Tarlan tarıhta aty qalǵan ulylardy halqymyz erekshe yqylaspen qabyldap, esimderin ulyqtap keledi. Sondaı bir jan jadyratarlyq ıgilikti shara Jambyl aýdandyq mádenıet úıinde ótti. «Bahadúr batyr Baıseıit Toıshybekuly – tarıhı tulǵa» taqyrybyndaǵy ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa alys-jaqynnan kópshilik jınaldy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasy aıasynda jalǵasyn taýyp, taqyryp aıasy keńinen ashyldy. Aýdan ákimdigi men batyrdyń tikeleı urpaǵy Ǵalym Nurkeev uıymdastyrǵan tarıhı jıyn halyqtyń ótkenine qurmet kórsetý maqsatyndaǵy jaýgershilik zamanda eline qorǵan bolǵan Baıseıit batyrdyń ult tarıhynda alar ornyn naqtylap, búgingi jas urpaqty rýhy bıik eljandylyqqa baýlýdaǵy mańyzdylyǵymen túıindeldi.
Konferensııa jumysyn UǴA akademıgi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory Ýálıhan Qalıjan bahadúr batyr jaıly naqty áńgimemen ashty. Elbasynyń maqalasynda: «Týǵan jerdiń árbir saıy men qyrqasy, taýy men ózeni tarıhtan syr shertedi, árbir jer ataýynyń tórkini týraly talaı-talaı ańyzdar men áńgimeler bar. Árbir ólkeniń halqyna sýyqta pana, ystyqta saıa bolǵan, esimi el esinde saqtalǵan birtýar perzentteri bar», dep jazǵanyn óz sózine arqaý etti.
О́tkenge salaýat aıtyp, búginge shúkirshilik etip, keleshekke úkili úmitpen qarasaq, onda ulttyq rýh pen bolmysymyzdy tý etip, urpaqqa amanattap jetkizgen tarıhı tulǵalardyń, uly qaıratkerlerdiń rýhyna bas ıip, eren erligi men esimin ulyqtaý basty mindet ekendigi anyq. Qazaq halqynyń ult bolyp qalyptasýyna, ósip-ónýine, syrtqy jaýlardan qorǵanýyna eńbek sińirgen tarıhı tulǵalardyń biri Baıseıit Toıshybekuly sııaqty kúrespen ótken jyldaryn týǵan halqynyń amandyǵyna arnaǵan batyrdyń azattyq jolynda sheıit bolǵanyna 150 jyl tolǵanyn eske salyp, bahadúrdiń erlik isteri tarıhı tyń derektermen júıeli jetkizildi.
Baıseıit Kenesary batyrlarynyń arasyndaǵy eń jasy eken. Dese de, han Kene jas batyrdyń aqyldylyǵy men ójettigine saı erjúrektiginiń de baryn baıqap, oǵan rıza bolǵan desedi. Oǵan «Tulǵasyn Kene synaǵan, synaǵanda erlikke, Bar bolmysy unaǵan» degen aqyn jyry dálel.
– «Dushpandy beri bastyrmaı,
At jaratyp baptaǵan.
Barlyq batyr jigitter,
Baıseıitti jaqtaǵan, – dep jyr súleıi Súıinbaı jyrlaǵan Baıseıit batyr ákesi Toıshybekpen jáne baýyry Kerimbekpen birge 1847-1862 jyldary Jetisý jerin patshalyq Reseıdiń jaýlap alýyna qarsy tabandy kúres júrgizgeni konferensııada keńinen sóz boldy. Aýdan ákiminiń orynbasary Dastan Shaltabaev, batyr týraly zertteý eńbegin jazǵan tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Aıtkúl Maqaeva, qazaq tarıhshylarynyń arasynda erekshe orny bar úlken ǵalym, alashtanýshy akademık Mámbet Qoıgeldi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Beken Ybyraıymov, jazýshy Naǵashybek Qapalbekuly batyrdyń tarıhtaǵy eren eńbegin jan-jaqty tarqatty. Sondaı-aq Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, «Parasat» ordeniniń ıegeri, aqyn Shómishbaı Sarıev Baıseıit batyr týraly arnaý óleńin oqyp, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, general-leıtenant Ádil Shaıahmetov týǵan halqynyń esinde qalǵan bahadúr jaıly lebiz bildirdi.
Sahnada Baıseıit batyrdyń Kenesary hanmen kezdesýi, patsha úkimetiniń otarlaý saıasatyna qarsy kúresi, Suranshy batyrmen tildesip: «Shyqsaq taýymyz bir, soǵyssaq jaýymyz bir bolsyn» dep tize qosyp, basqynshylarǵa birge qarsy turǵan tustary ádemi kórsetilip, keskindeldi. Mektep oqýshylary batyr týraly jazylǵan «Baıseıit batyr» dastanynan úzindilerdi múdirmesten jatqa oqyp, kórermen qoshametine bólendi. Jambyl oblysynyń Merki aýdanyndaǵy aǵaıynnyń yqylasyn jyrshy-termeshi Beıbit dombyramen termeletip jetkizdi.
Halqymyz «Batyrdan batyr týady» degen. Tarıhı derekter boıynsha Baıseıit Toıshybekuly 1831-1867 jyldary ómir súrgen. Batyrlar áýletinde dúnıege kelgen onyń qaısarlyǵy men erligin aınalasy erte tanyp, biledi. Patsha úkimetiniń jaýlap alý saıasatyna qarsy kúrese júrip, Baıseıit batyr el turmysynyń jaqsarýyna da ózindik úlesin qosqan. Onyń basshylyǵymen týǵan jeri Aqseńgir ózeniniń joǵarǵy jaǵynan toǵan salynyp, egin egilgen. «Baıseıit toǵany» dep atalatyn toǵandy jurt jaǵalaı qonyp, salǵan egini kóktemnen kúzge deıin jaıqalyp turǵandyqtan, el sol óńirdi «Kókdala» atap ketken. Qol bastaǵan bahadúr batyrdyń máńgige meken etken jeri de Aqseńgir ózeniniń jaǵasy.
Jıynnan keıin batyr baba rýhyna arnaıy quran baǵyshtaldy.
Kúmisjan BAIJAN,
Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet qaıratkeri
Almaty oblysy
