimiz de – qazaq tili. Demek, mekemeniń aınasy sanalatyn resmı ınternet-resýrstardyń ataýy da ne qazaq tilinde, ne halyqaralyq standarttarǵa saı aǵylshyn tilinde bolýy tıis. Osy bir qarapaıym zańdylyqty keıbir memlekettik uıymdar eskere bermeıtin sekildi. Birinde domendik ataý oryssha jazylsa, birinde saıt orys tilinde ashylady. Osyǵan oraı, biz barlyq mınıstrlikter men oblys ákimdikteriniń, konstıtýsııalyq mańyzy bar organdardyń jáne ulttyq kompanııalardyń resmı saıttaryna sholý jasap, atalǵan olqylyqty túzeýge asyqpaıtyn mekemelerdi tizip shyqtyq.
Úkimet quramyndaǵy 16 mınıstrliktiń tórteýi óz saıttaryn oryssha ataýdy jón kórgen eken. Máselen, Densaýlyq saqtaý mınıstrligi – mz.gov.kz (Mınısterstvo zdravoohranenııa), Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi – mcx.gov.kz (Mınısterstvo selskogo hozıaıstva), Mádenıet jáne sport mınıstrligi – mks.gov.kz (Mınısterstvo kýltýry ı sporta), Ishki ister mınıstrligi – mvd.gov.kz (Mınısterstvo vnýtrennıh del). Úsh mınıstrlik qazaq tiline basymdyq bergen. Olar: Ádilet mınıstrligi – adilet.gov.kz, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi – enbek.gov.kz, sondaı-aq Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi – diakom.gov.kz. Qalǵany túgeldeı aǵylshyn tilinde. Mundaǵy kz degenimiz – bul saıttyń qaı elge jatatynyn kórsetetin birinshi deńgeıli domendik ataý bolsa, gov – saıttyń úkimetke qarasty ekendigin bildiretin ekinshi deńgeıli domendik ataý.
Ákimdikterdiń ınternet-resýrstary arasynda úsh oblysty ereksheleýge bolady: Shyǵys Qazaqstan oblysy – akimvko.gov.kz, Qaraǵandy oblysy – karaganda-region.gov.kz, Soltústik Qazaqstan oblysy – sko.gov.kz. Al úkimet quramyna kirmeıtin, konstıtýsııalyq statýsy bar organdardyń ishinde Joǵarǵy sottyń sud.gov.kz jáne Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń knb.kz saıttary kózge túsedi. Sonymen qatar Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Is Basqarmasy (udp-rk.kz – Ýpravlenıe Delamı Prezıdenta RK) men Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń Qarjy monıtorıngi komıteti (kfm.gov.kz – Komıtet po fınansovomý monıtorıngý) de óz saıttaryn oryssha ataǵan. Memleketke qatysy bar ózge uıymdardyń ishinen Qazaqstan Respýblıkasy Kásipodaqtar federasııasy (fprk.kz – Federasııa profsoıýzov RK) men Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryn (enpf.kz – Edınyı nakopıtelnyı pensıonnyı fond) ereksheleýge bolady.
Domendik ataýdan bólek, tek qazaq tilinde sóılep, sol tilde qyzmet alýdy qalaıtyn azamattardyń konstıtýsııalyq quqyǵyn shekteıtin taǵy bir másele bar. Halyqqa qyzmet etetin memlekettik mekemeniń resmı veb-resýrsyna kirseńiz, birden orys tildi nusqaǵa túsesiz. Sodan keıin baryp, mázirden tildik nusqany tańdaý batyrmasyn taýyp alyp, qazaq tilin tańdaýyńyz qajet. Qazaqstannyń Ata Zańy boıynsha, memlekettik til orys tili bolyp, qazaq tili resmı túrde onymen teń qoldanylatyn bolsa, munyń esh aǵattyǵy bolmas edi. Alaıda, Konstıtýsııamyzdyń 7-babyna sáıkes, memlekettik til – qazaq tili. Búginde Aýyl sharýashylyǵy, Qorǵanys, Energetıka, Bilim jáne ǵylym mınıstrlikteriniń, sondaı-aq, Jambyl jáne Qostanaı oblysy ákimdikteriniń ınternet-resýrstary birden oryssha ashylady. Bul tizimge «Qazatomprom», «Qazaqstan Injınırıng», KEGOC, QazMunaıGaz, Qazposhta ulttyq kompanııalarynyń saıttaryn da qosýǵa bolady. Bizdiń túsinigimizshe, memlekettik mekeme bolǵan soń, onyń veb-saıty ne memlekettik tilde ashylýy tıis, ne birden til tańdaý terezesi shyǵýy qajet.
Atalǵan máseleniń sheshimi óte qarapaıym jáne qyrýar qarajatty qajet etpeıdi. Saıt ataýyn ózgertý úshin quny bes myń teńgeden aspaıtyn jańa domen satyp alyp, qazirgi bazany sonda kóshire salsa bolǵany. Al onlaın resýrs birden til tańdaý mázirimen nemese qazaq tildik nusqamen ashylýy úshin saıttyń baǵdarlamasyna jańa kod engizse jetkilikti.
Memlekettik uıymdarǵa tıesili veb-resýrstardyń qazaq tilinde bolmaýy Qazaqstan qaryshtap damýyn tejeıtin úlken problema dep aıta almaımyz. Degenmen bul qazaq tiliniń resmı mártebesi áli tolyq moıyndalmaı keletinin kórsetetin birden bir másele ekeni anyq. Domendik ataý jaıy birinshi ret qozǵalyp turǵan joq. Jýrnalıster bul týraly osyǵan deıin jazyp keldi. Birqatar mekemeler ýájdiń oryndy ekendigin túsinip, tıisti sheshimder de qabyldaǵan bolatyn. Endigi kezekte, osy bir oń qozǵalystan qalyp qoıǵan sanaýly memlekettik uıymdar da máseleniń mánisin túsinip, saıttaryna durys ataý bergeni abzal bolar edi.
Darhan О́MIRBEK,
«Egemen Qazaqstan»
