Osy máselelerdi aıtyp otyrǵan sebebim, biz de ony kópten beri aıtyp kele jatqan edik. Elbasy AQSh-ta, Anglııada offshorlyq esepshottardy ashyp jatqanyn aıtty. Eger bul aqshalardyń shyǵý tegi kúmándi bolsa, olardy qoldanýǵa bolmaıtynyn bıznesmender bile tura qarajattaryn shetelderde qaldyryp otyr. Prezıdent osy jolǵy óziniń sózinde: «Biz legalızasııa júrgizgende barlyq aktıvterińdi elge ákelińizder dedik. Olardy eshkimniń de tartyp almaıtynyna kepildik berdik. Úsh ret legalızasııa boldy, eshkimniń de baılyǵyn tartyp alǵan joqpyz. Al endi qarajattaryńyzdy shetelde saqtaı beretin bolsańyzdar, olardan aıyrylyp qalýlaryńyz múmkin», dep ashyq aıtty.
Bul máseleniń bizdi de tolǵandyrǵanyna kóp bolǵan. Sondyqtan osydan bir aı shamasy buryn Májilistegi «Aq jol» demokratııalyq partııasy fraksııasynyń atynan Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev pen Bas prokýror Jaqyp Asanovtyń atyna depýtattyq saýal joldaǵan edik. Onda bizdiń partııamyz sybaılas jemqorlyqqa jáne kapıtaldy offshorlyq zonalarǵa shyǵarýǵa qarsy kúresti ózimizdiń basymdyǵymyz etip alǵanymyzdy aıtqanbyz. Sondyqtan bul máseleni memlekettik organdardyń aldynda birneshe ret kóterdik. Atap aıtqanda 2013 jyldyń 25 qyrkúıeginde, 2014 jyldyń 16 sáýirinde, 2015 jyldyń 13 mamyrynda, 2016 jyldyń 11 mamyrynda osy máselelerdi aıtyp, depýtattyq saýaldar joldadyq.
Bizdiń partııamyz tipti, eýropalyq saıası partııalar men depýtattardan jáne Ońtústik-Shyǵys Azııa elderindegi áriptesterimizden Qazaqstannan urlanyp, offshorlarda jasyrynyp otyrǵan qarajattardy elimizge qaıtarýǵa kómek berýlerin de suradyq. Eýroparlamenttiń parlamentaralyq yntymaqtastyq tobynyń otyrysynda da osy máseleni kóterdik.
Árıne, elden zańsyz shyǵarylǵan aqshanyń bári qylmystyq jolmen tabylǵandar ekeni aıdan anyq. Máselen, bizdegi bir memlekettik kompanııa medısınalyq jaraqtardy qazaqstandyq baǵadan 4 ese artyq qunyna Marshall araldary arqyly aqshalaryn aýdaryp alǵanyn bizdiń Esep komıteti anyqtady. Mundaı «ashyq aýyzdyq» óz qaltalaryna túsetin qomaqty úlesti eskerý arqyly jasalatyny sózsiz. Sondyqtan da osyndaı operasııalar arqyly túsirilgen qarajattar Qazaqstanda kórsetilmeı, shetelge aǵylady. Olar eshqashan da Qazaqstan ekonomıkasyna qyzmet etpeıdi, ınvestısııa retinde quıylmaıdy.
Biz halyqaralyq «Tax justice network» halyqaralyq uıymynyń derekterinen Qazaqstannan offshorlarǵa aǵylǵan kapıtaldyń kólemi 20 jylda 140 mlrd AQSh dollary kólemine jetkenin bildik, al bul bizdiń jyldyq IJО́-ge parapar san. Tipti muny bizdiń memlekettik organdar da bilip otyr. Bas prokýratýranyń 2016 jylǵy málimetinde onyń sońǵy 10 jyldaǵy kólemi 100 mlrd AQSh dollaryna jetkeni aıtyldy, al bul atalmysh halyqaralyq uıymdikimen salystyrǵanda kóp emes, tipti artyq, óıtkeni aldyńǵylar 20 jyldyń derekterin aıtyp tur.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq banki elimizden sońǵy 10 jylda syrtqa týra ınvestısııa túrinde aǵylǵan qarajattyń kólemi 113 mlrd dollarǵa jetkenin aıtty. «Forbes Kazakhstan» derekterine qaraǵanda, sonyń 58,5 mlrd dollary offshorlarǵa quıylǵan. Munyń ózi zańdy túrde, shyǵarylǵan soma, al jasyryn, qylmystyq jolmen aǵylyp jatqan qarajat kólemi qansha ekenin eshkim de bilmeıdi.
«Aq jol» fraksııasynyń depýtattary zańsyz shyǵarylyp jatqan qarajattarǵa toqtaý salýdy, kapıtaldyń sybaılastyq jolymen syrtqa aǵylýyn toqtatýdy, ekonomıkany de-offshorızasııalaýdy talap etken depýtattyq saýaldaryna istelip jatqan jumystar týraly únemi optımıstik notadaǵy jarqyn jaýaptar alyp keldi. Biraq is júzinde istelgen jumystar esh nátıje bermegen sııaqty. Aqyry bul másele Memleket basshysyna da jetip, ony da tolǵandyryp otyr. Eger osyǵan deıin tıisti organdar bizdiń saýaldarymyzǵa sáıkes tıimdi kúres júrgizgen bolsa, syrtqa aǵylatyn qarajatqa bir tyıym bolar edi. Árıne, olar múlde jumys istemegen dep aıtpaımyz, biraq jumys nátıjesin arttyra alatyn mamandardy bul iske jappaı tartý kerek sııaqty. Endi, Elbasynyń talabynan keıin bul istiń nátıjeli bolarynan úmittimiz. Saıyp kelgende syrtqa aǵylǵan baılyqtyń bári Qazaqstan halqyniki ǵoı.
Azat PERÝAShEV,
Májilis depýtaty,
«Aq jol» DP fraksııasynyń jetekshisi
